BuddhaSasanaHome Page
This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Thờ Phật

Thích Minh Ðạt

 

"Ai tin ta mà không hiểu ta là hủy báng ta" (Kinh A-hà m).

Lúc đức Phật còn tại thế cũng như sau khi ngà i tịch diệt, việc thờ Phật, tôn kính Phật được thể hiện qua việc nghiêm trì giới luật, việc nổ lực thực hà nh những di huấn của ngà i. Ðây là điều then chốt trong việc thờ Phật.

Thờ hình tượng Phật

Ðể thể hiện lòng tôn kính với vị đạo sư, Phật tử có thể vẽ họa hình tượng đức Phật để tôn thờ tùy ý. Trong truyện ký có thuật một câu chuyện, thời đức Phật còn tại thế, một hôm ngà i dùng thần thông lên cõi trời thuyết pháp cho thân mẫu và chư thiên liên tiếp trong ba tháng. Vua Vu Ðiền, một trong những vị vua thâm tín Phật pháp và thích được hầu cận đức Phật, thấy Phật đi lâu quá không về đem lòng nhớ thương bèn mướn một họa sĩ danh tiếng rồi diỠn tả lại tất cả hình vóc, tướng mạo của đức Phật để vị họa sĩ vẽ lại chân dung ngà i. Chân dung của đức Phật được vẽ rất sống động. Có những lúc vua Vu Ðiền đối diện trước chân dung Phật, ông có cảm giác như Phật đang hiện hữu thuyết pháp như mọi ngà y.

Sau ba tháng đức Phật trở về, vua Vu Ðiền mang chân dung của đức Phật đến và thuật lại câu chuyện, đức Phật mỉm cười và là m thinh. Là m thinh là một trong những cách mà đức Phật thường dùng để chấp nhận việc là m của đệ tử. Việc tôn kính hình tượng của đức Phật bắt đầu từ đó. Hình thức tôn kính nà y được đại chúng hóa trong môn đồ của đức Phật kể từ sau ngà i tịch diệt dẫn đến ngà y nay.

Tại sao thờ Phật?

Như câu chuyện trên cho thấy, thờ Phật ban đầu chỉ là biểu lộ sự nhớ thương của môn đệ đối với đức Phật trong lúc vắng ngà i, dần dần dẫn đến sự tôn kính và tri ân.

Trong gia đình, con cháu chưng thờ di ảnh của ông bà , cha mẹ thường biểu lộ tình thương qua lòng hiếu thảo hơn là sự tri ân và tôn kình. Dân tộc thờ các vị anh hùng, biểu lộ sự tri ân và ngưỡng mộ hơn là thương nhớ và tôn kính. Tín đồ của một tôn giáo đối với vị giáo chủ của mình thường biểu lộ trọn vẹn sự tôn kính tuyệt đối hơn những lảnh vực trên. Là Phật tử, hiểu đức Phật và học đòi theo lời dạy của ngà i, thờ Phật ít ra cũng đủ ba phương diện: tri ân, ngưỡng mộ và tôn kính.

Tri ân

Phật tử tri ân đức Phật ngoà i việc tô tượng, đúc chuông, cất chùa còn phải gia công học đòi lời dạy của ngà i. Tập sống theo những hạnh mà ngà i dạy để phát triển năng lực tinh thần.

Tri ân đức Phật không phải vì chúng ta là tín đồ, mà vì một người đã có một ân đức sâu dà y với toà n thể nhân loại. Chúng ta thờ Phật là để luôn có một tấm gương sáng trọn là nh trước mặt để kiểm điểm từng tư tưởng, từng lời nói, từng hà nh động của chúng ta để tiến dần đến chân thiện mỹ như ngà i vậy. Hình ảnh đức Phật trước mặt là một ngọn đèn trí tuệ đang đốt, chúng ta sẽ nương theo ánh sáng đó để soi rọi lại lòng mình và từ đó thắp sáng lại ngọn đèn của chính ta. Hình ảnh một đức Phật trước mặt sẽ tỏa ngát hương từ bi để nhắc nhở chúng ta phát triển hạnh từ bi sẵn có để vơi bớt khổ đau cho chính ta và tha nhân. Ðừng bao giờ thờ hình ảnh đức Phật trước mặt với sự cầu cạnh Ngà i ban phúc trừ họa hay để nương và o uy lực của Ngà i là m những chuyện bất lương. Nếu thờ Phật với những mục đích như trên, thì không những chúng ta hủy báng đức Phật, mà còn tự tạo ra những tư tưởng không tốt cho chính chúng ta và tha nhân nữa.

