中 阿 含 經 KINH TRUNG A HÀM Hán Dịch: Phật Ðà Da Xá & Trúc Phật Niệm, Việt Dịch & Hiệu Chú: Thích Tuệ Sỹ

1. PHẨM XÁ-LÊ TỬ TÆ¯Æ NG ƯNG

27. KINH PHẠM CHÍ ĐÀ-NHIÊN^[1]

Tôi nghe như vầy:

Một thời Phật du hóa tại thà nh Vương xá trong rừng Trúc, vườn Ca-lan-đa, cùng chúng Đại Tỳ-kheo an cư mùa mưa.

Bấy giờ Tôn giả Xá-lê Tử đang ở nước Xá-vệ cũng an cư mùa mưa.

 Lúc ấy, có một Tỳ-kheo ở thà nh VÆ°Æ¡ng xá, sau khi trải qua ba tháng an cÆ° mùa mÆ°a xong, vá sá»­a lại các y, rồi xếp y, ôm bát từ thà nh VÆ°Æ¡ng xá đi đến nước Xá-vệ, ở trong rừng Thắng lâm, vườn Cấp cô độc.

Tỳ-kheo ấy đi đến chỗ Tôn giả Xá-lê Tá»­, cúi đầu đảnh lá» dưới chân  rồi ngồi sang một bên.

Tôn giả Xá-lê Tử hỏi:

“Nà y Hiền giả, Thế Tôn an cư tại thà nh Vương xá. Thánh thể có được an khang khỏe mạnh, không bệnh tật, đi lại thoải mái, khí lực bình thường không?”

Vị Tỳ-kheo đáp:

“Thật vậy, bạch Tôn giả Xá-lê Tử. Thế Tôn an cư tại thà nh Vương xá. Thánh thể được an khang khỏe mạnh, không bệnh tật, đi lại thoải mái và khí lực bình thường”.

Lại hỏi:

“Nà y Hiền giả, đại chúng Tỳ-kheo và đại chúng Tỳ-kheo-ni an cư mùa mưa tại thà nh Vương xá; Thánh thể có được an khang khỏe mạnh, không bệnh tật, đi lại thoải mái, khí lực bình thường không? Có thường xuyên thăm viếng Đức Phật và mong muốn được nghe pháp không?”

Đáp:

“Thật vậy, bạch Tôn giả Xá-lê Tử. Đại chúng Tỳ-kheo và đại chúng Tỳ-kheo-ni an cư mùa mưa tại thà nh Vương xá; Thánh thể an khang khỏe mạnh, không bệnh tật, đi lại thoải mái, khí lực bình thường. Có thường xuyên thăm viếng Đức Phật và mong muốn được nghe pháp”.

Lại hỏi:

“Nà y Hiền giả, chúng Ưu-bà -tắc và chúng Ưu-bà -di trú tại thà nh Vương xá, thân thể có được an khang khỏe mạnh, không bệnh tật, đi lại thoải mái, khí lực bình thường không? Có thường xuyên thăm viếng Đức Phật và mong muốn được nghe pháp không?”

Đáp:

“Thật vậy, thưa Tôn giả Xá-lê Tử. Chúng Ưu-bà -tắc và chúng Ưu-bà -di trú tại thà nh Vương xá, thân thể có được an khang khỏe mạnh, không bệnh tật, đi lại thoải mái, khí lực bình thường. Có thường xuyên thăm viếng Đức Phật và mong muốn được nghe pháp”.

Lại hỏi:

“Nà y Hiền giả, tất cả các Sa-môn, Phạm chí dị học an cư mùa mưa tại thà nh Vương xá, thân thể có được an khang khỏe mạnh, không bệnh tật, đi lại thoải mái, khí lực bình thường không? Có thường xuyên thăm viếng Đức Phật và mong muốn được nghe pháp không?”

Trả lời rằng:

“Thật vậy, thưa Tôn giả Xá-lê Tử, tất cả các Sa-môn, Phạm chí dị học an cư mùa mưa tại thà nh Vương xá, thân thể có được an khang khỏe mạnh, không bệnh tật, đi lại thoải mái, khí lực bình thường. Có thường xuyên thăm viếng Đức Phật và mong muốn được nghe pháp”.

