"Không là m mọi điều ác
Thà nh tựu các hạnh là nh
Tâm ý giữ trong sạch
Chính lời chư Phật dạy"
(Dhp 183)

Tất cả những lời dạy của Ðức Phật được kết-tập trong tam tạng Kinh điển. Nhưng tựu trung có ba điều căn bản đó là : chỉ ác, tác thiện và thanh lọc tâm.

Lời dạy trên thật bình dị, đơn giản nhÆ°ng thá»±c hà nh cho đúng chánh pháp không phải là chuyện giản đơn. Dầu rằng một đứa bé tám tuổi vẫn thuộc nằm lòng bà i kệ nà y nhÆ°ng ông già 80 tuổi chÆ°a chắc đã là m trọn xong. Ðây là câu nói của Ô Sà o Thiền sÆ°. Thật đúng nhÆ° vậy, hãy kiểm nghiệm lại mà xem, tâm ý chúng ta lúc nà o cÅ©ng bỉ thá»­, hÆ¡n thua, phải quấy, tốt, xấu, đố kî, thù hiềm, công kích lẫn nhau... thật khó có giây phút để cho ta yên lặng, dẫu có đi nữa cÅ©ng trong trạng thái chập chờn giây lát mà thôi. Không những tá»± thân chúng ta cảm thấy bất an, phiền muộn mà còn khiến cho bầu không khí trở nên khó thở là m phiền lòng mọi người xung quanh.

Theo quan điểm của Phật giáo một con người sống hạnh phúc trọn vẹn khi và chỉ khi họ từ bỏ mọi việc ác, hà nh động có lợi lạc cho mình và người, không gây đau khổ cho bất cứ ai, giúp đỡ mọi người bằng nhiều phương tiện, tu tập đúng chánh pháp. Trước hết chúng ta cần minh định và phân biệt rõ giữa việc thiện và bất thiện pháp theo như lời của Ðức Thế Tôn chỉ giáo với du sĩ ngoại đạo Vacchagotta :

"Sát sanh, nà y Vaccha, là bất thiện, từ bỏ sát sanh là thiện. Lấy của không cho, nà y Vaccha, là bất thiện, từ bỏ lấy của không cho là thiện. Tà hạnh trong các dục, nà y Vaccha, là bất thiện, từ bỏ tà hạnh trong các dục là thiện. Vọng ngữ, nà y Vaccha là bất thiện, từ bỏ vọng ngữ là thiện. Nói hai lưỡi, nà y Vaccha, là bất thiện, từ bỏ nói hai lưỡi là thiện. Nói ác khẩu, nà y Vaccha, là bất thiện, từ bỏ nói ác khẩu là thiện. Nói lời phù phiếm, nà y Vaccha, là bất thiện, từ bỏ nói lời phù phiếm là thiện. Xan tham, nà y Vaccha, là bất thiện, không xan tham là thiện. Sân, nà y Vaccha, là bất thiện, không sân là thiện. Tà kiến, nà y Vaccha, là bất thiện, chánh kiến là thiện. Như vậy, nà y Vaccha, mười pháp là bất thiện, mười pháp là thiện". (Trung Bộ II - Ðại Kinh Vacchagotta - Tr. 328 - 329)

Ðối với Ðức Phật, Ngà i không bao giờ bắt buộc bất cứ ai tin tưởng và o lời dạy của Ngà i, Ngà i khuyên chúng ta phải dùng trí tuệ tư duy, quán sát, kiểm nghiệm trước khi tin tưởng thực hà nh theo những gì Ngà i đã dạy, Phật Giáo là một niềm tin trí tuệ, chứ không tin tưởng một cách mù quáng, mê tín. Sở dĩ con người lúc nà o cũng cảm thấy bất an, phiền muộn, khổ sở, có phải chăng từ nhiều kiếp trong quá khứ họ đã sống buông thả, đeo đuổi tội lỗi. Là người học Phật và tu tập theo chánh pháp đã hiểu rõ định luật "nhân quả", nó âm thầm chi phối đời sống chúng ta. Vì vậy, ngay tại đây và bây giờ chúng ta phải phấn đấu hết sức mình để thực hiện lý tưởng "vì lợi ích cho hết thảy hữu tình".