Ngưỡng mộ

Phật tử ngưỡng mộ đức Phật không phải dùng mọi danh từ tốt đẹp để khen tặng ngà i; cũng không phải vẽ ra một đức Phật đầy phép lạ, đủ quyền thi ân bố đức. Mặc dù đức Phật có rất nhiều thần thông, nhưng chưa bao giờ ngà i dùng thần thông để mê hoặc nhân gian, hoặc để khuyến dụ người khác theo ngà i. Câu chuyện một thiếu phụ có một đứa con yêu quí duy nhất bị chết, đến xin đức Phật dùng thần thông cứu độ để đứa bé sống thêm theo mong cầu của người mẹ; thay vì đức Phật dùng thần thông để là m cho đứa bé sống lại, ngà i đã khéo léo giảng giải định luật vô thường để người mẹ không kéo dà i thêm sự khổ đau và ý thức sâu sắc về cuộc sống của con người. Vậy Phật tử ngưỡng mộ đức Phật nên chú trọng và o ba đức tánh đặc biệt: Từ bi vô ngần, Trí tuệ vô biên, và Hùng lực phi thường. Ba đặc tánh nà y giúp chúng ta xây dựng hạnh phúc gia đình, hoán cải hoà n cảnh xã hội. Nói khác đi Bi, Trí và Dũng là ba tính cách đặc thù có hiệu năng giúp cho những ai hướng về chân thiện mỹ. Ðức Phật là người duy nhất từ trước đến nay đã hoà n thà nh ba mục tiêu trên. Ngưỡng mộ đức Phật trong tinh thần đó tức là chúng ta đã tập bước những bước vững chãi trên con đường mà ngà i đã đi.

Tôn kính

Tôn kính đức Phật không phải chúng ta linh thiêng hóa đức Phật ra hoặc đặt đức Phật ra ngoà i cuộc sống của chúng ta. Tôn kính đức Phật là đặt một niềm tin tưởng tuyệt đối rằng ngà i là một bá»±c hoà n toà n giác ngộ. Ngà i là một bá»±c thầy sáng suốt đưa đường dẫn lối và đầy đủ đức hạnh để ta học đòi hầu thăng tiến cuộc sống tâm linh của chúng ta. Trong kinh có ghi lại 10 danh hiệu khác nhau để tán thán và tôn kính một bá»±c giác ngộ nhÆ° đức Phật: Phật là đấng hoà n toà n tá»± tại với các pháp, Phật là đấng đáng được nhân gian và chÆ° thiên cúng dường, Phật là đấng biết hết mọi tâm tánh của chúng sanh, Phật là bá»±c đầy đủ cả phúc đức và trí tuệ, Phật là đấng đã điều phục mọi phiền não, Phật là một đấng toà n thiện, Phật là đấng đã giải thoát được chuổi dây triền phược trong thế gian, Phật là đấng cao tột, Phật là bậc thầy của nhân gian và chÆ° Thiên, Phật là đấng thế gian hoà n toà n tôn kính. (NhÆ° lai, ­ng cúng, Chánh biến tri, Minh hạnh túc, Thiện thệ, Thế gian giải, Vô thượng sÄ©, Ðiều ngá»± trượng phu, Thiên nhÆ¡n sÆ°, Phật Thế tôn). Là những người đang theo gót chân ngà i, chúng ta nên tôn kính đức Phật trong chân tinh thần đó.

Thờ Phật trong ba ý hướng trên, chúng ta sẽ thấy đức Phật gần gũi và hiện thực trong cuộc sống hà ng ngà y của chúng ta. Bằng không, đức Phật chỉ là bóng mờ và giáo lý của ngà i chỉ còn là một học thuyết suông.

Thờ Ðức Phật nà o?

Ðã là Phật thì không có vị nà o cao vị nà o thấp. Mức độ giác ngộ và giải thoát ngang nhau; nghĩa là đức Phật nà o cũng trọn là nh, cũng là một tấm gương sáng cả. Do đó, chúng ta có thể thờ bất cứ một vị Phật nà o mà chúng ta cảm thấy thích. Mục đích của sự thờ Phật, như vừa nói, không phải để cầu cạnh mà là để noi gương là nh. Tuy nhiên, chúng ta cũng nên tùy theo thời kỳ hóa độ của một vị Phật để thờ. Chúng ta đang ở và o thời kỳ hóa độ của đức Phật Thích Ca, thì hình ảnh và giáo lý gần gũi với chúng ta nhất là đức Phật Thích Ca. Vì vậy chúng ta thấy hình ảnh của đức Phật Thích Ca được thờ phổ thông trong tất cả các chùa Bắc Tông lẫn Nam Tông.

Thờ Phật ở đâu?

Hình thức:

Tại bất cứ một tư gia nà o cũng có thể thờ Phật được cả. Trong nhà nơi nà o mà chúng ta thấy trang nghiêm là nơi ấy có thể đặt một bà n thờ Phật. Việc trang nghiêm của một bà n thờ Phật cũng rất cần thiết. Việc trang nghiêm nà y không phải để trang nghiêm cho hình ảnh của đức Phật, mà chính là tạo một khung cảnh trang nghiêm cho chính chúng ta. Khi đối diện trước một khung cảnh trang nghiêm, tâm chúng ta đỠgom về một mối. Tâm dỠgom về một mối thì trí tuệ dỠphát sanh. Ðây là lý do duy nhất chúng ta cần có một bà n thờ Phật trang nghiêm trong nhà . Nói khác đi, hình thức là phương tiện ban đầu để đạt đến phần nội dung cần thiết.