Lại hỏi rằng:

“Nà y Hiền giả, tại thà nh Vương xá có một Phạm chí tên là Đà -nhiên[02], vốn là bạn của tôi trước kia tôi chưa xuất gia[03]; Hiền giả có biết vị ấy không?”

Trả lời rằng:

“Thưa có biết”.

Lại hỏi rằng:

“Hiền giả, Phạm chí Đà -nhiên ở thà nh Vương xá, thân thể có được an khang khỏe mạnh, không bệnh tật, đi lại thoải mái, khí lực bình thường không? Có thường xuyên thăm viếng Đức Phật và mong muốn được nghe pháp không?”

Đáp:

“Tôn giả Xá-lê Tử, Phạm chí Đà -nhiên ở thà nh Vương xá thân thể an khang khỏe mạnh, không bệnh tật, đi lại thoải mái, khí lực bình thường, nhưng không muốn thăm viếng Đức Phật và không ưa nghe pháp”.

“Vì sao thế?”

“Tôn giả Xá-lê Tử, Phạm chí Đà -nhiên không tinh tấn, phạm và o các cấm giới. Ông ấy dựa thế vua để dối gạt[04] các Phạm chí, cư sĩ; dựa thế các Phạm chí, cư sĩ để dối gạt vua[05]“.

Tôn giả Xá-lê Tử nghe rồi, và ba tháng an cư mùa mưa ở nước Xá-vệ đã qua, sau khi vá sửa các y, ngà i xếp y, ôm bát từ nước Xá-vệ đi đến thà nh Vương xá, ở trong rừng Trúc, vườn Ca-lan-đa.

Bấy giờ đêm đã qua, và o lúc sáng sớm, Tôn giả Xá-lê Tử, khoac y, ôm bát và o thà nh Xá-vệ lần lượt đi khất thực. Sau khi khất thực xong, ngà i đi đến nhà của Phạm chí Đà -nhiên.

Lúc ấy, Phạm chí Đà -nhiên từ nhà đi ra, đến bên bờ suối, đang hà nh hạ cư dân[06]. Phạm chí Đà -nhiên từ xa trông thấy Tôn giả Xá-lê Tử, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, trịch vai sửa áo, chắp tay hướng đến Tôn giả giả Xá-lê Tử mà tán thán rằng:

“Kính chà o Xá-lê Tử, đã lâu lắm rồi Xá-lê Tử không đến đây”.

Rồi Phạm chí Đà -nhiên, với lòng cung kính, ôm Tôn giả Xá-lê Tử dìu và o nhà , trải giường đẹp mà mời ngồi. Tôn giả Xá-lê Tử liền ngồi trên giường đó. Phạm chí Đà -nhiên thấy Tôn giả Xá-lê Tử đã ngồi xuống, liền bưng một cái chậu sữa bằng và ng[07] mời Tôn giả Xá-lê Tử ăn. Tôn giả Xá-lê Tử nói:

“Thôi, thôi, Đà -nhiên, chỉ trong lòng vui là đủ”.

Phạm chí Đà -nhiên lặp lại ba lần mời ăn. Tôn giả Xá-lê Tử cũng ba lần nói rằng:

“Thôi, thôi, Đà -nhiên, chỉ trong lòng vui là đủ”.

Lúc đó Phạm chí Đà -nhiên nói rằng:

“Xá-lê Tử, cớ gì và o nhà như thế nà y mà chẳng chịu ăn?”

Đáp:

“Nà y Đà -nhiên, ông không tinh tấn lại phạm và o các giới cấm. Dựa thế và o vua để dối gạt Phạm chí, Cư sĩ; dựa thế Phạm chí, Cư sĩ để dối gạt vua”.

Phạm chí Đà -nhiên trả lời rằng:

“Xá-lê Tử, nên biết, nay tôi còn sống tại gia, lấy gia nghiệp là m bổn phận. Tôi còn phải lo cho mình được an ổn, cung cấp cha mẹ, săn sóc vợ con, cung cấp nô tỳ, phải nộp thuế cho vua, thờ tự thiên thần, cúng tế tổ tiên, và còn phải bố thí cho các Sa-môn, Phạm chí để sau nà y còn được sanh lên các cõi trời, mong được trường thọ, được quả báo an lạc. Xá-lê Tử, các việc ấy không thể nà o bỏ đi, một mực theo đúng pháp”.

