PH…M ñ–N TIM TH­ TÁM

Lúc SÜ ho¢ng pháp tåi chùa Bºu Lâm, Tào Khê, ª miŠn Nam, thì ThÀn Tú ñåi SÜ

tåi chùa Ng†c TuyŠn, kinh Nam, ª miŠn B¡c. Th©i Ãy hai tông thÎnh hành,

ngÜ©i Ç©i xÜng là nam Næng, B¡c Tú, nên có nam B¡c ÇÓn tiŒm hai tông, mà

ngÜ©i h†c Çåo ch£ng bi‰t tông chÌ cûa nam B¡c nhÜ th‰ nào. SÜ bäo chúng:

Pháp vÓn m¶t tông mà ngÜ©i có nam B¡c; pháp chÌ m¶t thÙ nhÜng s¿ thÃy có

nhanh chÆm. sao g†i là ÇÓn tiŒm? Pháp ch£ng ÇÓn tiŒm, theo cæn tánh con

ngÜ©i thì có l®i Ƕn, nên g†i ÇÓn tiŒm. NhÜng ÇÒ chúng cûa ThÀn Tú thÜ©ng

hay khinh chê T° SÜ ª miŠn nam là ngÜ©i ch£ng bi‰t ch», Çâu có gì hay? ThÀn

Tú nói: Løc T° Ç¡c Vô SÜ Trí, triŒt ng¶ pháp tÓi thÜ®ng thØa, ta ch£ng b¢ng

ÇÜ®c. Vä låi ÇÜ®c ThÀy ta NgÛ T° thân truyŠn y pháp, Çâu phäi khi không mà

ÇÜ®c! ta ti‰c ch£ng th‹ Çi xa Ç‹ ÇÜ®c thân cÆn, u°ng chÎu quÓc ân. Các

ngÜÖi ch§ bÎ kËt nÖi Çây, nên Çi ljn Tào Khê Ç‹ tham h†c. M¶t hôm, ThÀn Tú

sai môn ÇÒ Chí Thành: NgÜÖi thông minh có trí, hãy thay ta ljn Tào Khê nghe

pháp, tÆn tâm ghi nh§ các ÇiŠu thÃy nghe, vŠ lÆp låi cho ta. Chí Thành vâng

l©i, bèn ljn Tào Khê, theo chúng tham h†c mà ch£ng nói tØ ch‡ nào ljn. Lúc

Çó SÜ bäo chúng: nay có kÈ tr¶m pháp Çang Än trong h¶i này. Chí Thành bèn

bܧc ra lÍ bái, båch rõ nguyên do. SÜ nói: NgÜÖi tØ Ng†c TuyŠn ljn tÙc là

mÆt thám vÆy. ñáp: Ch£ng phäi. SÜ nói: sao låi ch£ng phäi? ñáp: Lúc chÜa

nói ra thì phäi, nói ra rÒi thì ch£ng phäi. SÜ hÕi: ThÀy ngÜÖi lÃy gì Ç‹

dåy chúng? ñáp: ThÀy tôi thÜ©ng khuyên dåy chúng trø tâm quán tÎnh, ngÒi

mãi ch£ng n¢m. SÜ nói: Trø tâm quán tÎnh là bŒnh chÙ ch£ng phäi thiŠn, ngÒi

mãi là trói thân, v§i Çåo có ích l®i gì? Hãy nghe kŒ Çây:

 

Sanh lai t†a bÃt ng†a,

Tº khÙ ng†a bÃt t†a.

Nguyên thÎ xú cÓt ÇÀu,

Hà vi lÆp công khoá.

DÎch nghiã:

Lúc sÓng thì ngÒi ch£ng n¢m,

Lúc ch‰t thì n¢m ch£ng ngÒi.

VÓn là ÇÓng xÜÖng hôi thúi,

ñâu th‹ thành lÆp công phu?

