UYN LAN 
Tu°i trÈ ngày nay, trong các xã h¶i tiên tin nhÜ Hoa Kÿ, hin Çang có nhiu cái quyn rÛ làm h låc mÃt nh»ng gì mà tu°i trÈ Çang có làm cho h không ÇÜ®c hܪng chính thú vui Çích th¿c cûa tu°i trÈ.
Có nhiu ngÜ©i trÈ hin nay cho r¢ng nh»ng thÙ nhÜ vic hc, th thao th døc hay nh»ng giao tip ÇÓi Çãi trong cu¶c sÓng cÛng làm cho h lãng phí Çi m¶t sÓ th©i gi© cûa tu°i trÈ.
CÛng không thiu gì ngÜ©i trÈ Çu Çã nhÆn thÃy nhÜ ngÜ©i l§n, nhÃt là bÆc phø huynh cûa h, r¢ng bæng Çäng hay xì ke, ma túy và båo Ƕng hin nay cÛng Çang là nh»ng cái có tính cách lôi cuÓn và làm cho tu°i trÈ b3hÜ hÕng.
Và cuÓi cùng, cùng v§i trí tu, cÖ th tu°i trÈ Çang th©i kÿ phát trin, nÄy nª thì vÃn Ç tình døc và mÓi quan h nam n» trong døc tính vào l§p tu°i tØ 20 trª xuÓng hÀu ht Çã khin tu°i trÈ bây gi© Çánh mÃt ht mi thÙ trong cu¶c Ç©i cûa h, hay ít ra là sÙc quyn rÛ cûa liên h tình døc ª vào l§p tu°i Çó dÍ xui khin tu°i trÈ t¿ Çánh mÃt tu°i xanh ÇÀy thÖ m¶ng, nhÜ m¶t trong nh»ng cæn bän kinh nghim sÓng cûa Ç©i ngÜ©i.
TÃt cä mi yu tÓ quyn rÛ tiêu biu nêu trên chúng ta phäi nhÆn chân r¢ng rÃt dÍ xäy ra ª tu°i trÈ ngày nay, nhÜng rõ rt không phäi chÌ xäy ra ª riêng tu°i trÈ thôi mà cä nÖi l§p ngÜ©i trܪng thành n»a.
TµNH YÊU V TµNH DC
Trong bài "Married at 19 means missing everything" ÇÜ®c Çæng ª møc kin tu°i trÈ (youth opinion) nhÆt báo L.A. Times ra ngày ThÙ Bäy 4 tháng 1 næm2026, cô sinh viên Stacy Hope hin Çang hc tåi USC næm nay 20 tu°i, th¶ l¶ tâm s¿ cûa cô v vÃn Ç lÆp gia Çình ª l§p tu°i trên dܧi 20 là tu°i hin gi© cûa Stacy, qua nh»ng hin tÜ®ng xäy ra rÃt gÀn gÛi v§i cô, v§i m¶t tâm trång hoang mang.
N¶i dung bài vit ÇÜ®c tóm låi trong mÃy Çim sau:
- Stacy làm phù dâu cho Çám cܧi m¶t cô bån thân tØ hÒi nhÕ bây gi© Çã 19 tu°i, lÃy chÒng 23 tu°i. Và cô nghï r¢ng: "Khi tôi tÓt nghip BS Çåi hc thì c¥p v® chÒng bån cô së chuÄn bÎ chào Çón ÇÙa con ÇÀu lòng. "Cô t¿ hÕi: "ñây có phäi là hình änh cûa tình yêu thÆt s¿ không? Bªi vì trong khi tôi có th m¶t lúc hËn Çi chÖi v§i cä bÓn ngÜ©i bån trai, thì bån tôi së phäi chuÄn bÎ và æn nh»ng b»a cÖm tÓi v§i chÌ m¶t ngÜ©i tØ næm này sang næm khác, và mãi mãi. ñÓi v§i tôi, hình änh này khin tôi rùng mình. "Và cô bån cûa Stacy Çã th° l¶ r¢ng: "Anh Ãy hoàn toàn khác tính cûa mình, nhÜng rõ ràng mình yêu anh Ãy."