Bấy giờ Tôn giả Xá-lê Tử bảo rằng:

“Nà y Đà -nhiên, nay tôi hỏi ông, tùy theo sự hiểu biết mà trả lời. Phạm chí Đà -nhiên, ông nghĩ thế nà o? Nếu có người vì cha mẹ mà tạo các việc ác; vì tạo ác nên khi thân hoại mạng chung, đi thẳng và o cõi ác, sanh và o địa ngục. Sanh và o địa ngục rồi, khi ngục tốt bắt trói hà nh hạ rất khổ sở, người ấy hướùng về phía ngục tốt mà nói thế nà y: ‘Ngục tốt, hãy biết cho, chớ hà nh hạ tôi. Vì sao thế? Tôi đã vì cha mẹ tạo các nghiệp ác’. Thế nà o, Đà -nhiên, người ấy có thể nà o từ ngục tốt mà thoát khỏi sự khổ sở ấy không?”

Phạm chí Đà -nhiên trả lời rằng:

“Không thể”.

 Lại hỏi:

“Nà y Đà -nhiên, ông nghĩ thế nà o? Nếâu có người vì vợ con mà tạo các việc ác, vì tạo ác nên khi thân hoại mạng chung, đi thẳng và o cõi ác, sanh và o địa ngục. Sanh và o địa ngục rồi, khi ngục tốt bắt trói hà nh hạ rất khổ sở, người ấy hướùng về phía ngục tốt mà nói thế nà y: ‘Ngục tốt, hãy biết cho, chớ hà nh hạ tôi. Vì sao thế? Tôi đã vì vợ con tạo các nghiệp ác’. Thế nà o, Đà -nhiên, người ấy có thể nà o từ ngục tốt mà thoát khỏi sự khổ sở ấy không?”

Phạm chí Đà -nhiên trả lời rằng:

“Không thể”.

 Lại hỏi:

“Nà y Đà -nhiên, ông nghĩ thế nà o? Nếâu có người vì nô tỳ mà tạo các việc ác, vì tạo ác nên khi thân hoại mạng chung, đi thẳng và o cõi ác, sanh và o địa ngục. Sanh và o địa ngục rồi, khi ngục tốt bắt trói hà nh hạ rất khổ sở, người ấy hướùng về phía ngục tốt mà nói thế nà y: ‘Ngục tốt, hãy biết cho, chớ hà nh hạ tôi. Vì sao thế? Tôi đã vì nô tỳ tạo các nghiệp ác’. Thế nà o, Đà -nhiên, người ấy có thể nà o từ ngục tốt mà thoát khỏi sự khổ sở ấy không?”

Phạm chí Đà -nhiên trả lời rằng:

“Không thể”.

Lại hỏi:

“Nà y Đà -nhiên, ông nghĩ thế nà o? Nếâu có người vì quốc vương, vì thiên thần, vì tổ tiên, vì Sa-môn, Phạm chí mà tạo các việc ác, vì tạo ác nên khi thân hoại mạng chung, đi thẳng và o cõi ác, sanh và o địa ngục. Sanh và o địa ngục rồi, khi ngục tốt bắt trói hà nh hạ rất khổ sở, người ấy hướùng về phía ngục tốt mà nói thế nà y: ‘Ngục tốt, hãy biết cho, chớ hà nh hạ tôi. Vì sao thế? Tôi đã vì quốc vương, vì thiên thần, vì tổ tiên, vì Sa-môn, Phạm chí mà tạo các nghiệp ác’. Thế nà o, Đà -nhiên, người ấy có thể nà o từ ngục tốt mà thoát khỏi sự khổ sở ấy không?”

Phạm chí Đà -nhiên trả lời rằng:

“Không thể”.

“Nà y Đà -nhiên, một tộc tánh tử[08], vẫn có thể như pháp, như nghiệp, như công đức[09] mà là m ra tiền của, để tôn trọng kính phụng, hiếu dưỡng cha mẹ, là m các việc phước đức chớ chẳng gây nghiệp ác.