 

Chí Thành låi lÍ SÜ: ñŒ tº ª nÖi ThÀn Tú ñåi SÜ h†c Çåo chín næm mà ch£ng

ÇÜ®c kh‰ ng¶, nay nghe Hoà ThÜ®ng m¶t l©i liŠn kh‰ ng¶ bän tâm. sanh tº cûa

ÇŒ tº là viŒc l§n, xin Hoà ThÜ®ng tØ bi chÌ dåy thêm. SÜ nói: ta nghe nói

ThÀy ngÜÖi dåy ngÜ©i h†c pháp: gi§i, ÇÎnh, huŒ; ch£ng bi‰t hành tܧng gi§i

ÇÎnh huŒ nhÜ thê nào, hãy nói thº xem. Chí Thành nói: ThÀn Tú ñåi SÜ nói:

nh»ng ÇiŠu ác ch§ làm g†i là gi§i, nh»ng ÇiŠu lành phøng hành g†i là huŒ, š

cæn t¿ trong såch g†i là ÇÎnh. ñåi SÜ dåy nhÜ th‰, chÜa bi‰t Hoà ThÜ®ng lÃy

pháp gì Ç‹ dåy ngÜ©i? SÜ nói: N‰u nói có pháp dåy ngÜ©i Ãy là dÓi ngÜÖi, ta

chÌ tuÿ theo cæn cÖ Ç‹ mª trói, giä danh tam mu¶i. NhÜ gi§i ÇÎnh huŒ cûa

ThÀy ngÜÖi thÆt là bÃt khä tÜ nghì, gi§i ÇÎnh huŒ cûa ta låi khác. HÕi:

Gi§i ÇÎnh huŒ chÌ nên có m¶t, sao låi có khác? SÜ nói: Gi§i ÇÎnh huŒ cûa

ThÀy ngÜÖi Ƕ ngÜ©i Çåi thØa, gi§i ÇÎnh huŒ cûa ta ti‰p ngÜ©i tÓi thÜ®ng

thØa, ch‡ ng¶ giäi ch£ng ÇÒng nên s¿ thÃy có nhanh chÆm. Hãy nghe ta nói,

xem có giÓng ThÀy ngÜÖi chæng! ta thuy‰t pháp ch£ng lià t¿ tánh, lià tánh

thuy‰t pháp, khi‰n cho t¿ tánh thÜ©ng mê, Ãy là tܧng thuy‰t. Nên bi‰t tÃt

cä pháp ÇŠu tØ t¿ tánh khªi døng, Ãy là chÖn pháp cûa gi§i ÇÎnh huŒ vÆy.

Hãy nghe kŒ Çây:

 

Tâm ÇÎa vô phi t¿ tánh gi§i,

Tâm ÇÎa vô si t¿ tánh huŒ,

Tâm ÇÎa vô loån t¿ tánh ÇÎnh.

BÃt tæng bÃt giäm t¿ kim cang,

Thân khÙ thân lai b°n tam mu¶i.

DÎch nghiã:

Tâm ÇÎa ch£ng quÃy t¿ tánh gi§i,

Tâm ÇÎa ch£ng si t¿ tánh huŒ,

Tâm ÇÎa ch£ng loån t¿ tánh ÇÎnh.

Ch£ng thêm ch£ng b§t t¿ nhÜ nhÜ,

Thân ljn thân Çi vÓn tam mu¶i.

 

Chí Thành nghe xong cäm tå, trình kŒ r¢ng:

 

NgÛ uÄn huyÍn thân,

HuyÍn hà cÙu cánh.

HÒi thú chÖn nhÜ,

Pháp hÜ©n bÃt tÎnh.

DÎch nghiã:

NgÛ uÄn thân huyÍn hoá,

HuyÍn Çâu có cÙu cánh.