Nếu chúng ta muốn có một xã hội an bình, hòa hợp, hạnh phúc, muốn được trường thọ, muốn có đời sống thuận tiện, có một mái ấm gia đình, muốn được trí tuệ... thì nhất định chúng ta phải vâng giữ và thực hà nh những lời của Bậc Ðạo sư dạy : "từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ dùng chất say, nghiện ngậpẨ"

Thử kiểm nghiệm lại lý do tại sao những người tù tội bị mất hết quyền tự do, phải chịu nhốt phạt trong lao ngục, đau khổ vô cùng, cũng chính là vì họ đã xâm phạm và sát hại đến người khác, hoặc trộm cắp, cướp giật, quấy phá đến hạnh phúc của người khác, là m suy tổn đạo đức xã hội, lường gạt dối trá kẻ khácẨ. Tất cả những nguyên nhân gây tù tội, khổ đau nà y đều do họ không vâng giữ được những giới điều mà Ðức Phật đã dạy. Chắc chắn rằng xã hội của chúng ta sẽ không bao giờ khoan hồng tha thứ cho những người xem thường vi phạm ngũ giới và xúc phạm đến quyền sống của kẻ khác. Do đó một người Phật tử hiểu và thực hà nh theo pháp Phật, điều tiên quyết là chúng ta phải hằng xa lìa những điều ác một cách nghiêm túc và "vâng là m các điều là nh". Nghĩa là phải tinh tấn không cho điều ác sắp khởi ra được - tinh tấn dứt sự ác đã có trong tâm, tinh tấn là m những hạnh là nh mà mình chưa là m. Tinh tấn là m những hạnh là nh mà mình sẵn có cho được tăng trưởng thêm lên. Ðó là những qui tắc đạo đức có lợi cho mình và người, được an vui đời nà y và đời sau. Những việc là m như bố thí, phóng sanh, tham gia và o các hoạt động từ thiện cứu trợ nạn nhân, sau khi là m chúng ta cảm thấy an vui, hoan hỷ trong lòng đó là quả báo ngay hiện đời được an vui hạnh phúc rồi còn nói gì đến đời sau. Do vậy nếu người nà o, thực hà nh "từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói hai lưỡi, từ bỏ nói lời thô ác, từ bỏ nói lời phù phiếm, không tham, không sân, tâm chánh kiến. Thà nh tựu mười pháp nà y, nà y các Tỳ kheo, như vậy tương xứng được sanh lên thiên giới", còn nếu ai "sát sanh, lấy của không cho... sân tâm, tà kiến. Thà nh tựu mười pháp nà y, nà y các Tỳ kheo, như vậy tương xứng bị rơi và o địa ngục" (Tăng chi Bộ IV - tr 634).

Sống trên cuộc đời nà y, nếu chúng ta không thực hà nh những hạnh là nh, không là m lợi ích cho bất cứ ai, quả thật là một điều thiếu sót lầm lạc, sự hiện hữu của chúng ta trên cõi đời trở nên vô nghĩa. Khoảng cách giữa người ác và người thiện xa vời vợi như lời Ðức Phật dạy : "Nà y các Tỳ kheo, có bốn sự việc nà y, rất xa, rất xa với nhau. Thế nà o là bốn ? Trời và đất, nà y các Tỳ kheo, là sự việc thứ nhất rất xa, rất xa với nhau. Bờ biển bên nà y, nà y các Tỳ kheo với bờ biển bên kia, là sự việc thứ hai rất xa, rất xa với nhau. Từ chỗ mặt trời mọc, nà y các Tỳ kheo đến chỗ mặt trời lặn xuống, là sự việc thứ ba rất xa, rất xa với nhau. Pháp của hạng người bất thiện, nà y các Tỳ kheo, với pháp của hạng người thiện, là sự việc thứ tư, rất xa, rất xa với nhau". (Tăng Chi Bộ I - Rất xa xăm - tr 647)

Ðối với Phật giáo, đoạn trừ tất cả việc ác, thực hà nh các điều là nh, vẫn chưa phải là toà n diện, điều quan trọng và phải thiết yếu hơn hết đó là phải "giữ tâm ý trong sạch". Chúng ta luôn luôn cảm thấy bất an và lo lắng, điều đáng lo ngại nhất là không biết cách để ổn định và hà ng phục vọng tâm của chính mình, thiền định cũng là một trong những phương pháp rất hữu hiệu để giảm bớt sự căng thẳng và thanh lọc tâm. Trong khi tu tập, hà nh giả muốn gạn lọc thân tâm trở nên trong sạch, trước hết hà nh giả cần phải đoạn trừ năm triền cái: Trạo hối (trạo cử và hối quá), hôn trầm, dục, sân và nghi được xem là năm pháp bất thiện, được thay thế bằng năm thiền chi : tầm, tứ, hỷ lạc và nhất tâm. Mục đích học Phật và tu tập theo chánh pháp muốn hướng đến đời sống cao thượng, chứng ngộ Niết Bà n, có đời sống an lạc giải thoát ngay trong hiện tại thì hà nh giả phải đoạn trừ năm hạ phần kiết sử : Thân kiến, nghi, giới cấm thủ, dục và sân, tiếp tục đoạn trừ năm thượng phần kiết sử : sắc ái, vô sắc ái, mạn, trạo cử và vô minh thì chứng quả A La Hán giải thoát hoà n toà n sanh tử khổ đau.

