中 阿 含 經 KINH TRUNG A HÀM Hán Dịch: Phật Ðà Da Xá & Trúc Phật Niệm, Việt Dịch & Hiệu Chú: Thích Tuệ Sỹ

12. PHẨM PHẠM CHÍ
(Phần Ðầu)

148. KINH HÀ KHỔ^[1]

Tôi nghe như vầy:

Một thời Đức Phật du hóa tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng lâm, vườn Cấp cô độc.

Bấy giờ, Phạm chí Sanh Văn[02], sau giữa trưa thong dong tản bộ đi đến chỗ Phật, chà o hỏi xong, ngồi xuống một bên, bạch rằng:

“Nà y Cù-đà m, tôi có điều muốn hỏi, mong Ngà i nghe cho, tôi mới dám trình bà y.”

Thế Tôn nói:

“Ông muốn hỏi điều gì xin cứ hỏi.”

Phạm chí Sanh Văn bèn hỏi:

“Cù-đà m, người tại gia có những sự khổ nà o? Và người xuất gia có những khổ nà o?”

Đức Thế Tôn trả lời rằng:

“Người tại gia vì không được tự do mà khổ. Người xuất gia vì tự do mà khổ.”

Phạm chí Sanh Văn lại hỏi:

“Cù-đà m, tại sao người tại gia vì không được tự do mà khổ? Và tại sao người xuất gia vì tự do mà khổ?”

Thế Tôn đáp:

“Nếu người tại gia mà tiền tà i không tăng trưởng, kim ngân, chơn châu, lưu ly, thủy tinh thảy đều không tăng trưởng; súc mục, lúùa, gạo cùng nô tỳ, sai dịch cũng không tăng trưởng; lúc bấy giờ người tại gia ưu sầu, khổ não. Do sự kiện nà y mà người tại gia có nhiều ưu tư khổ nhọc, trong lòng mang nhiều sầu bi.

“Nà y Phạm chí, nếu người xuất gia học đạo mà sống theo dục vọng, theo sân nhuế, ngu si, lúc bấy giờ xuất gia học đạo có nhiều ưu sầu khổ não. Do sự kiện nà y mà có người xuất gia có nhiều ưu tư khổ nhọc, trong lòng chất nhiều sầu bi.

“Nà y Phạm chí, như vậy người tại gia vì không được tự do mà khổ, và người xuất gia học đạo vì tự do mà khổ.”

Phạm chí Sanh Văn lại hỏi:

“Cù-đà m, tại gia có những gì là hoan lạc? Và xuất gia học đạo có những gì là hoan lạc?”

Thế Tôn đáp:

“Tại gia vì tự do mà được hoan lạc, xuất gia học đạo vì không tự do mà được hoan lạc”.

Phạm chí Sanh Văn lại hỏi:

“Cù-đà m, tại sao tại gia vì tự do mà được hoan lạc? Và tại sao xuất gia học đạo vì không tự do mà được hoan lạc?”

Thế Tôn đáp:

“Nà y Phạm chí, nếu người tại gia mà được tiền tà i tăng trưởng, kim ngân, chơn châu, lưu ly, thủy tinh đều được tăng trưởng; súc mục, lúa gạo và nô tỳ, sai dịch cũng đều được tăng trưởng. Lúc bấy giờ tại gia là khoái lạc, hoan hỷ. Do sự kiện nà y mà người tại gia có nhiều khoái lạc hoan hỷ.

“Nà y Phạm chí, người xuất gia học đạo sống không tùy theo dục vọng, không tùy theo sân nhuế, lúc bấy giờ xuất gia học đạo là khoái lạc hoan hỷ. Do sự kiện nà y mà người xuất gia học đạo có nhiều khoái lạc hoan hỷ.

“Nà y Phạm chí, như vậy người tại gia vì tự do mà được hoan lạc, người xuất gia vì không tự do mà được hoan lạc.”

Phạm chí Sanh Văn lại hỏi:

“Cù-đà m, do sự kiện nà o mà chư Thiên và Nhân loại nhất định không có lợi nghĩa? Do sự kiện nà o mà chư Thiên và Nhân loại tất có lợi nghĩa?”