Trª vŠ v§i chÖn nhÜ,

ChÃp pháp vÅn ch£ng tÎnh (ch£ng thanh tÎnh)

 

SÜ cho là Çúng, låi bäo Chí Thành: Gi§i ÇÎnh huŒ cûa ThÀy ngÜÖi dåy ngÜ©i

cæn khí nhÕ, gi§i ÇÎnh huŒ cûa ta dåy ngÜ©i cæn khí l§n. N‰u ng¶ ÇÜ®c t¿

tánh, cÛng ch£ng lÆp BÒ ñŠ Ni‰t Bàn, cÛng ch£ng lÆp giäi thoát tri ki‰n,

ch£ng có m¶t pháp có th‹ Ç¡c, nhÜ th‰ m§i ÇÜ®c ki‰n lÆp vån pháp. N‰u thÃu

lš này, cÛng g†i là BÒ ñŠ Ni‰t Bàn, cÛng g†i là giäi thoát tri ki‰n. NgÜ©i

ki‰n tánh lÆp cÛng ÇÜ®c, ch£ng lÆp cÛng ÇÜ®c, Çi låi t¿ do, ch£ng trŒ ch£ng

ngåi, cÀn dùng liŠn làm, cÀn nói liŠn Çáp (làm và nói ÇŠu ch£ng tác š),

kh¡p hiŒn hoá thân ch£ng lià t¿ tánh, tÙc ÇÜ®c thÀn thông t¿ tåi, du hš tam

mu¶i, g†i là ki‰n tánh. Chí Thành låi båch: Th‰ nào là nghiã Ch£ng lÆp? SÜ

nói: T¿ tánh ch£ng quÃy ch£ng si ch£ng loån, niŒm niŒm quán chi‰u Bát Nhã,

thÜ©ng lià pháp tܧng, t¿ do t¿ tåi, thuÆn nghÎch ÇŠu ÇÜ®c, có gì Ç‹ lÆp?

T¿ tánh t¿ ng¶, ÇÓn ng¶ ÇÓn tu, cÛng ch£ng thÙ t¿, cho nên ch£ng lÆp tÃt cä

pháp, các pháp tÎch diŒt, Çâu có thÙ l§p? Chí Thành lÍ bái, nguyŒn làm thÎ

giä hÀu hå s§m chiŠu.

 

Tæng Chí TriŒt, h† TrÜÖng tên Hành XÜÖng, ngÜ©i ª giang Tây, thuª nhÕ tánh

hào hiŒp. Lúc Ãy nam B¡c chia ra hai tông, tuy Løc T° và ThÀn Tú ñåi SÜ

không phân chia bÌ thº, nhÜng ÇÒ chúng låi cånh tranh v§i nhau sanh lòng Üa

ghét, mà môn ÇÒ bên B¡c Tông t¿ lÆp ThÀn Tú làm T° thÙ 6, låi s® ngÜ©i Ç©i

bi‰t ÇÜ®c s¿ truyŠn y cûa NgÛ T°, nên sai Hành XÜÖng ljn ám sát Løc T°. SÜ

tâm thông Çã bi‰t viŒc này, bèn lÃy mÜ©i lÜ®ng vàng Ç‹ nÖi gh‰ ngÒi. Lúc

tÓi Hành XÜÖng lén vào thÃt muÓn ám sát. SÜ ÇÜa c° cho chém. Hành XÜÖng cÀm

ki‰m chém ba lÀn, ch£ng gây v‰t thÜÖng. SÜ nói: Chánh ki‰n (ki‰m) ch£ng tà,

tà ki‰n (ki‰m) ch£ng chánh (theo Hán t¿, ch» ki‰n v§i ch» ki‰m khác ch»

