VIT Y

Trong vòng m¶t tháng qua nh»ng khám phá cûa khoa h†c hiŒn Çåi liên quan ljn sÙc khÕe, Çã cho cä nhân loåi nhÆn thÃy rõ r¢ng khoa h†c Çã và Çang th¿c s¿ phøc vø con ngÜ©i và cu¶c sÓng ngÜ©i, trong ti‰n trình hoàn thiŒn hóa cûa nó.

ñÀu tiên là m¶t loåt gÒm bÓn bài vi‰t có tên chung "The Brain: A work in progress" Çæng trang nhÆt báo L.A. Times vào gi»a tháng 10.96 vØa qua. Loåt bài này diÍn tä quá trình Çi tìm các phÜÖng thÙc h»u hiŒu Nj ngØa và ch»a bŒnh cho con ngÜ©i. Nh© vào ki‰n thÙc và máy móc tân ti‰n h‡ tr®, m‡i lúc m¶t nhiŠu, các khoa h†c gia n‡ l¿c tìm hi‹u ÇÜ®c m¶t cách cø th‹ mÓi tÜÖng quan tinh t‰ gi»a b¶ não và š thÙc cûa con ngÜ©i. ñây là m¶t công trình khám phá t°ng h®p cûa nhiŠu toán chuyên gia khác nhau, tØ nh»ng chuyên gia vŠ thÀn kinh và não b¶, nh»ng nhà giäi phÅu não b¶ và thÀn kinh, nh»ng tâm lš gia và nhà tâm thÀn h†c ljn các tri‰t gia có tÀm vóc quÓc t‰. TÃt cä Çang Çåt ljn m¶t cái ÇÜ®c g†i là "bí mÆt nhÃt (tØ xÜa ljn nay) vŠ š thÙc (cûa con ngÜ©i)" nhÜ nhà sinh não lš thuy‰t (theoretical neurobiologist) Christoff Koch cûa Çåi h†c Caltech Çã nhÆn ÇÎnh, hay là "cái mà chúng ta Çang Çåt t§i là kš Ùc quá khÙ và tÜÖng lai cûa chúng ta hòa nhÆp låi Nj t¿ Ƕng tåo thành cái mà chúng ta có th‹ diÍn tä ÇÜ®c b¢ng ngôn ng»: con ngÜ©i th¿c s¿ và toàn vËn m¶t khÓi," nhÜ Antonio Damatio, chuyên gia vŠ não b¶, vŠ tri giác và thái Ƕ cº chÌ con ngÜ©i tåi Çåi h†c Iowa, Çã tuyên bÓ.

Tuy nhiên nói gì thì nói, nh»ng khám phá m§i nhÃt này vÅn còn Çang ª dång theo chiŠu hܧng tØ vÆt chÃt ljn tinh thÀn, nhÜ ti‰n trình tØ tinh thÀn ti‰n sang vÆt chÃt (cÛng Çang dang dª) cûa khoa nghiên cÙu vŠ sÙc khÕe cûa nhân loåi ngày nay. Cho nên chúng ta không có tham v†ng phân tích sâu vào công trình này, ª Çây.

Bài này chÌ ÇŠ cÆp t§i mÃy khám phá m§i nhÃt cûa khoa h†c vŠ sÙc khÕe nh¢m phøc vø l®i ích cho trÈ sÖ sinh khi còn là bào thai trong bøng mË, nhÜ m¶t b¢ng chÙng cø th‹ bi‹u dÜÖng n‡ l¿c cûa con ngÜ©i ngày nay trong møc Çích phøc vø sÙc khÕe và hånh phúc.

TÁC DNG T–T và XƒU CÑA CHOLESTEROL

Cholesterol là m¶t chÃt có tính sinh hóa (biochem), công thÙc là C27H45OH, hiŒn diŒn trong các chÃt béo hay dÀu, mÆt, máu và t‰ bào não hay thÀn kinh cûa các loài Ƕng vÆt (ª Çây là con ngÜ©i). Lâu nay khoa h†c vŠ sÙc khÕe tìm thÃy r¢ng cholesterol có th‹ là nguyên nhân gây ra bŒnh tim ª l§p ngÜ©i trܪng thành.

M§i Çây, nhóm chuyên gia thu¶c trung tâm y khoa Çåi h†c Texas Southwestern medical center ª Dallas nhÆn thÃy r¢ng khi cholesterol quá nhiŠu thì cÖ th‹ con ngÜ©i t¿ phát sinh ra chÃt oxysterol Nj ÇiŠu hòa låi. Do Çó, nhóm chuyên gia này nghï là có th‹ dùng oxysterol Nj làm cho cholesterol giäm mÙc sän sinh trong cÖ th‹ con ngÜ©i. PhÜÖng cách này ÇÜ®c trình bày trong m¶t bài vi‰t Çæng ª tåp chí "Nature" sÓ phát hành cuÓi tháng 10.2026.