Nà y Đà -nhiên, nếu một tộc tánh tử như pháp, như nghiệp, như công đức, mà là m ra tiền của, để tôn trọng, kính phụng, hiếu dưỡng cha mẹ, là m các việc phước đức chớ chẳng gây nghiệp ác. Đà -nhiên, nếu một tộc tánh tử như pháp, như nghiệp, như công đức mà là m ra tiền của, để tôn trọng kính phụng, hiếu dưỡng cha mẹ, là m các việc phước đức chớ chẳng gây nghiệp ác, người ấy được cha mẹ thương yêu và nói thế nà y: ‘Mong cho con được mạnh khỏe, sống lâu vô cùng. Vì sao thế?Vì ta nhờ con nên được an ổn khoái lạc’. Nà y Đà -nhiên, nếu người nà o được cha mẹ thương yêu rất mực, đức người đó ngà y cà ng tăng thêm, không bao giờ suy giảm.

“Nà y Đà -nhiên, một tộc tánh tử, vẫn có thể như pháp, như nghiệp, như công đức mà là m ra tiền của, yêu thương và săn sóc vợ con, là m các nghiệp phước đức chớ chẳng gây nghiệp ác.

 â€œNà y Đà -nhiên, nếu một tộc tánh tá»­ nhÆ° pháp, nhÆ° nghiệp, nhÆ° công đức, mà là m ra tiền của, yêu thÆ°Æ¡ng và săn sóc vợ con, là m các nghiệp phước đức chớ chẳng gây nghiệp ác, thì người ấy được vợ con tôn trọng, và nói thế nà y: ‘Mong cho tôn trưởng được mạnh khỏe, sống lâu vô cùng. Vì sao thế? Vì chúng tôi nhờ tôn trưởng nên được an ổn khoái lạc’. Nà y Đà -nhiên, nếu người nà o được vợ con tôn trọng rất má»±c, đức người đó ngà y cà ng tăng thêm, không bao giờ suy giảm.

“Nà y Đà -nhiên, một tộc tánh tử, vẫn có thể như pháp, như nghiệp, như công đức mà là m ra tiền của, yêu thương, chu cấp và săn sóc nô tỳ, là m các nghiệp phước đức chớ chẳng gây nghiệp ác.

“Nà y Đà -nhiên, nếu một tộc tánh tử như pháp, như nghiệp, như công đức, mà là m ra tiền của, yêu thương, chu cấp và săn sóc nô tỳ, là m các nghiệp phước đức chớ chẳng gây nghiệp ác, thì người ấy được nô tỳ tôn trọng, và nói thế nà y: ‘Mong cho đại gia được mạnh khỏe, sống lâu vô cùng. Vì sao thế? Vì chúng tôi nhờ đại gia nên được an ổn’. Nà y Đà -nhiên, nếu người nà o được nô tỳ tôn trọng rất mực, đức người đó ngà y cà ng tăng thêm, không bao giờ suy giảm.

“Nà y Đà -nhiên, một tộc tánh tử, vẫn có thể như pháp, như nghiệp, như công đức mà là m ra tiền của, tôn trọng cúng dường các vị Sa-môn, Phạm chí, là m các nghiệp phước đức chớ chẳng gây nghiệp ác.

“Nà y Đà -nhiên, nếu một tộc tánh tử như pháp, như nghiệp, như công đức, mà là m ra tiền của, tôn trọng cúng dường các vị Sa-môn, Phạm chí, là m các nghiệp phước đức chớ chẳng gây nghiệp ác, thì người ấy được các Sa-môn, Phạm chí yêu mến rất mực, và nói thế nà y: ‘Mong cho thí chủ được mạnh khỏe, sống lâu vô cùng. Vì sao thế? Vì chúng tôi nhờ thí chủ nên được an hưởng khoái lạc’. Nà y Đà -nhiên, nếu người nà o được các Sa-môn, Phạm chí yêu mến rất mực, đức người đó ngà y cà ng tăng thêm, không bao giờ suy giảm”.

Bấy giờ Phạm chí Đà -nhiên liền từ chỗ ngồi đứng dậy, trịch vai sửa áo, chắp tay hướng về phía Xá-lê Tử thưa rằng:

“Thưa Tôn giả Xá-lê Tử, tôi có người vợ yêu tên là Đoan Chánh[10]. Tôi vì say mê nó nên đã buông lung, tạo quá nhiều ác nghiệp tội lỗi. Thưa Tôn giả Xá-lê Tửû, bắt đầu từ đây tôi bỏ người vợ Đoan Chánh kia, xin quy y với Tôn giả Xá-lê Tử”.