ÇÒng âm, ª Çây là m¶t l©i hai nghiã), chÌ n® ngÜÖi vàng, ch£ng n® ngÜÖi

mång. Hành XÜÖng kinh s® ngã xÌu, m¶t hÒi lâu m§i tÌnh dÆy, æn næn cÀu xin

sám hÓi, bèn xin xuÃt gia. SÜ ÇÜa vàng cho và d¥n: NgÜÖi hãy Çi, s® ÇÒ

chúng bi‰t ÇÜ®c së sát håi ngÜÖi, Ç‹ ngày khác ngÜÖi thay Ç°i hình dång rÒi

trª låi, ta së cho thÕa nguyŒn. Hành XÜÖng nghe l©i, nºa Çêm trÓn Çi, sau ª

nÖi khác xuÃt gia. M¶t hôm nh§ ljn l©i d¥n cûa SÜ, bèn tØ xa ljn tham lÍ.

SÜ nói: ta ch© ngÜÖi Çã lâu, sao ljn trÍ vÆy? Hành XÜÖng nói: Ngày trܧc

ÇÜ®c Hòa ThÜ®ng xá t¶i, nay dù xuÃt gia kh° hånh, nhÜng khó mà báo Ön, chÌ

mong ÇÜ®c Hoà ThÜ®ng truyŠn pháp Ç‹ Ƕ chúng sanh. ñŒ tº xem kinh Ni‰t Bàn,

chÜa hi‹u cái nghiã thÜ©ng và vô thÜ©ng, xin Hoà ThÜ®ng tØ bi giäi thích sÖ

lÜ®c. SÜ nói: Vô thÜ©ng tÙc PhÆt tánh, có thÜ©ng tÙc cái tâm phân biŒt tÃt

cä pháp thiŒn ác vÆy. Hành XÜÖng nói: L©i cûa Hoà ThÜ®ng rÃt nghÎch l©i væn

trong Kinh. SÜ nói: ta ÇÜ®c truyŠn tâm Ãn PhÆt, Çâu dám nghÎch š Kinh! Hành

XÜÖng nói: kinh nói PhÆt tánh là thÜ©ng, Hoà ThÜ®ng låi nói là vô thÜ©ng.

Các pháp thiŒn ác cho ljn BÒ ÇŠ tâm ÇŠu là vô thÜ©ng, Hoà ThÜ®ng låi nói là

thÜ©ng, Ãy là trái nghÎch nhau, khi‰n ÇŒ tº låi thêm nghi ng©. SÜ nói: XÜa

kia ta nghe ni Vô TÆn Tång tøng qua m¶t lÀn kinh Ni‰t Bàn, bèn vì ni giäi

thuy‰t, ch£ng có m¶t ch» m¶t nghiã không Çúng v§i l©i væn trong Kinh, cho

ljn nay vì ngÜÖi mà thuy‰t, trܧc sau ch£ng khác. Hành XÜÖng nói: ñŒ tº cæn

tánh ngu mu¶i, xin Hoà ThÜ®ng khai thÎ tÌ mÌ. SÜ nói: NgÜÖi bi‰t chæng,

PhÆt tánh n‰u thÜ©ng còn nói gì vŠ các pháp thiŒn ác; cho ljn tÆn ki‰p cÛng

ch£ng m¶t ngÜ©i phát BÒ ÇŠ tâm, nên ta nói vô thÜ©ng, Ãy chính là cái Çåo

chÖn thÜ©ng do PhÆt thuy‰t vÆy. HÖn n»a, tÃt cä các pháp n‰u vô thÜ©ng thì

m‡i m‡i ÇŠu có t¿ tánh riêng biŒt Ç‹ lãnh th† sanh tº, vÆy thì tánh chÖn

thÜ©ng kh¡p nÖi låi có ch‡ thi‰u sót, nên ta nói thÜ©ng, Ãy chính là nghiã

chÖn vô thÜ©ng cûa PhÆt. PhÆt vì kÈ phàm phu tà Çåo chÃp nÖi tà thÜ©ng,

nh»ng ngÜ©i nhÎ thØa tØ nÖi thÜ©ng, suy ra vô thÜ©ng, c¶ng thành tám thÙ

Çiên Çäo, nên trong kinh Ni‰t Bàn liÍu nghiã phá nh»ng thiên ki‰n cûa h† Ç‹

tÕ bày tÙ ÇÙc cûa Ni‰t Bàn: chÖn thÜ©ng, chÖn låc, chÖn ngã, chÖn tÎnh.