NgÜ®c låi, trong m¶t bài khác ª tåp chí "Science" cûa HiŒp H¶i MÏ vì Bu§c ti‰n cûa Khoa h†c (American Association for the Advancement of Science) sÓ ra vào tuÀn lÍ cuÓi cùng cûa tháng 10.96, nhóm chuyên gia cûa phân khoa Y ñåi h†c Johns Hopkins ª Baltimore låi xác nhÆn r¢ng "Cholesterol có m¶t vai trò quan tr†ng tuyŒt ÇÓi trong quá trình tåo thành các t‰ bào, các b¶ phÆn cÖ th‹ cûa bào thai, ª giai Çoån s§m nhÃt cûa s¿ phát tri‹n s¿ sÓng" con ngÜ©i.

ñi sâu vào khám phá cûa cu¶c nghiên cÙu này, bác sï Philip A. Beachy, m¶t nghiên cÙu gia thu¶c nhóm trên, cho bi‰t r¢ng tác døng cûa cholesterol trong quá trình hình thành bào thai xäy ra rÃt s§m, thÜ©ng tØ nhiŠu tuÀn lÍ, trܧc khi phø n» nhÆn bi‰t ÇÜ®c mình có thai và cÖ th‹ t¿ nó tåo nên chÃt cholesterol cÀn thi‰t cho s¿ phát tri‹n cûa nó mà không cÀn ljn m¶t ch‰ Ƕ æn uÓng nào tr® giúp cho s¿ hình thành bào thai cä. Tuy nhiên, cu¶c nghiên cÙu cÛng nhÆn ra quá trình hoåt Ƕng cûa m¶t thÙ dÜ«ng chÃt (protein) khªi ÇÀu Çóng vai trò giám sát s¿ ki‰n tåo nên m¶t cÖ th‹ m§i cûa con ngÜ©i là cái bào thai, nhóm dÜ«ng chÃt khªi ÇÀu cÃu tåo nh»ng t‰ bào Nj hình thành tay, chân, xÜÖng sÓng và các cÃu trúc cÖ th‹ khác cûa bào thai.

Bác sï Beachy còn cho bi‰t r¢ng khám phá m§i này m¥c dù không nh¢m chû Çích áp døng th£ng vào y khoa, nhÜng còn Çem låi m¶t giäi thích cæn bän cho m¶t bi‰n chÙng có tên chuyên môn là "Smith-"Lemli-Opit2 syndrome" m¶t thÙ bŒnh rÓi loån ngæn khä næng cÃu tåo cholesterol cûa cÖ th‹ và có th‹ gây nh»ng sai lÀm nghiêm tr†ng trong viŒc sinh nª. Bi‰n chÙng này hiŒn Çang gây nguy håi cho trÈ sÖ sinh tåi Hoa Kÿ v§i m¶t tÌ lŒ là 1/9,000.

Trên Çây là mÃy khám phá m§i nhÃt vŠ m¥t tác døng xÃu cûa cholesterol. NhÜ ª ngÜ©i l§n mÙc tÆp trung cao cholesterol trong máu có nguy håi nhÜ ngæn trª ho¥c làm t¡c huy‰t quän ÇÓi v§i nh»ng ai æn uÓng b° dÜ«ng quá gi§i hån cÀn thi‰t cûa mÙc hoåt Ƕng bình thÜ©ng hàng ngày cûa cÖ th‹.

CHÑNG NG¯A B€O THAI, SAO KHÔNG?

HiŒn nay tåi Hoa Kÿ, thÌnh thoäng vÅn xäy ra hiŒn tÜ®ng phø n» bÎ nhiÍm trùng, nhÜng vì lÖ là ho¥c bÃt cÄn nên tình trång nhiÍm trùng Çó không ÇÜ®c chæm sóc và ch»a dÙt, n‰u ch£ng may ngay lúc Çó, phø n» này låi có thai thì ch¡c ch¡n hiŒn tÜ®ng nhiÍm trùng này gây t°n håi nhiŠu ít cho bào thai trܧc khi bào thai Çó ÇÜ®c sinh ra Ç©i.