Thế Tôn đáp:

“Nà y Phạm chí, nếu chư Thiên và Nhân loại đấu tranh lẫn nhau, tất không có lợi nghĩa. Nếu chư Thiên và Nhân loại không đấu tranh lẫn nhau tất có lợi nghĩa.”

Phạm chí Sanh Văn lại hỏi:

“Cù-đà m, tại sao nếu chư Thiên và Nhân loại đấu tranh lẫn nhau, tất không có lợi nghĩa? Và tại sao chư Thiên và Nhân loại không đấu tranh lẫn nhau tất có lợi nghĩa?”

Thế Tôn đáp:

“Nà y Phạm chí, lúc nà o chư Thiên, nhân loại đấu tranh thù nghịch, lúc bấy giờ chư Thiên, nhân loại có ưu tư, khổ nhọc, sầu bi. Do sự kiện nà y mà chư Thiên và Nhân loại có nhiều ưu tư khổ nhọc, sầu bi. Nếu lúc nà o chư Thiên và Nhân loại không đấu tranh thù nghịch, bấy giờ chư Thiên và Nhân loại được khoái lạc hoan hỷ. Do sự kiện nà y, chư Thiên và Nhân loại có nhiều khoái lạc hoan hỷ.

“Nà y Phạm chí, như vậy chư Thiên và Nhân loại đấu tranh lẫn nhau tất không có lợi nghĩa. Nếu chư Thiên và Nhân loại không đấu tranh lẫn nhau tất có lợi nghĩa.”

Phạm chí Sanh Văn lại hỏi:

“Do sự kiện nà o khiến cho chư Thiên, nhân loại nhất định không được nhiêu ích, phải gặp khổ nhọc? Do sự kiện nà o khiến cho chư Thiên và Nhân loại tất được nhiêu ích, tất được hoan lạc?”

Thế Tôn đáp:

“Nà y Phạm chí, nếu chư Thiên và Nhân loại sống bằng phi pháp, là m điều dữ, tất không được nhiêu ích, tất phải khổ nhọc. Nếu chư Thiên và Nhân loại hay sống đúng như pháp, không là m dữ, tất được nhiêu ích, tất được hoan lạc.”

Phạm chí Sanh Văn lại hỏi:

“Cù-đà m, thế nà o là chư Thiên và Nhân loại sống bằng phi pháp và là m điều dữ để nhất định không được nhiêu ích, nhất định phải khổ nhọc? Thế nà o là chư Thiên và Nhân loại sống đúng như pháp và không là m điều dữ để nhất định được nhiêu ích, được hoan lạc?”

Thế Tôn nói:

“Nà y Phạm chí, chư Thiên và Nhân loại thân là m điều phi pháp và là m điều dữ, miệng và ý là m điều phi pháp và là m điều dữ, lúc bấy giờ chư Thiên và Nhân loại tất sẽ tổn giảm, A-tu-la tất sẽ hưng thạnh. Nà y Phạm chí, nếu chư Thiên và Nhân loại mà thân là m đúng như pháp, thủ hộ thân và ý là m đúng như pháp, thủ hộ miệng và ý, thì bấy giờ chư Thiên và Nhân loại tất sẽ hưng thạnh, A-tu-la tất sẽ tổn giảm.

Nà y Phạm chí, như vậy chư Thiên và Nhân loại nếu sống bằng phi pháp và là m điều dữ, tất không được ích lợi, tất phải khổ nhọc. Nếu chư Thiên và Nhân loại sống đúng như pháp, không là m điều dữ, tất được ích lợi, tất được hoan lạc.”

Phạm chí Sanh Văn lại hỏi:

“Cù-đà m, nên quán sát ác tri thức như thế nà o?”

Thế Tôn đáp:

“Hãy quán sát ác tri thức như mặt trăng.”

Phạm chí Sanh Văn lại hỏi:

“Thế nà o là quán sát ác tri thức như mặt trăng?”