Tôn giả Xá-lê Tử trả lời rằng:

“Nà y Đà -nhiên, ông chớ quy y tôi. Ông nên quy y nơi Phật là Đấng mà tôi quy y”.

Phạm chí Đà -nhiên thưa rằng:

“Thưa Tôn giả Xá-lê Tử, từ hôm nay tôi xin quy y Phật, Pháp và Chúng Tỳ-kheo. Cúi mong Tôn giả Xá-lê Tử nhận tôi là m Ưu-bà -tắùc của Phật; trọn đời xin tự quy y cho đến mạng chung”.

Thế rồi Tôn giả Xá-lê Tử thuyết pháp cho Phạm chí Đà -nhiên, khuyên bảo, khích lệ, thà nh tựu hoan hỷ. Sau khi dùng vô lượng phương tiện để thuyết pháp khuyên bảo, khích lệ, thà nh tựu hoan hỷ. Ngà i liền từ chỗ ngồi đứng dậy đi đến thà nh Vương xá.

Ở đây được và i ngà y, ngà i xếp y, ôm bát rời thà nh Vương xá ra đi, đến Nam sơn[11], trụ trong rừng Thi-nhiếp-hòa[12], thuộc phía Bắc thôn Nam sơn.

Bấy giờ có một vị Tỳ-kheo đi đến thà nh Vương xá. Ở đây được và i ngà y, xếp y ôm bát từ thà nh Vương xá ra đi, đến Nam sơn cũng trụ trong rừng Thi-nhiếp-hòa, thuộc phía Bắc thôn Nam sơn.

Rồi vị Tỳ-kheo ấy đi đến chỗ Tôn giả Xá-lê Tử, cúi đầu đảnh lỠdưới chân rồi ngồi sang một bên. Tôn giả Xá-lê Tử hỏi rằng:

“Hiền giả từ nơi nà o tới đây và du hà nh ở đâu?”

Tỳ-kheo ấy trả lời rằng:

“Bạch Tôn giả Xá-lê Tử, tôi từ thà nh Vương xá đi đến đây và du hà nh ở thà nh Vương xá”.

 Lại hỏi rằng:

“Hiền giả ngà i có biết Phạm chí Đà -nhiên ở thà nh Vương xá, vốn là bạn của tôi xưa kia lúc tôi chưa xuất gia không?”

“Thưa có biết”.

Lại hỏi rằng:

“Nà y hiền giả, Phạm chí Đà -nhiên ở thà nh Vương xá, thân thể có được an khang khỏe mạnh, không bệnh tật, đi lại thoải mái, khí lực bình thường và có thường thăm viếng Đức Phật và mong muốn được nghe pháp không?”

Trả lời rằng:

“Bạch Tôn giả Xá-lợi-phất, Phạm chí Đà -nhiên thường đến thăm viếng Đức Phật và mong muốn được nghe pháp; nhưng không được khỏe mạnh, khí lực dần dần suy yếu. Vì sao vậy? Bạch Tôn giả Xá-lê Tử, hiện giờ Phạm chí Đà -nhiên mang tật bệnh rất khốn khổ, nguy hiểm khôn chừng, do đó có thể mạng chung”.

Tôn giả Xá-lê Tử nghe xong lời ấy, liền xếp y ôm bát rời Nam sơn ra đi, đến thà nh Vương xá, trú trong rừng Trúc, vườn Ca-lan-đa. Bấy giờ đêm đã qua, và o lúc sáng sớm, Tôn giả Xá-lê Tử khoác y, ôm bát đi đến nhà Phạm chí Đà -nhiên. Phạm chí Đà -nhiên từ đằng xa trông thấy Tôn giả Xá-lê Tử đi đến, muốn rời giường đứng dậy. Tôn giả Xá-lê Tử thấy Phạm chí Đà -nhiên muốn rời giường đứng dậy, liền ngăn ông ấy rằng:

“Nà y Phạm chí Đà -nhiên, ông cứ nằm, đừng đứng dậy. Đã có giường khác đây, rồi tôi sẽ ngồi riêng”.