Nh»ng trÜ©ng h®p nhÜ trên, trܧc Çây ngÜ©i ta cÙ Ç° t¶i cho di truyŠn hay tÆt bÄm sinh. Bây gi© v§i khoa h†c tân ti‰nhiŒn nay, y khoa kh£ng ÇÎnh Ça sÓ các trÜ©ng h®p Çó NJu do bào thai lây và chÎu hÆu quä cûa mË bÎ nhiÍm trùng, nhiŠu khi trÀm tr†ng ljn Ƕ bào thai ch‰t trܧc khi ra Ç©i ho¥c ÇÈ khó, ho¥c mang tÆt bŒnh suÓt Ç©i. ñây là khúc m¡c mà khoa h†c vŠ sÙc khÕe ngày nay h‰t sÙc chú tâm nghiên cÙu Nj tìm ra giäi Çáp.

M§i Çây, trong h¶i nghÎ thÜ©ng niên liên khoa cûa ngành chuyên gia chÓng siêu trùng và hóa h†c trÎ liŒu (Interscience Conference on Antimicrobial Agents and Chemotherapy), các chuyên gia ÇÜ®c g®i š r¢ng n‰u thai phø vÅn thÜ©ng æn uÓng m¶t lÜ®ng th¿c phÄm cho mË lÅn con (cho phø n» Nj nuôi cÖ th‹ h† và ÇÒng th©i nuôi cä bào thai Çang phát tri‹n trong bøng h† n»a) thì m¶t ngày nào Çó s¡p t§i Çây h† (tÙc thai phø) cÛng có th‹ ÇÜ®c chûng ngØa m¶t lúc cä cho h† và cho cái phôi (tÙc cái mÀm thai chÜa tÜ®ng hình) cûa h† n»a chÙ.

Cái g®i š này rÃt h®p lš bªi vì lâu nay viŒc chích ngØa các thai phø ÇÜ®c nghiêm chÌnh th¿c hành trong xã h¶i MÏ Çã có k‰t quä tÓt, là nh»ng trÈ sÖ sinh MÏ Çã ngØa ÇÜ®c trong th©i gian ng¡n khi m§i sinh ra, ÇÓi v§i các loåi bŒnh th©i khí nhÜ ÇÆu mùa, tê liŒt, ban ÇÕ và nhiŠu bŒnh khác n»a, trܧc khi trÈ sÖ sinh ÇÜ®c tr¿c ti‰p chích ngØa lÀn ÇÀu trong Ç©i. Do Çó, h¢ng ngàn trÈ sÖ sinh Çã giäm hiŒn tÜ®ng bÎ nhiÍm trùng ljn Ƕ có th‹ bÎ ch‰t non trong vài tuÀn lÍ ÇÀu tiên ÇÜ®c sinh ra Ç©i.

Cho nên, trong h¶i nghÎ nêu trên, bác sï Carol Baker cûa trÜ©ng y Baylor tåi Houston cùng nhóm nghiên cÙu cûa bà bÀy tÕ m¶t hy v†ng r¢ng m¶t ngày rÃt gÀn gi§i thai phø Hoa Kÿ së ÇÜ®c chích ngØa Ç¥c biŒt Nj bäo vŒ phôi thai cûa h†. Và nhÜ vÆy thì nh»ng trÜ©ng h®p nguy hi‹m khi sanh và tÌ lŒ trÈ sÖ sanh ch‰t non së giäm thi‹u ljn tÓi Ça.

CÁC NHI•M TR¨NG N€O C¼N NGUY HI”M CHO TRÞ S÷ SINH?

CÛng trong h¶i nghÎ này, gi§i chuyên gia Çã nêu bÆt lên ba loåi nhiÍm trùng nguy hi‹m nhÃt cÀn ÇÜ®c chûng ngØa bào thai trÜóc khi sanh. ñó là loåi nhiÍm trùng vi khuÄn g†i là nhóm B strep, loåi siêu vi trùng nguyên sinh t‰ bào g†i là cytomegalovirus và loåi vi khuÄn nhiÍm vào ÇÜ©ng hô hÃp. Ba loåi nhiÍm trùng này Ç¥c biŒt chÌ tåo rÃt nhË hÆu quä ª ngÜ©i l§n nhÜng låi h‰t sÙc dÍ håi cho trÈ sÖ sinh và trÈ nhÕ.

Ch£ng hån loåi cytomegalovirus Ç¥c biŒt khi bÎ nhiÍm rÃt håi cho hŒ thÓng thÀn kinh và não b¶ cûa Ƕ 4 ngàn trÈ sÖ sinh hàng næm ª Hoa Kÿ, và hÆu quä tai håi nhÃt là phá hÕng hŒ thÓng thính giác cûa trÈ.