NgÜÖi nay theo l©i trái nghiã, lÃy Çoån diŒt vô thÜ©ng và chÃp thÜ©ng là cÓ

ÇÎnh, mà hi‹u lÀm l©i nói sau cùng viên tròn vi diŒu cûa PhÆt, dÅu cho xem

Kinh ngàn lÀn, có ích gì Çâu? Hành XÜÖng hoát nhiên Çåi ng¶, nói kŒ r¢ng:

 

Nhân thû vô thÜ©ng tâm,

PhÆt thuy‰t h»u thÜ©ng tánh.

BÃt tri phÜÖng tiŒn giä,

Du xuân trì thÆp lÎch.

Ngã kim bÃt thi công,

PhÆt tánh nhi hiŒn tiŠn.

Phi SÜ tÜÖng th† d»,

Ngã diŒc vô sª Ç¡c.

DÎch nghiã:

Vì gi» tâm vô thÜ©ng,

PhÆt nói tánh có thÜ©ng.

KÈ ch£ng bi‰t phÜÖng tiŒn,

NhÜ mò sÕi tܪng vàng,

Nay ta ch£ng tác š,

PhÆt tánh t¿ hiŒn tiŠn,

Ch£ng phäi do thÀy cho.

 

Ta cÛng vô sª Ç¡c. SÜ nói: NgÜÖi nay Çã triŒt ng¶, nên Ç°i tên Trí TriŒt.

Trí TriŒt lÍ tå lui ra.

 

LÜ®c Giäi: L©i cûa chÜ PhÆt chÜ T° chÌ tåm dùng Ç‹ phá chÃp: nói thÜ©ng là

Ç‹ phá chÃp vô thÜ©ng, nói vô thÜ©ng là Ç‹ phá chÃp thÜ©ng, ch§ không có

nghiã thÆt. Nên kinh Læng Nghiêm nói: HÍ là l©i nói thì ÇŠu ch£ng có nghiã

thÆt. PhÄm t¿a Çã chÌ rõ PhÆt tánh phi thÜ©ng phi vô thÜ©ng, do Çó m¥c dù

l©i T° v§i l©i PhÆt trái nghÎch nhau, nhÜng š T° v§i š PhÆt ch£ng khác là

nghiã này vÆy.

 

SÜ thÃy môn ÇÒ các tông tø tÆp dܧi Pháp toà, ÇŠu khªi ác š vÃn nån. SÜ

thÜÖng xót cho h† nên bäo r¢ng: NgÜ©i h†c Çåo cÀn phäi dÙt trØ cho såch tÃt

cä thiŒn niŒm ác niŒm, cho ljn ch£ng còn ch‡ Ç‹ g¡n tên, rÒi låi g¡n tên

nÖi t¿ tánh; t¿ tánh vÓn bÃt nhÎ, g†i là thÆt tánh. TØ nÖi thÆt tánh m§i

ki‰n lÆp tÃt cä giáo môn. (NhÜ vÆy, Pháp môn cûa các tông dù có khác, nhÜng

ÇŠu cùng xuÃt phát tØ m¶t nguÒn, vÓn ch£ng cao thÃp, ngÜ©i h†c Çåo ch§ nên

tranh giành hÖn thua mà trái nghÎch v§i Çåo). Còn Pháp ÇÓn giáo này thì cÀn

phäi ngay Çó (ch£ng tác š) t¿ ng¶ t¿ thÃy m§i ÇÜ®c. ñåi chúng nghe xong

thäy ÇŠu Çänh lÍ, th© SÜ làm ThÀy.