Bấy giờ Tôn giả Xá-lê Tử liền ngồi xuống giường ấy, rồi bảo rằng:

“Hôm nay bệnh tình ra sao? Ăn uống được nhiều ít? Sự đau đớn bớt dần, không đến nỗi tăng thêm chăng?”

Đà -nhiên trả lời rằng:

“Bệnh tình con rất là khốn đốn, ăn uống chẳng được gì cả; đau đớn chỉ tăng thêm mà không thấy giảm bớt tí nà o. Thưa Tôn giả Xá-lê Tử, giống như người lực sĩ đem con dao bén nhọn đâm và o đầu, chỉ sanh sự khốn khổ quá mức thôi. Đầu con hôm nay cũng nhức nhối giống như vậy. Thưa Tôn giả Xá-lê Tử, cũng như lực sĩ lấy sợi dây thừng chắt đem quấn riết chung quanh đầu, chỉ sanh sự khốn khổ quá mức. Đầu con hôm nay cũng nhức nhối giống như vậy. Thưa Tôn giả Xá-lê Tử, cũng như người mổ trâu, đem con dao bén mổ bụng trâu, chỉ sanh sự đau đớn quá mức. Bụng con hôm nay cũng quặn đau giống như vậy. Thưa Tôn giả Xá-lê Tử, cũng như hai lực sĩ bắt một người ốm yếu đem nướng trên ngọn lửa, chỉ sanh ra sự đau khổ đến cùng cực. Thân thể con hôm nay đau đớn, cả mình sanh ra khổ sở, chỉ tăng thêm chớ không giảm bớt; cũng giống như vậy”.

Tôn giả Xá-lê Tử bảo rằng:

“Nà y Đà -nhiên, bây giờ tôi hỏi ông, tùy sự hiểu biết mà ông trả lời. Nà y Phạm chí Đà -nhiên, địa ngục và súc sanh, nơi nà o tốt đẹp hơn?”

Đà -nhiên trả lời rằng:

“Súc sanh tốt đẹp hơn”.

 Lại hỏi rằng:

“Nà y Đà -nhiên, súc sanh và ngạ quỉ, loà i nà o tốt đẹp hơn?”

Đà -nhiên trả lời rằng:

“Ngạ quỉ tốt đẹp hơn”.

 Lại hỏi rằng:

“Nà y Đà -nhiên, ngạ quỉ và loà i người, loà i nà o tốt đẹp hơn?”

Đà -nhiên trả lời rằng:

“Loà i người tốt đẹp hơn”.

 Lại hỏi rằng:

“Nà y Đà -nhiên, người và Tứ vương thiên, cõi nà o tốt đẹp hơn?”

Đà -nhiên trả lời rằng:

“Tứ thiên vương tốt đẹp hơn”.

 Lại hỏi rằng:

Nà y Đà -nhiên, Tứ vương thiên và Tam thập tam thiên, cõi nà o tốt đẹp?

Đà -nhiên trả lời rằng:

“Tam thập tam thiên tốt đẹp hơn”.

Lại hỏi rằng:

“Tam thập tam thiên với Diệm ma thiên cõi nà o tốt đẹp hơn?”

Đà -nhiên trả lời rằng:

“Diệâm ma thiên tốt đẹp hơn.”

 Lại hỏi rằng:

“Nà y Đà -nhiên, Diệâm ma thiên với Đâu-suất-đà thiên, cõi nà o tốt đẹp hơn?”

Đà -nhiên trả lời rằng:

“Đâu-suất-đà thiên tốt đẹp hơn”.

Lại hỏi rằng:

“Nà y Đà -nhiên, Đâu-suất-đà thiên với Hóa lạc thiên cõi nà o tốt đẹp hơn?”

Đà -nhiên trả lời rằng:

“Hóa lạc thiên tốt đẹp hơn”.

 Lại hỏi rằng:

“Nà y Đà -nhiên, Hóa lạc thiên với Tha hóa lạc thiên, cõi nà o tốt đẹp hơn?”

Đà -nhiên trả lời rằng:

“Nà y Đà -nhiên, Tha hóa lạc thiên với Phạm thiên cõi nà o tốt đẹp hơn?”