CÛng vÆy, con sÓ nhiÍm loåi siêu vi trùng nhóm B strep có Ƕ 10 ngàn trÈ MÏ m‡i næm và gây nên sÓ tº vong trÈ sÖ sinh cao nhÃt trong các loåi nhiÍm trùng, vì các chÙng Çau cÖ mô (muscular dystrophy) hay chÙng xuÃt huy‰t (máu mÃt khä næng Çông Ç¥c hay ngÜng chäy ra, hemophilia).

Tuy nhiên, theo nghiên cÙu cûa bác sï William Britt tåi Çåi h†c Alabama ª Birmingham, tØ 15% ljn 75% phø n» lÀn ÇÀu tiên bÎ nhiÍm loåi siêu trùng Cytomegalovirus thì khi mang thai së truyŠn loåi siêu trùng này sang thai nhi. NhÜng n‰u phø n» nào bÎ nhiÍm trùng trܧc và Çã kÎp th©i t¿ Ƕng có kháng th‹ trong cÖ th‹ h† rÒi thì s¿ truyŠn nhiÍm sang con khi mang thai cÛng giäm nguy hi‹m Çi nhiŠu vì truyŠn cä siêu vi bÎ nhiÍm lÅn kháng th‹ sang con h† luôn.

Thí nghiŒm cûa bác sï Carol Baker vŠ nhiÍm trùng nhóm B strep cÛng có k‰t quä tÜÖng t¿.

M¥t khác, công tác chûng ngØa sài uÓn ván hay phong Çòn gánh (tetanus) lâu nay ª Hoa Kÿ Çã khi‰n chÙng này hÀu nhÜ không còn thÃy xäy ra ª l§p trÈ nhÕ MÏ n»a, vì hÀu h‰t mË chúng Çã ÇÜ®c chûng ngØa chÓng chÙng này tØ hÒi còn nhÕ rÒi.

TRNG THÁI THˆNG BŽNG V€ ñI“U H¼A CÑA TH” CHƒT

Tóm låi:

- Cholesterol trܧc Çây ÇÜ®c xem nhÜ có tác døng xÃu vì tåo nên nghën måch máu, gây nên bŒnh tim cho ngÜ©i l§n, bây gi© khoa h†c cho thÃy thêm nó là chÃt tác døng cæn bän trong quá trình hình thành cÖ th‹ thai nhi và nó do t¿ cÖ th‹ con ngÜ©i mà có và n‰u nó nhiŠu quá thì cÖ th‹ låi sinh ra chÃt oxysterol Nj ÇiŠu hòa låi.

- ViŒc chûng ngØa các bŒnh th©i khí cho trÈ nhÕ bao gi© cÛng cÀn thi‰t: vØa ngæn ngØa bŒnh, vØa tåo ra kháng th‹ bäo vŒ cÖ th‹ ngÜ©i chÓng låi các thÙ khuÄn trùng bÎ nhiÍm, låi vØa truyŠn tính miÍn nhiÍm Çó sang th‰ hŒ sau. ñ‰n nay khoa h†c còn tìm cách chûng ngØa cä thai nhi n»a.

TØ nh»ng nhÆn bi‰t m§i nhÃt cûa khoa h†c vŠ sÙc khÕe nêu trên, chúng ta thÃy r¢ng th‹ chÃt chúng ta cÀn gi» ÇÜ®c mÙc thæng b¢ng và ÇiŠu hòa, thæng b¢ng và ÇiŠu hòa tØ vÆt chÃt ljn tinh thÀn, cäm xúc - tÜ tܪng, tình cäm - š chí, tØ th¿c phÄm æn uÓng và hít không khí ljn hoåt Ƕng cûa cÖ th‹, tiêu hóa và thª thán khí ra, tØ hái g¥t l®i ích lÅn loåi thäi t°n håi, b° phåm khuy‰t mà t°n h»u dÜ... HÖn n»a, thæng b¢ng và ÇiŠu hòa luôn luôn ÇÜ®c cäm nhÆn Nj ÇiŠu chÌnh tùy tØng lúc, tùy tØng nÖi chÓn khác nhau. N‰u luôn luôn Çäm bäo ÇÜ®c mÙc thæng b¢ng và ÇiŠu hòa nhÜ trên, th‹ chÃt ta së lúc nào cÛng °n ÇÎnh trong sinh hoåt cä. ˜n ÇÎnh là trång thái tiêu chuÄn cûa th‹ chÃt con ngÜ©i mà møc Çích cûa khoa h†c vŠ sÙc khÕe, dù theo chiŠu hܧng cæn bän tØ vÆt chÃt hay tØ tinh thÀn, NJu muÓn Çåt t§i cä.