Thế Tôn đáp:

“Như mặt trăng dần đến biến mất, cà ng ngà y cà ng giảm, và nh trăng cũng giảm, ánh sáng cũng giảm, hình sắc cũng giảm, cà ng lúc cà ng khuyết dần.

Nà y Phạm chí, rồi đến một lúc mặt trăng biến mất hẳn, không còn thấy nữa. Nà y Phạm chí, người ác tri thức đối với chánh pháp luật của Như Lai cũng có được tín tâm, nhưng người ấy được tín tâm rồi, về sau lại không hiếu thuận, cũng không cung kính, hà nh vi trái ngược, không vững chánh trí, không hướng đến pháp tùy pháp; người ấy bèn mất tín tâm, mất trì giới, bác văn, thí, xả, và trí tuệ cũng mất luôn.

Nà y Phạm chí, cho đến lúc thiện pháp nơi ác tri thức ấy hoà n toà n tiêu diệt, cũng như mặt trăng mất hút. Nà y Phạm chí, như vậy hãy quán sát ác tri thức như mặt trăng.”

Phạm chí Sanh Văn lại hỏi:

“Cù-đà m, nên quán sát thiện tri thức như thế nà o?”

Thế Tôn đáp:

“Nà y Phạm chí, hãy quán sát thiện tri thức như mặt trăng.”

Phạm chí Sanh Văn lại hỏi:

“Cù-đà m, thế nà o là quán sát thiện tri thức như mặt trăng?”

 Thế Tôn đáp:

“Nà y Phạm chí, cũng như mặt trăng trong thời mới mọc, còn non, trong vắt, cà ng ngà y cà ng tăng trưởng. Nà y Phạm chí, cho đến một lúc, và o ngà y mười lăm trong tháng, và nh trăng tròn đầy. Nà y Phạm chí, cũng vậy, thiện tri thức đối với pháp luật của Như Lai mà có được tín tâm, người ấy được tín tâm rồi, sau đó lại có hiếu thuận, cung kính, hà nh vi tùy thuận, vững và ng trên chánh trí, hướng đến pháp tùy pháp. Người ấy lúc bấy giờ tăng trưởng tín, trì giới, bác văn, thí xả, trí tuệ cũng tăng trưởng. Nà y Phạm chí, cho đến một lúc, thiện pháp nơi thiện tri thức ấy được trọn đủ như mặt trăng ngà y rằm vậy. Nà y Phạm chí, như vậy hãy quán sát thiện tri thức như mặt trăng.”

Lúc bấy giờ Đức Thế Tôn nói bà i tụng nà y:

Như thể trăng tròn không bợn,

Du hà nh trong khoảng hư không;

Sáng lấp muôn ngà n tinh đẩu,

Rạng ngời một cõi mênh mông.

Cũng vậy, tín tâm, bác văn,

Thi ân, độ lượng, bao dung;

Sáng lấp trần gian bỏn sẻn,

Rạng ngời thí xả mênh mông.

Như thể đại long thần lực,

Kéo mây, nổi sóng, điện giăng,

Mưa đổ nước trà o lai láng,

Trà n đầy mặt đất mênh mông.

Cũng vậy, tín tâm, bác văn,

Thi ân, độ lượng, bao dung,

Ẩm thực cho người no đủ,

Hằng khuyên thí xả gia tăng.

Như thể sấm truyền vang dội,

Như trời hắt trận mưa rà o;

Phước thí như mưa quảng đại,

Cơn mưa thí chủ dâng cao.

Đời nà y tiền tà i, danh dự,

Đời sau cõi thiện sanh lên,

Phước báo người nà y lãnh thọ

Chết rồi tất sẽ sanh thiên.

Phật thuyết như vậy. Phạm chí Sanh Văn sau khi nghe Phật thuyết, hoan hỷ phụng hà nh.

-ooOoo-

Chú thích:

[01] Tương đương Pāli: A. 5. 31 Sumanā. Tham chiếu Hán, No.125(17.8).

[02] Xem các Kinh 146, 147 trên.

-ooOoo-

đầu trang

trang kế