Đà -nhiên trả lời rằng:

“Phạm thiên là tốt đẹp hơn cả. Phạm thiên là tối thắng”.

Tôn giả Xá-lê Tử bảo rằng:

“Đức Thế Tôn là bậc tri kiến, là Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, có nói về bốn Phạm thất[13]. Nếu một tộc tánh nam tử hay một tộc tánh nữ nà o tu tập nhiều, đoạn dục, xả niệm tưởng về dục, khi thân hoại mạng chung sẽ sanh lên cõi Phạm thiên. Những gì là bốn?

“Nà y Đà -nhiên, Thánh đệ tử đa văn có tâm câu hữu với từ, biến mãn một phương, thà nh tựu và an trụ. Cũng vậy, với hai, ba bốn phương, tứ duy và thượng hạ, thấu khắp tất cả, tâm câu hữu với từ, không kết, không oán, không sân hận, không não hại, bao la, quảng đại, vô lượng, khéo tu tập, biến mãn khắp tất cả thế gian, thà nh tựu và an trụ. Cũng vậy, tâm câu hữu với bi, hỷ; với xả, biến mãn một phương, thà nh tựu và an trụ. Cũng vậy, với hai, ba bốn phương, tứ duy và thượng hạ, thấu khắp tất cả, tâm câu hữu với từ, không kết, không oán, không sân hận, không não hại, bao la, quảng đại, vô lượng, khéo tu tập, biến mãn khắp tất cả thế gian, thà nh tựu và an trụ. Đà -nhiên, đó là Đức Thế Tôn, là Bậc Tri Kiến, là Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, có nói về bốn Phạm thất. Nếu một tộc tánh nam tử hay một tộc tánh nữ nà o tu tập nhiều, đoạn dục, xả niệm tưởng về dục, khi thân hoại mạng chung sẽ sanh lên cõi Phạm thiên”.

Bấy giờ, sau khi giáo hóa cho Đà -nhiên, nói về pháp Phạm thiên, Tôn giả Xá-lê Tử từ chỗ ngồi đứng dậy mà đi. Tôn giả Xá-lê Tử từ thà nh Vương xá đi, chưa đến Trúc lâm vườn Ca-lan-đa, đang nửa đường ấy, Phạm chí Đà -nhiên do tu tập bốn Phạm thất, đoạn dục, xả dục niệm, thân hoại mạng chung sanh lên cõi Phạm thiên.

Bấy giờ Đức Thế Tôn đang thuyết pháp cho vô lượng đại chúng đang vây quanh trước sau. Đức Thế Tôn thấy Tôn giả Xá-lê Tử từ đà ng xa đi tới, nói với các thầy Tỳ-kheo rằng:

“Tỳ-kheo Xá-lê Tử là bậc thông tuệ, tốc tuệ, tiệp tuệ, lợi tuệ, quảng tuệ, thâm tuệ, xuất yếu tuệ, minh đạt tuệ, biện tà i tuệ[14]; Tỳ-kheo Xá-lê Tử đã thà nh tựu thật tuệ. Tỳ-kheo Xá-lê Tử đã giáo hóa Phạm chí Đà -nhiên, nói về Phạm thiên rồi mới về đây. Nếu lại giáo hóa cao hơn nữa thì người kia mau biết pháp, như pháp[15]“.

Bấy giờ Tôn giả Xá-lê Tử đi đến chỗ Phật, cúi đầu đảnh lỠdưới chân rồi ngồi sang một bên. Đức Thế Tôn bảo rằng:

“Nà y Xá-lê Tử, vì sao ông không giáo hóa Phạm chí Đà -nhiên bằng một pháp cao hơn Phạm thiên? Nếu ông giáo hóa cao hơn thì người kia sẽ mau biết pháp, như pháp”.

Tôn giả Xá-lê Tử thưa rằng:

“Bạch Thế Tôn, các Phạm chí từ lâu đời ái trước Phạm thiên, ưa thích Phạm thiên, cho Phạm thiên là rốt ráo, Phạm thiên là tôn quý, thật có Phạm thiên là Phạm thiên của ta. Do đó, bạch Thế Tôn, nên con đã giáo hóa như vậy”.

