CYCLO & NGH THUT XEM PHIM?
PHM CH´ 
"Life is not a problem to be solved,
but reality to be experienced."
Kierkegaard
Có lë vØa m§i Çc xong t¿a bài này, nhiu bån Ƕc giä së t¿ hÕi ngay Çây có phäi là m¶t bài khôi hài bàn v phim änh không. Hay là m¶t phóng s¿ v xích lô và Ç©i sÓng Çåp xe tåi quê nhà? Xin thÜa ngay là không và không. Hai cái không...
"Cyclo" Çây chính là cuÓn phim màu m§i nhÃt cûa Çåo diÍn Vit Nam (sÓng tåi Pháp) TrÀn Anh Hùng, ngÜ©i Çã tØng Çoåt Giäi NhÃt ("La Caméra dOr") tåi ñåi h¶i ñin änh QuÓc t Cannes næm 2026 cho phim dài ÇÀu tay "Mùi ñu ñû Xanh" ("LOdeur de la Papaye Verte" tÙc "The Scent of Green Papaya") cûa ông, m¶t phim cÛng Çã vào chung kt giäi Oscar 1994 cho "Phim ngoåi quÓc Ç¥c s¡c nhÃt." Phim "Cyclo" này Çã ÇÜ®c quay vào næm, 1994 tåi Vit Nam, và qua næm 1995 chim ngay giäi "SÜ tº Vàng" ª ñåi h¶i ñin änh QuÓc t tåi Venice, Ý.
Có lë sau gÀn hai næm nghe ngóng v cuÓn phim dài 124 phút này, tØ ngày ÇÜ®c các báo chí cûa Sài Gòn, nhÜ "Tu°i TrÈ," Çæng täi nh»ng phóng s¿ và bài phÕng vÃn, Çn các tin tÙc Çin änh næm ngoái loan báo vic th¡ng giäi nhÃt "SÜ tº Vàng" tåi Venice (9/95) cùng nh»ng giäi khác tåi BÌ, ngÜ©i Vit chúng ta tåi MÏ cÛng khá nóng lòng ÇÜ®c xem cuÓn phim quÓc t thÙ nhì cûa Anh Hùng. Nay thì "m¶ng s¡p thành," vì phim së ÇÜ®c trình chiu vào ÇÀu tháng Tám này trên toàn nܧc MÏ.
Tܪng cÛng nên phäi nh¡c låi r¢ng "Cyclo" là phim ngoåi quÓc ÇÀu tiên ÇÜ®c quay hoàn toàn tåi Vit Nam (Ç¥c bit là thành phÓ Sài Gòn), k tØ tháng TÜ 2026.
Tuy m¶t sÓ nhà báo và khán giä Hoa Kÿ Çã ÇÜ®c dÎp thܪng thÙc phim "Cyclo" qua các bu°i trình chiu Ç¥c bit gi§i thiu, ho¥c nh»ng ñåi h¶i Phim änh, nhÜ ñåi h¶i ñin änh QuÓc t lÀn thÙ 14 các phim Á châu và MÏ gÓc Á tåi San Francisco vào tháng Ba næm nay, cÛng Çã cÀn m¶t th©i gian khá lâu Ç hãng Lumière Çem phim qua phân phÓi tåi Hoa Kÿ. Tåi råp chính ÇÒ s¶ cûa AMC Kabuki 8 Theatres, phim "Cyclo" Çã ÇÜ®c tuyn chn cho Çêm mª màn ñåi h¶i tåi San Francisco (3-7-96), và "The Gate of Heavenly Peace" cho Çêm b måc, Çúng m¶t tuÀn sau.
L do tôi xin nêu lên chi tit này là vì phim màu ÇËp, hình änh xuÃt s¡c, v§i nhåc Çêm âm thanh rÃt n°i, cÀn phäi ÇÜ®c xem trong m¶t råp hát l§n, v§i màn änh "dài" và âm thanh THS n°i, v.v... thì ta m§i thܪng thÙc ÇÜ®c phÀn kÏ thuÆt li låc và tài ngh cûa chuyên viên Óng kính, cÛng nhÜ cûa nhà Çåo diÍn trÈ tu°i h TrÀn này (33 tu°i). Chính cÛng vào dÎp Çó mà tôi Çã ÇÜ®c tip xúc và hàn huyên v§i cô TrÀn N» Yên Khê, n» tài tº chính cûa phim "Cyclo" (và cÛng cûa "Mùi ñu ñû Xanh").
CÓt truyn phim tuy giän dÎ, nhÜng cÃu trúc và các tܪng ÇÜ®c ÇÜa ra khá sâu ÇÆm, và Çôi khi có th hÖi khó hiu, vì quá thay Ç°i giao Ƕng ÇÓi v§i m¶t sÓ khán giä ít xem "phim ngoåi quÓc." Quä thÆt, phim "Cyclo," v§i nh»ng cänh náo loån, båo Ƕng và "máu me tùm lum" (tuy ngÜ©i vit không muÓn tit l¶ nhiu, Ç qu bån xem phim), Çôi khi có th làm qu khán giä liên tܪng Çn nh»ng phim MÏ cûa Oliver Stone, Quentin Tarantino, ho¥c nh»ng phim HÒng Kông cûa John Woo, Tsui Hark và Zhang Yimou (Trung QuÓc).
