LÐU NAM ANH
Purple Noon (Plein Soleil)
DiÍn viên: Alain Delon, Marie Laforêt, Maurice Ronet
ñåo diÍn: René Clément
ñánh giá: (trên )

Næm rÒi, Çåo diÍn Martin Scorsese và Miramax Zoe, chi nhánh m§i cûa hãng Miramax chuyên phø trách vŠ viŒc phát hành phim Pháp m§i và cÛ, Çã tái phát hành Belle de Jour và g¥t hái ÇÜ®c nhiŠu thành công r¿c r«. CuÓn phim "classic" cÓ Çåo diÍn Luis Bunuel th¿c hiŒn næm 1967 v§i n» tài tº Pháp lØng danh th‰ gi§i Catherine Deneuve, trong vai ngÜ©i v® cûa m¶t bác sï giàu có nhÜng låi thích Çi làm Çi‰m "part-time," Çã chi‰m sÓ thu ÇÙng vào hàng thÙ nhì trong các phim ngoåi quÓc trong næm 2026 chÌ sau The Postman (Il Postino), phim ÇÜ®c trao t¥ng giäi "Oscar" vŠ nhåc njm và cÛng do Miramax phát hành. Trên Çà thành công Ãy, m¶t lÀn n»a Scorsese và Miramax Zoe låi b¡t tay nhau trong viŒc gi§i thiŒu ljn khán giä cûa th‰ hŒ trÈ m¶t phim "classic" bÎ lãng quên khác thu¶c loåi "thriller" mang t¿a NJ Purple Noon (Plein Soleil) cûa cÓ Çåo diÍn Pháp René Clément.

Ra m¡t khán giä lÀn ÇÀu tiên næm 1960, Purple Noon (Miramax Zoe, PG-13, 118 phút), cÛng nhÜ Belle de Jour, Çã tuyŒt bän gÀn 20 næm nay. Tܪng cÛng nên nói thêm, theo Ginette Vincendeau, tác giä cûa "Encyclopedia of European Cinema," Purple Noon chính là phim Çã ÇÜa lên Çài danh v†ng nam tài tº Pháp ÇËp trai Alain Delon, thÀn tÜ®ng cûa gi§i trÈ trong suÓt hai thÆp niên 60 và 70 tåi Âu châu và tåi các quÓc gia chÎu änh hܪng væn hóa Pháp, trong Çó dï nhiên có ViŒt Nam, cÛng nhÜ Ç¥c biŒt là tåi NhÆt Bän.