Phật thuyết như vậy. Tôn giả Xá-lê Tử và vô lượng trăm nghìn đại chúng, sau khi nghe Phật thuyết, hoan hỷ phụng hà nh.

-ooOoo-

Chú thích:

[01] Tương đương Pāli: M.97. Dhānañjāni-suttam.

[02] Đà -nhiên 陀 然. Pāli: Dhānañjāna (cũng viết, Dhanañjāni).

[03] Pāli: Taṇḍulapālidvārāya Dhānañjāni nāma brahmaṇo atthi, “ở Taṇḍulapālidvāra có một người Bà -la-môn tên là Dhānañjāni”; không nói sự kiện là bạn cũ.

[04] Hán: khi cuống 欺 誑. Pāli: rājānaṃ nissāya brāhmaṇagahapatike vilumpati, “dựa thế vua cướp bóc các Bà -la-môn và gia chủ”.

[05] Pāli thêm chi tiết: Vợ trước của ông là người có tín tâm, từ gia đình có tín tâm (saddhā saddhākulā ātītā), còn bà vợ sau thì không.

[06] Hán: khổ trị cÆ° dân 苦 æ²» å± æ°‘. Pāli: tena kho pana samayena Dhanañjāni brāhmaṇo bahinagare gāvo goá¹­á¹­he dohapeti, “Lúc bấy giờ Bà -la-môn Dhanañjāni đang sai người vắt sữa bò trong chuồng bò ở ngoà i thà nh”.

[07] Hán: kim táo quán 金 澡 罐. Pāli: chỉ nói mời uống sữa.

[08] Hán: tộc tánh tử 族 姓 子. Pāli: kulaputta, thiện gia nam tử, hay thiện nam tử, người thuộc một trong bốn giai cấp.

[09] Hán: như pháp như nghiệp như công đức 如 法 如 業 如 功 德. Pāli: Sahetukā dhammikā kammantā: những nghề nghiệp đúng pháp, có nhân.

[10] Bản Pāli không nói tên người vợ. Sự mê hoặc nà y, trong bản Pāli, là lời tường thuật của vị Tỳ-kheo mà ngà i Xá-lợi-phất hỏi thăm các tin tức chứ không phải là lời tự thú của Đà -nhiên.

[11] Nam sơn 南 山. Pāli: Dakkhiṇagiri, một ngọn núi ở phía Nam thà nh Vương xá.

[12] Rừng cây siṃsapa; xem các cht. trên. Nam sơn Bắc thôn và Thi-nhiếp-hòa lâm: không rõ các địa danh nà y.

[13] Phạm thất 梵 室, hay Phạm trú 梵 住; Pāli: Brahmavihāra, đời sống (có phẩm tính) như Phạm thiên, hay sống chung với Phạm thiên. Bản Pāli: Brahmāṇaṃ... Sahavyatāya maggaṃ desessāmi, “Ta sẽ nói về con đường dẫn đến cọng trú với Phạm thiên”.

[14] Hán: thông tuệ, tốc tuệ, tiệp tuệ, lợi tuệ, quảng tuệ, thâm tuệ, xuất yếu tuệ, minh đạt tuệ, biện tà i tuệ 聰 æ § 速 æ § 捷 æ § 利 æ § 廣 æ § æ·± æ § 出 要 æ § 明 達 æ § 辯 才 æ §.
Bản Pāli ở đây không nói các đặc điểm trí tuệ của ngà i Xá-lợi-phất, nhưng có thể tìm thấy đoạn tương đương M.iii, tr, 25: Paṇḍito (tuệ thông bác), mahāpānno (đại tuệ), javanapānno (tuệ nhạy bén), tikkhapānno (tuệ sắc bén), nibbedhikapānno (tuệ sâu sắc).

[15] Hán: tri pháp như pháp 知 法 如 法;thường gặp trong bản Hán dịch nà y, mà tương đương Pāli thường là dhamma-anudhamma, pháp và tùy pháp tức những yếu tố phụ thuộc pháp. Đoạn văn nà y, Pāli tương đương: (...) sati uttarikaraṇīye hine Brahmaloke patiṭṭhāpetvā ..., “trong khi có pháp cao hơn nữa cần chứng, nhưng lạïi xác lập ở Phạm thiên giới...”

-ooOoo-

đầu trang

trang kế