L do cÛng tÜÖng ÇÓi giän dÎ thôi. ñåo diÍn TrÀn Anh Hùng và n» tài tº TrÀn N» Yên Khê (bån gái ngoài Ç©i cûa anh) Çã Çu sÓng ª Pháp tØ thuª lên mÜ©i, mÜ©i hai, và Çã rÃt thÃm nhuÀn và sâu ÇÆm v§i væn hóa và ngh thuÆt Pháp. nh hܪng trit l cûa nh»ng Malraux, Sartre và Camus (nhÃt là nhân vÆt Meurseult cûa "Létranger" (The Stranger) Çã có th nhÆn thÃy ÇÜ®c rõ ràng. Ngoài ra, phim cÛng ÇÜ®c Christophe Rossignon cûa Pháp ÇÒng sän xuÃt, v§i m¶t ít ym tr® kÏ thuÆt (nhÜ cänh cháy nhà) cûa các hãng HÒng Kông. Nói Çn HÒng Kông, m¶t Çiu khá thích thú ÇÓi v§i tôi là hai tài tº chính cûa phim có th ÇÜ®c xem nhÜ hai "ÇÓi chi" ngoài Ç©i. Lê Væn L¶c là m¶t thanh niên Çåp xích lô thÆt s¿ tåi ñà N¤ng, chÜa h có m¶t kinh nghim kÎch trÜ©ng nào cä, trong khi LÜÖng Triu Vï (Tony Leung Chiu Wai) là m¶t minh tinh lâu næm li låc cûa ngành Çin änh HÜÖng Cäng ("Chunking Express," "Hardboiled," "City of Sadness"). Dï nhiên, phim ÇÜ®c "dubbed" Ç Triu Vï nói ÇÜ®c ting Vit. Tuy nhiên, ngoài Triu Vï, Ça sÓ các tài tº khác cÛng phát âm ging B¡c, k cä mÃy tay côn ÇÒ, anh chÎ thu¶c hå cûa anh thi sï (trª thành ma cô) lÀm lì ít nói này. LÓi diÍn xuÃt t¿ nhiên cûa L¶c, qua s¿ hܧng dÅn cûa Anh Hùng, Çã làm tôi liên tܪng Çn tài tº Haing S. Ngor quá cÓ trong phim ÇÀu, và Çoåt giäi Oscar cûa ông, "The Killing Fields," vào næm 2026. Tuy nhiên, ÇØng kÿ vng Lê Væn L¶c së là m¶t anh hùng theo kiu Châu NhuÆn Phát hay Rambo. Và cái ÇËp dÎu dàng cûa "cô Çim bÃt Ç¡c dï" (Yên Khê) cÛng không nên ÇÜ®c so sánh v§i s¡c hào nhoáng cûa các n» minh tinh Anita Mui, Maggie Cheung, Michelle Khan hay Gong Li.
NhÜng tôi nghï không phäi vì nh»ng chi tit kÏ thuÆt này, lÓi diÍn xuÃt, hay nh»ng cänh båo Ƕng và ma túy ª lò heo Chánh HÜng, hay cänh mãi dâm (tuy rÃt "nhË," không thÃy gì nhiu (not graphic)) mà "Cyclo" Çã bÎ cÃm hoàn toàn tåi Vit Nam tØ ÇÀu næm nay. M¥c dù l©i giäi thích chính thÙc cûa chính phû là "phim không phän änh Ç©i sÓng th¿c s¿ tåi thành phÓ HÒ Chí Minh," theo thin cûa ngÜ©i vit, ÇØng Çòi hÕi sän phÄm ngh thuÆt này phäi là m¶t phim tài liu. Tuy có dùng m¶t sÓ d» kin xã h¶i và chính trÎ cûa min Nam, phim này chÌ muÓn ÇÜa ra m¶t sÓ quan nim và kinh nghim, nhân sinh quan cûa nhà Çåo diÍn v quê hÜÖng cûa anh. Tôi ÇÒng r¢ng së có m¶t sÓ khán giä Çáng k không hài lòng v§i nh»ng gì h ÇÜ®c thÃy trong phim cæn cÙ theo kinh nghim sÓng ho¥c chính kin cûa h, nhÜng tôi nghï, m¶t tác phÄm ngh thuÆt phäi ÇÜ®c thܪng thÙc qua cái cäm xúc ngh thuÆt và cái rung Ƕng cûa ngÜ©i thܪng thÙc. Cách Çây mÃy træm næm, ngay cä "Truyn Kiu" cûa NguyÍn Du cÛng Çâu Çã ÇÜ®c mi ngÜ©i yêu thích và tán thành? ñó là chÜa k Anh Hùng Çã tìm cách Ç°i m§i, "phá quy cÛ kÏ thuÆt quay phim" v§i Óng kính. ñin hình, nhiu cänh nܧc ho¥c máu chäy së làm khán giä khó quên, vì chåy tØ phäi qua trái, thay vì tØ trên xuÓng dܧi. CÛng có th vì th, nh© "phá luÆt" mà "Cyclo" (cÛng hÖi phäng phÃt "Le Voleur de Bicyclette" cûa Vittorio de Sica, 2026) Çã chim giäi nhÃt tåi Venise, qua m¥t cä mÃy Çåo diÍn gåo c¶i cûa Ý (nhÜ "The Starmaker") và Anh?