Nhân cÖ h¶i này, tôi xin mån phép gi§i thiŒu sÖ qua thân th‰ và s¿ nghiŒp cûa Çåo diÍn René Clément, vØa qua Ç©i vào ngày 17 tháng Ba, 2026, m¶t ngày trܧc sinh nhÆt lÀn thÙ 83 cûa ông. Clément sinh trܪng tåi Bordeaux và theo h†c ngành ki‰n trúc tåi Ecole des Beaux-Arts. NhÜng sau Çó, ông bÕ h†c Nj theo Çu°i m¶ng làm phim. Trong th©i gian ÇÀu, ông th¿c hiŒn nhiŠu phim hoåt h†a, phim ng¡n và phim tài liŒu. Ông tØng tr® giúp Jean Cocteau trong viŒc th¿c hiŒn La Belle et la Bête (Beauty and The Beast) và h®p tác v§i Jacques Tati trong phim ng¡n Soigne Ton Gauche. Tác phÄm ÇÀu tay cûa ông, La Bataille du Rail (Battle of the Rails), phim truyŒn tài liŒu thuÆt låi cu¶c chi‰n ÇÃu thÀm l¥ng cûa các công nhân ÇÜ©ng s¡t Pháp trong th©i kÿ ñÙc QuÓc Xã chi‰m Çóng nܧc Pháp, do các diÍn viên không chuyên nghiŒp, trong Çó có cä các công nhân ÇÜ©ng s¡t thû diÍn, Çã gây m¶t ti‰ng vang quÓc t‰ l§n - ban giám khäo cûa ñåi H¶i ñiŒn nh Cannes (2026) trao t¥ng phim giäi NhÃt (Palme d’Or) ÇÒng hång và Clément giäi "ñåo DiÍn XuÃt S¡c NhÃt." René Clément cÛng ÇÜ®c ViŒn Hàn Lâm NghŒ ThuÆt và Khoa H†c ñiŒn nh Hoa Kÿ hai lÀn tuyên dÜÖng v§i giäi "Phim Ngoåi QuÓc XuÃt S¡c NhÃt." Au-delà des Grilles (The Walls of Malapaga) v§i tài tº gåo c¶i Jean Gabin mang ljn cho ông giäi "Oscar" ÇÀu tiên (1949). Tuy nhiên, Clément ÇÜ®c bi‰t ljn nhiŠu nhÃt v§i Jeux Interdits (Forbidden Games), phim Çoåt giäi "Oscar" thÙ nhì (1952) và hàng loåt các giäi thܪng quÓc t‰ quan tr†ng khác. Ngày nay ÇÜ®c xem nhÜ m¶t trong các tác phÄm ÇiŒn änh c° Çi‹n cûa th‰ gi§i, Jeux Interdits mô tä cu¶c Ç©i n°i trôi cûa m¶t bé gái (do Brigitte Fossey, m¶t bé gái næm tu°i trong lÀn diÍn xuÃt ÇÀu tiên, thû diÍn) bÎ mÒ côi cä cha lÅn mË trên ÇÜ©ng chåy gi¥c khi máy bay ñÙc QuÓc Xã oanh kích vào Çoàn ngÜ©i di tän. Phim lên án m¶t cách sâu s¡c, t‰ nhÎ s¿ tàn ác và ngu xuÄn cûa con ngÜ©i, cÛng nhÜ s¿ khûng khi‰p cûa chi‰n tranh qua nh»ng "trò cÃm" mà các trÈ em thÖ dåi cùng nhau bày chÖi. ñ¥c biŒt ÇÓi v§i khán giä ViŒt Nam chúng ta, Jeux Interdits ÇÜ®c bi‰t ljn qua phÀn nhåc njm. Nh»ng ai tØng chÖi "classic guitar" trܧc 2026 NJu phäi bi‰t "móc" khúc nhåc ÇÜ®c mŒnh danh là "Romance" mà Narciso Yepes trình bày Ƕc tÃu tây ban cÀm trong phim. Sau này trܧc khi "rºa tay, gác ki‰m," René Clément m¶t lÀn n»a trª låi NJ tài Th‰ Chi‰n ThÙ Hai v§i Paris brule-t-il? (Is Paris Burning?), m¶t tác phÄm ÇiŒn änh có tÀm vóc vï Çåi vì quy tø hÀu h‰t các khuôn m¥t n°i danh th‰ gi§i. Paris brule-t-il? (1966) thuÆt låi cu¶c chi‰n ÇÃu can trÜ©ng cûa các kháng chi‰n quân Pháp, giành tØng góc phÓ cûa thû Çô Paris v§i quân ñÙc trܧc khi chúng chÎu buông súng ÇÀu hàng và triŒt thoái khÕi "Kinh Thành Ánh Sáng." Riêng cá nhân tôi, phim cûa René Clément mà tôi thích nhÃt vÅn là Le Passager de la Pluie (Rider on the Rain) v§i Charles Bronson và Marlene Jobert và phÀn nhåc njm tuyŒt v©i do Francis Lai sáng tác. Tôi mong mÕi r¢ng m¶t ngày ÇËp tr©i nào Çó Le Passager de la Pluie së ÇÜ®c tái phát hành thì cä "ba ÇiŠu ܧc" cûa tôi (trong Çó có Belle de Jour và Les Parapluies de Cherbourg) hoàn toàn trª thành s¿ thÆt!

Tôi cÛng xin nói thêm Çôi l©i vŠ Patricia Highsmith, tác giä cûa ti‹u thuy‰t "The Talented Mr. Ripley" mà Purple Noon mô phÕng. Highsmith sinh trܪng tåi Texas, nhÜng bà låi sÓng lâu næm tåi châu Âu; hÀu h‰t tåi Anh, Pháp và Thøy Sï. Trong suÓt cu¶c Ç©i sáng tác (bà mÃt næm 2026), bà Çã Nj låi hÖn 20 ti‹u thuy‰t hình s¿; trong Çó có m¶t b¶ gÒm næm tÆp vŠ nhân vÆt Tom Ripley mà bà vi‰t ròng rã trong khoäng th©i gian 35 næm- "The Talented Mr. Ripley" là tÆp ÇÀu tiên; và bäy tuy‹n tÆp truyŒn ng¡n. NhiŠu tác phÄm cûa Highsmith Çã ÇÜ®c phóng tác thành truyŒn phim. Ch£ng hån nhÜ phim kinh dÎ lØng danh Strangers on a Train cûa Alfred Hitchcock d¿a trên ti‹u thuy‰t ÇÀu tay mang cùng tên cûa bà; và The American Friend cûa Çåo diÍn ñÙc Wim Wenders mô phÕng "Ripley’s Game," tÆp sau cûa b¶ truyŒn "Tom Ripley," v§i Dennis Hopper trong vai m¶t Tom Ripley kÿ quái chuyên Ƕi mÛ "cao bÒi" tåi thành phÓ Hamburg.