Nội dung:

Một người có một trình độ tu tập vững chãi, nghĩa là đã vượt qua mọi hình thức rườm rà , thì việc thờ tự đối với họ không còn cần thiết nữa. Họ không cần nương và o những đối tượng bên ngoà i để nhắc nhở họ nữa, mà lúc nà o hình ảnh đức Phật cũng hiện rõ trong tâm họ và đặc biệt là cuộc sống của họ hoà n toà n phù hợp với lời dạy của đức Phật. Những mẫu người nà y là họ thờ Phật ngay trong lòng họ. Trong cuộc sống hà ng ngà y của họ là một bà n thờ Phật trang nghiêm. Ðiều nà y không phải là lý luận suông mà mỗi người học hỏi và tu tập theo giáo lý của đức Phật phải tự kiểm điểm lấy. Dĩ nhiên là một điều khó.

Chưng hình tượng Phật

Trên đây là việc thờ Phật qua hai phương diện hình thức và nội dung. Cũng có lắm người không thích thờ tự mà chỉ thích có một bức hình Phật đoan nghiêm với vẻ mặt đầy tự tại và hoan hỷ để chưng trong nhà . Ðiều nà y không có gì trái với đạo và bất kính đối với đức Phật cả. Tuy nhiên, chúng ta cũng cần lưu ý là việc treo chưng hình Phật không phải chỉ để là m tăng thêm phần thẩm mỹ trong phòng khách hay trong phòng đọc sách; mà việc treo hình Phật cũng phải hà m một ý nghĩa như việc thờ ở trên, nghĩa là để nhắc nhở chúng ta hướng thiện. Chẳng hạn như một bức hình Phật được treo ở phòng khách là để nhắc nhở chúng ta mỗi khi ngồi bà n luận những công việc gì nên nhắm đến việc lợi mình lợi người, hay ít nhất lợi mình nhưng đừng tổn hại đến ai. Nhắc nhở chúng ta khi có chuyện gì vui cũng không nên vui một cách thái quá; nhắc nhở chúng ta khi gặp chuyện buồn cũng không bi thảm lắm; hoặc giả khi bà n cải một vấn đề gì chưa vở lẽ đã đưa đến sự bất hòa, cũng không nên dùng những lời lẽ quá nặng nề để sát phạt lẫn nhau. Treo một bức hình ở trong phòng học hay phòng đọc sách là để nhắc nhở chúng ta một trong những hạnh đặc biệt của đức Phật là tinh tấn. Tinh tấn là một sự nổ lực liên tục cho đến khi công việc được viên mãn. Tóm lại, dù thờ Phật hay chưng hình thì hình ảnh đức Phật vẫn là tấm gương sáng để chúng ta soi rọi lại tâm tánh của chúng ta trong từng giây phút một.

Kết quả của sự thờ Phật

Nếu thờ Phật với tất cả thà nh tâm thiện ý như vừa nêu trên, thì chúng ta sẽ gặt hái được những lợi lạc cả hiện tại lẫn vị lai. Trong hiện tại, mỗi chúng ta và cả gia quyến chúng ta, dưới hình ảnh hiền hòa từ bi nhưng chứa đầy nghị lực của đức Phật, chúng ta sẽ có một bầu không khí đầm ấm, bao dung nhờ ảnh hưởng đạo vị qua chân dung của ngà i. Từ không khí gia đình nà y sẽ lan rộng ra đến xóm giềng; từ những cá nhân trong gia đình nà y sẽ ảnh hưởng đến những công dân ngoà i quốc gia xã hội.... Kết quả nà y thu hoạch được nhiều hay ít, mức độ thăng tiến tinh thần cao hay thấp, hoà n toà n tùy thuộc và o tỷ lệ thực hà nh của từng cá nhân qua nhân cách của đức Phật, chứ không phải đức Phật ban bố những kết quả ấy cho chúng ta. Mọi kết quả tốt được khai quật từ kho tà ng vô tận của chính chúng ta. Ðức Phật chỉ là người chỉ điểm. Phật tử nếu có phương tiện nên có một bà n thờ Phật trang nghiêm và thờ Phật với tất cả tinh thần như vừa nêu trên. Thờ Phật như vậy chính là tin Ngà i và hiểu Ngà i.

Thượng Tọa Thích Minh Ðạt,
Chùa Quang Nghiêm,
California, Hoa Kỳ

---

Trích: Trang nhà Hoa Sen, https://www.jps.net/hoasen/

---

[Trở về trang Thư Mục]