Tôi thit nghï, nu muÓn xem nh»ng phim chính trÎ ho¥c phän änh xã h¶i cûa Á châu m¶t cách s¡c säo và "gÀn th¿c t" hÖn, các bån phäi Çi xem nh»ng phim nhÜ "Good Men, Good Women," "A City of Sadness," "Puppetmaster," "Heartbreak Island" cûa nhà Çåo diÍn ñài Loan n°i ting Hou Hsiao-Hsien, 49 tu°i, ho¥c m¶t sÓ phim xã h¶i cûa ñåi Hàn ("Sopyonge," "The First Light") và Thái Lan ("Once Upon A Time..."). NhÜng "Cyclo" Çã ÇÜa ra ÇÜ®c rÃt hùng hÒn cái ác Ƕc cûa xã h¶i, v§i s¿ cô ÇÖn cûa cá nhân trong tÆp th, cái hÒn nhiên bÎ Çánh mÃt vì chin tranh, vì hoàn cänh quÓc gia, và mãi l¿c cûa vÆt chÃt, ÇÜ®c ÇÒng Çô-la tiêu biu. NhÜ Yên Khê Çã giäi thích vào Çêm 7 tháng Ba cho các khán giä Á MÏ tåi San Francisco sau khi phim "Cyclo" ÇÜ®c trình chiu, trong khi "ÇÒng Çô-la bÎ thu hút v Vit Nam," không nh»ng anh xích lô là nån nhân, mà tÃt cä các nhân vÆt quan trng khác, k cä bà chû xe (NguyÍn NhÜ Quÿnh rÃt sáng lån), Çu là nån nhân, Çu Çã träi qua cänh "hÒn nhiên bÎ Çánh mÃt." Và tÃt cä Çu cÓ bám víu vào nh»ng gì còn låi, cÓ thoát khôi hoàn cänh bë bàng, nhÜng vô hiu; thì cuÓn phim trª nên dÍ hiu hÖn, gi»a bao nhiêu "vÆt tÜ®ng trÜng" (symbols) mà nhà Çåo diÍn räi ÇÀy phim cho chúng ta. Có th TrÀn Anh Hùng muÓn che giÃu cái buÒn day dÙt Çó qua nh»ng hình änh Çôi khi quá s¥c s«, và ting nhåc, trÓng và sáo, chen gi»a nh»ng bän tân nhåc "vàng" và nhåc rock Ç cho ngÜ©i xem t¿ tìm hiu lÃy mình, khi bóc tØ tØ nh»ng l§p väi, løa, sÖn, tÜ®ng trÜng cho nh»ng hào nhoáng cûa m¶t xã h¶i Çang tip tøc trª mình sau hÖn 20 næm, m¶t Vit Nam qu¢n quåi trong cái phÒn thÎnh giä tåo do tin ÇÀu tÜ ngoåi quÓc và Çô-la xanh tåo ra.
Chính trong tinh thÀn Çó mà tôi Çã nh¡c nhª các bån bè và ngÜ©i quen nên Çn xem hai bu°i trình chiu miÍn phí Ç¥c bit mà Camera Cinema Çã có nhã làm riêng cho c¶ng ÇÒng ngÜ©i Vit tåi vùng San Jose vào hå tuÀn tháng Bäy, chÌ khoäng 2 tuÀn trܧc khi phim ÇÜ®c tung ra thÎ trÜ©ng toàn quÓc Hoa Kÿ.
Nói tóm låi, m¶ng này Çã bÎ Çánh mÃt, cänh không còn vui nhË thÖ m¶ng nhÜ trong thÆp niên 50 cûa "Mùi ñu ñû Xanh" n»a. Xã h¶i Çang tip tøc thay Ç°i và chuyn mình. Ta nên hài lòng vì cuÓn phim Çã ÇÜ®c quay tåi Vit Nam, ngay tåi Sài Gòn (phim "The Lover" cÛng có vài cänh cûa Sài Gòn) và v§i diÍn viên Vit nói ting Vit hoàn toàn. Tuy có th chÜa hoàn häo cho l¡m, ÇÙng v "cái nhìn væn hóa Vit," phim này cho phép chúng ta hy vng vào tÜÖng lai cûa nh»ng tác phÄm Çin änh v Vit Nam, vì Çã chÙng minh không cÀn phäi có tin cûa Hollywood (nhÜ "Heaven and Earth" cûa Oliver Stone ch£ng hån) m§i làm ÇÜ®c nh»ng phim ÇÜa lên ting nói cûa m¶t sÓ ngÜ©i Vit, qua cái nhìn "Vit" hÖn.