- Stacy còn ÇÜa ra hình änh bÓ mË cô: mË cô là m¶t tip viên hàng không và cha là m¶t tip thÎ viên (sales representative) Çã lÃy nhau không cܧi hÕi, không cä nhÅn cܧi n»a và "h hin gi© không còn nh§ nh»ng gì hÒi Çó h Ç nghÎ v§i nhau. "Cha mË cô Çã chung sÓng 23 næm rÒi, cho nên cô nghï r¢ng "h Çã phäi làm Çiu gì Çó Çúng Ç¡n."
- Và Stacy tâm s¿ tip: "Tôi tin r¢ng m¶t c¥p trai gái thÆt s¿ yêu nhau thì kt hôn së phäi là bܧc h®p l k tip. Không có gì sai trái ª hôn nhân cä. Tôi ht sÙc tôn trng vÃn Ç này. NhÜng khi ta 19 tu°i, ta bit gì v yêu? Tôi hin 20 tu°i và tôi không nghï là tôi nhÆn thÙc ÇÜ®c tình yêu th¿c s¿, nu tình yêu Çó nhäy chÒm lên giÜ©ng n¢m v§i tôi m¶t Çêm."
- CuÓi cùng, Stacy thÃy rõ hin gi© cô m§i chÌ cäm nhÆn ÇÜ®c r¢ng cô "ÇÙng bên cånh m¶t ngÜ©i Çàn ông, là m¶t ngÜ©i bån hÖn là m¶t ngÜ©i yêu..." bªi vì, "có lë tôi còn quá nhÕ tu°i Ç chÃp nhÆn m¶t kiu liên h dÍ dàng (tình døc trai gái). Tôi vÅn nghï r¢ng tôi tin tܪng tôi së tìm thÃy tình yêu trong Ç©i tôi."
ñc qua bÓn Çoån nêu trên chúng ta thÃy ít nhÃt là: Stacy có quan nim Çúng Ç¡n v hôn nhân, nhÜng có lë Stacy chÜa yêu, nên cô xem ra cô Çã lÀm lÅn tình yêu và tình døc, m¥c dù, qua tâm s¿ cûa cô bån, Stacy gián tip bit ÇÜ®c r¢ng ngÜ©i ta yêu ngÜ©i khác không phäi vì ngÜ©i Çó giÓng kiu nghï hay kiu sÓng cûa mình. Do Çó, không có gì ngåc nhiên cä khi xã h¶i MÏ bây gi© Çang n° l¿c ÇÄy månh phong trào chÓng låi hin tÜ®ng ÇÜ®c mnh danh là l§p tu°i trÈ Çã mang thai.
THIU N C¹ BU L THIU ñO LÝ?
Trong m¶t bu°i nói chuyn tåi trø sª ÇÎa phÜÖng hai quÆn håt Orange và San Bernardino, bà Gloria Feldt, chû tÎch cûa Liên H¶i K hoåch hóa gi§i cha mË Hoa Kÿ (Planned Parenthood Federation of America: PPFA) vào tÓi ThÙ Næm 30.1.97 vØa qua Çã thúc ÇÄy månh gi§i cha mË chû Ƕng ngæn ngØa hin tÜ®ng có thai quá s§m cûa con mình, nhÜ m¶t n l¿c ÇÄy quan nim t§i vic cho s¿ trÈ có thai quá s§m là phi Çåo ÇÙc.
Næm nay 53 tu°i, Feldt lÆp gia Çình lúc 15 tu°i, nên Çn tu°i 20 bà Çã có 3 con. Bu°i nói chuyn Çã diÍn ra trong phåm vi thÎ xã Irvine, bà Feldt Çã nêu bÆt lên hin tÜ®ng trª ngåi hin nay cûa xã h¶i MÏ là tình døc cûa tu°i thiu niên.