Những triền cái, kiết sử được xem là những pháp bất thiện, muốn thanh tịnh thân tâm thì những bất thiện pháp nà y phải đoạn trừ để thà nh tựu những thiện pháp. Chúng ta cần nhận định rõ những hình thức khổ hạnh, ép xác của ngoại đạo chỉ luống công vô ích và là hà nh động sai lầm không thể đoạn trừ những phiền não lậu hoặc được. Cuộc đối thoại giữa Ðức Thế Tôn và gia chủ Potaliya (Trung Bộ II) sẽ hiển bà y được điều nà y. Khi Potaliya đến thăm hỏi Ðức Thế Tôn, đối với cái nhìn của Ðức Thế Tôn ông chỉ là một gia chủ (Gahapati) chứ không phải là người xuất gia thực sự. Khi nghe gọi mình bằng gia chủ ông ta phẫn nộ, không hoan hỷ và đứng im. Ông phân trần rằng : Tất cả nghiệp vụ đã được tôi từ bỏ, tà i sản, ngũ cốc, hay và ng bạc, tất cả đều giao cho các con tôi thừa hưởng, tôi không can gián, tôi sống tối thiểu đồ ăn, đồ mặc. Cớ sao lại gọi tôi là gia chủ (tức là người tại gia cư sĩ). Ðức Phật đáp rằng : sự đoạn tận các tục sự của ông khác với sự đoạn tận các tục sự trong giới luật Bậc Thánh. Khi nghe được điều nà y, ông mới thức tỉnh, hết lòng ân cần cầu thỉnh Ðức Thế Tôn giải đáp mối nghi cho ông. Ðức Phật dạy rằng ý cứ và o tám pháp nà y đưa đến sự đoạn tận các tục sự trong giới luật Bậc Thánh đó là : "Y cứ không sát sanh, sát sanh cần phải từ bỏ. Y cứ không lấy của không cho, lấy của không cho cần phải từ bỏ. Y cứ lời chân thật, nói láo cần phải từ bỏ. Y cứ không nói hai lưỡi, nói hai lưỡi cần phải từ bỏ. Y cứ không tham dục, tham dục cần phải từ bỏ. Y cứ không hủy báng sân hận, hủy báng sân hận cần phải từ bỏ. Y cứ không phẫn não, phẫn não cần phải từ bỏ. Y cứ không quá mạn, quá mạn cần phải từ bỏ". Khi gia chủ Potaliya nghe lời dạy nà y ông thấy rằng từ trươc đến giờ ông chỉ chú trọng hình thức bên ngoà i, chưa bao giờ được nghe ai chỉ dạy và thực hà nh theo những pháp nà y. Cuối cùng ông xin quy y Phật, Pháp, Tăng cho đến mạng chung, trọn đời quy ngưỡng.

Thật vậy, tu tập không phải ở bề ngoà i, tu không phải hình thức nà y, hình thức nọ mà điều cốt yếu phải quay trở về soi rọi lại chính mình, xem coi những hà nh vi tạo tác của mình như thế nà o? Những hà nh động đó có thiện hay ác nơi thân, khẩu, ý đây mới là điều căn bản nhất. Vì thế mục đích của việc tu và học Phật pháp là là m già u cho đức hạnh, từ bi và trí tuệ. Mặc dù chúng ta không thể nà o biết được và theo dõi tâm của người khác nhưng có thể dỠdà ng nhận biết những gì đang hiện hữu trong tâm mình, do đó phải luôn nhìn thấy biết được mình để gạn lọc tham lam, sân si đoạn trừ tất cả pháp bất thiện. Quả thật, Ðức Phật không những chỉ dạy cho chúng ta trở thà nh một con người mô phạm, đạo đức mà còn hướng dẫn con người tự mình giải thoát phiền não khổ đau.

Những ai đã phát nguyện quy y Tam Bảo và thọ trì những giới điều mà bậc Ðạo sử đã dạy, hãy nghiêm túc thực hà nh cho trọn vẹn, hầu đem lại an lạc hạnh phúc cho mình và mọi người. Tất cả những phiền muộn, khổ đau đều do chính tự thân chúng ta gây tạo nên chứ không do một đấng thần linh khắt khe nà o an bà i sắp đặt. Chính chúng ta là chủ nhân ông chứ không ai khác :

"Tự mình điều ác là m.
Tự mình là m ô nhiỠm.
Tự mình ác không là m.
Tự mình là m thanh tịnh.
Tịnh, không tịnh tự mình.
Không ai thanh tịnh ai".
(Dhp 165)

Hãy tinh tấn thực hà nh lời Phật dạy để hướng đến một đời sống thanh cao, thánh thiện hơn.

Cầu nguyện tất cả chúng sanh được an vui, cầu nguyện mọi người đều học hiểu, tin tưởng, thọ trì theo chánh pháp của Ðấng Ðại Giác, vĩnh ly tham sân, si, thà nh tựu chánh trí, chứng ngộ Niết-Bà n.

(Trích Nội San Vô Ưu)

-ooOoo-