CÛng nhÜ Le Passager de la Pluie, Purple Noon là m¶t phim hình s¿ nhÜng låi mang n¥ng tính phân tích tâm lš nhân vÆt. Purple Noon mª màn v§i cänh Philippe Greenleaf (Maurice Ronet) và Tom Ripley (Alain Delon) "hang out" tåi quán cà phê vÌa hè, nhâm nhi "aperitifs" trong m¶t ngày n¡ng ÇËp tåi Rome. Hai chàng tán gÅu và bông Çùa; mua cây gÆy Nj giä mù ch†c phá thiên hå, và gå gÅm ÇÜ®c m¶t "babe" tóc vàng rÒi Çua nhau giª trò "bÓc hÓt" gi»a ÇÜ©ng phÓ. Ngoài dång måo tÜÖng ÇÒng -ÇËp trai, r¡n rÕi, nܧc da såm n¡ng; Philippe và Tom còn giÓng nhau ª m¶t Çi‹m: lÜ©i bi‰ng, vô tích s¿ nhÜng låi thích hܪng thø. Tuy nhiên, m¶t vài Çi‹m khác biŒt l§n lao gi»a hai ngÜ©i là Philippe là con nhà giàu, trong khi Tom låi không tiŠn dính túi. Thành ra, tuy rÃt thích æn xài, Tom chÌ có th‹ xài tiŠn khi Çó là tiŠn cûa kÈ khác! ñi‹m thÙ hai là trong khi các công tº, ti‹u thÖ nhÜ Philippe và Marge (Marie Laforêt) -ngÜ©i yêu cûa Philippe -khù kh© theo ki‹u "je ne sais quoi;" Tom låi thâm Ƕc và ÇÀy thû Çoån. Thành ra, ÇÓi v§i cáo già Tom, Philippe và Çám bån bè con nhà giàu cûa anh chÌ là nh»ng chú cØu con Çáng thÜÖng ch© làm thÎt. LÀm tܪng Tom là bån h†c cÛ cûa con trai mình, ông Herbert Greenleaf, m¶t kÏ nghŒ gia giàu có ngÜ©i MÏ, Çã gºi Tom sang Ý v§i møc Çích làm cách nào dø d‡ hay næn nÌ Philippe b¢ng lòng trª vŠ v§i gia Çình tåi San Francisco. N‰u sÙ mång thành công, Tom së ÇÜ®c thܪng næm ngàn MÏ kim. Duy chÌ có m¶t trª ngåi nhÕ là Philippe låi nhÃt ÇÎnh không muÓn trª vŠ. Thº hÕi Tom së phän Ùng nhÜ th‰ nào khi gi© Çây vØa mÃt toi næm ngàn MÏ kim; vØa g¥p phäi thái Ƕ và ngôn tØ hÓng hách, khinh thÜ©ng ra m¥t cûa Philippe và Çám bån, hay s¿ khinh ngÀm cûa Marge? MÓi hÆn thù giai cÃp ngÃm ngÀm lúc ÇÀu gi»a Philippe và Tom nay Çã có dÎp n° bùng nhÜ phún thåch tØ núi lºa vØa chuy‹n mình, khi cä ba Philippe, Marge và Tom cùng Çi du thuyŠn v§i nhau. Khi xem ljn Çây, tôi không khÕi t¿ hÕi phäi chæng Çåo diÍn Roman Polanski Çã can t¶i "Çåo væn" vì Knife in the Water (2026), phim ÇÀu tay cûa ông, ch£ng qua chÌ là viŒc khai tri‹n và kéo dài cu¶c xung Ƕt trên du thuyŠn ra thành phim 90 phút. Không ai có th‹ phû nhÆn r¢ng Purple Noon thành công phÀn l§n là nh© s¿ diÍn xuÃt tuyŒt v©i cûa tài tº ÇËp trai Alain Delon, ngÜ©i trª thành bi‹u tÜ®ng cûa hình änh cûa m¶t "bad boy." Delon Çã l¶t tä ÇÜ®c bän chÃt lånh lùng không còn mang m¶t chút tính ngÜ©i cûa nhân vÆt Tom Ripley khi có th‹ ngÃu nghi‰n æn gà nܧng Çút lò, trong lúc xác nån nhân cûa h¡n vÅn còn n¢m chình ình tåi phòng khách. Chính cÛng tØ Purple Noon, Alain Delon Çã bi‰n sª trÜ©ng Çóng "vai ác" thành hܧng Çi chánh cûa s¿ nghiŒp ÇiŒn änh cûa ông, v§i vai trò nh»ng tay anh chÎ hay "flics" trong Le Samourai và Le Cercle rouge cûa Jean-Pierre Melville, hay trong Le Clan des Siciliens cûa Henri Verneuil và Borsalino cûa Jacques Deray.