Theo thÓng kê, h¢ng næm ª Cali có Çn 70 ngàn trÈ sinh ra do bà mË còn trong tu°i thiu n» mà dân cÜ gÓc Nam MÏ Çã chim 3/4 sÓ lÜ®ng Çó và 65% t°ng sÓ Çó, mË trÈ hÖn cha.
TØ nh»ng con sÓ cø th nêu trên, bà Gloria Feldt cho bit:
- HÀu ht dân MÏ Çu ÇÒng r¢ng s¿ kin thiu n» trÈ có bÀu là m¶t t nån, nhÜng chÜa h có m¶t thái Ƕ tích c¿c Ç th¿c s¿ thay Ç°i hin tÜ®ng nguy him này. Cho nên, chúng ta phäi tích c¿c b¡t bu¶c ngÜ©i dân MÏ phäi có trách nhim v døc tính cûa h.
- Kt quä các nghiên cÙu cho thÃy rõ rt r¢ng nh»ng cha mË nào cªi mª và thành thÆt thäo luÆn v§i con h thì con h së có nim tích c¿c Ç trì hoãn nh»ng hành vi tình døc (Çn tu°i trܪng thành hÖn).
- Do Çó, chúng ta phäi t¿ Ç¥t mình vào vÎ trí tích c¿c Ç phÓi h®p gia Çình, hc ÇÜ©ng và các c¶ng ÇÒng cùng dåy d trÈ v vÃn Ç này. VÃn Ç này là gì?
- Thiu n» có bÀu s§m là vô Çåo ÇÙc?
Th¿c ra thiu n» Çã có bÀu s§m, trên phÜÖng din sinh l là bình thÜ©ng. Bªi ª tu°i trên dܧi 10 tu°i, trÈ con b¡t ÇÀu có tinh trùng (trÈ trai) và có kinh nguyt (trÈ gái) là b¡t ÇÀu có th có bÀu ÇÜ®c rÒi nhÜng:
1/ CÛng vÅn trên phÜÖng din sinh l, trÈ ª tu°i b¡t ÇÀu m§i l§n Çó mà giao h®p rÒi có bÀu sinh con thì cÖ th chÜa th¿c s¿ hoàn toàn phát trin và nÄy nª Çû Ç s¤n sàng cho nh»ng hành vi Çó mà thôi.
2/ V tâm trí: tu°i thiu niên, trai cÛng nhÜ gái thì tâm thÀn và trí não cÛng Çang phát trin, chÜa có Çû hiu bit, kinh nghim và thÙc Ç tip nhÆn Ç©i sÓng có con, có gia Çình.
3/ V xã h¶i: cÛng trong tu°i thiu niên, trÈ chÜa có m¶t ngh nghip nào khä dï mÜu sinh lâu dài cho bän thân, cÛng nhÜ gia Çình.
Vì ba Çiu kin nêu trên, nên có bÀu ª tu°i thiu niên là thiu cæn bän sÓng cûa m¶t con ngÜ©i bình thÜ©ng trong xã h¶i.
SÓng là gì? Và yêu là gì?
MuÓn hܧng dÅn trÈ thiu niên hoãn låi các hành vi tình døc thì trܧc ht l§p ngÜ©i trܪng thành, bÆc phø huynh phäi hiu tình yêu Çích th¿c là cái gì Çã chÙ.
Sau Çây chúng ta thº tìm hiu hai th¡c m¡c gºi cho Dr. Laura Schlesinger Çæng trong Life and Style, nhÆt báo L.A Times thÙ ba 28-1-97:
1- Tôi là m¶t møc sÜ 36 tu°i, Çã có 12 næm sÓng chung v§i m¶t ngÜ©i Çàn bà mà tôi yêu thÜÖng. V® tôi có lòng vÎ tha, dÍ mn và ÇËp. Chúng tôi có m¶t ÇÙa con gái 9 tu°i rÃt ÇÜ®c v® chÒng tôi yêu thÜÖng. Nó tÕ ra m¶t ngÜ©i rÃt thông minh. Chúng tôi là m¶t gia Çình hånh phúc. VÃn Ç là vài næm nay, tôi không còn cäm thÃy v® tôi quyn rÛ v tình døc n»a. Tôi trong thâm tâm yêu v® và tôi cäm thÃy mÃt mát vì l do không hÙng thú làm tình v§i v® n»a. Cách Çây 6 tháng, chúng tôi æn n¢m chØng hai lÀn, v® tôi tÕ ra thø Ƕng và dºng dÜng.
Tôi không có bån gái nào và cÛng ch£ng Ç ai. Chúng tôi có nói chuyn v§i nhau và tôi bit tôi Çã làm t°n thÜÖng v® tôi, vì s¿ lÖ là chæn gÓi. Nàng muÓn làm tình h¢ng Çêm, nu tôi chÎu, nhÜng tôi không có hÙng thú.
Bän thân tôi Çã träi qua m¶t dc dài nh»ng nh»ng Çoån ch¡p nÓi và gÅy Ç°: mË tôi bÄy lÀn hôn nhân, cha tôi ba lÀn và ông bà n¶i ngoåi cûa tôi cÛng trên m¶t lÀn hôn nhân cä. Tôi có m¶t cäm giác vô hình nào Çang thúc ÇÄy tôi, trong khi tôi bit r¢ng trách nhim và s¿ trܪng thành cûa tôi Çòi hÕi tôi phäi tìm ra mÃu chÓt trª ngåi Ç giäi quyt. Bà có th Ç nghÎ nào ÇÜa tôi vào hܧng Çúng ÇÜ®c không?
Câu trä l©i tÆp trung vào m¶t nhÆn xét và m¶t Ç nghÎ:
- Ông Çã có l¿a chn tÓt khi hôn nhân v§i bà v® nhÜng có lë ông chÜa th¿c s¿ tin tܪng vào s¿ khôn ngoan sáng suÓt này.
- ñ nghÎ ông cÙ bình thÜ©ng hóa cu¶c sÓng, ÇØng cùng v® khai thác sâu thêm vÃn Ç "hÙng thú" cûa ông. Có vÆy, ông së có nh»ng tìm hiu m§i, trên cæn bän th¿c t hÖn, và cuÓi cùng vÃn Ç tình døc së bình thÜ©ng trª låi.
2/ Bån trai và tôi quyt ÇÎnh sÓng chung. Chúng tôi vài tháng n»a së hÙa hôn và lÃy nhau vào mùa hè t§i này.
Cha mË tôi không hài lòng vic chúng tôi sÓng chung trܧc hôn nhân. H xa lánh chúng tôi. Tôi bÎ t°n thÜÖng, vì h không chÃp nhÆn quyt ÇÎnh cûa tôi. Tôi nay Çã s¡p vào tu°i 30 và tôi trܪng thành rÒi còn gì! Làm sao Ç giäi tÕa khó khæn này?
Câu trä l©i tÆp trung vào hai câu hÕi: "Bån cäm thÃy t°n thÜÖng ra sao? VÆy bån nghï th nào v s¿ suy nghï cûa cha mË bån? HÕi tÙc là trä l©i, vì Dr. Laura có thêm m¶t giäi thích r¢ng cha mË ngÜ©i hÕi Çã Ç ra cä Ç©i tØ trܧc Çn nay Ç xây d¿ng gia Çình trên nh»ng cam kt và nh»ng giá trÎ cûa h, rÒi bây gi© "bån låi muÓn h phäi chÃp nhÆn quyt ÇÎnh cûa bån, tÙc m¶t lúc xóa ht nh»ng gì h trân trng và xây Ç¡p lâu nay hay sao?"
VÆy cho nên ngÜ©i ta cÙ bäo r¢ng "sÓng là sÓng v§i." Th¿c ra sÓng là ÇÒng th©i sÓng v§i mình và sÓng v§i ngÜ©i khác n»a. Yêu cÛng vÆy, yêu mình ÇÒng th©i cÛng phäi yêu ngÜ©i khác n»a.