MT TRI, MT VC
CÁI H GI A KÞ GIU,
NGÐI NGH×O CNG NGY CNG SÂU RNG
DÐ÷NG ñµNH t°ng h®p 
HÖn m¶t nºa sÓ dân trên th gi§i này (khoäng 3 tÌ ngÜ©i) chÌ có m¶t thu nhÆp dܧi 2 Çô-la m¶t ngày.
Nܧc månh, dân giÀu! Nhìn vào các nܧc kÏ ngh Çang phát trin rÀm r¶ trên th gi§i, chúng ta có cäm tܪng là ngÜ©i dân tåi các nܧc Çó Çu sung sܧng, hånh phúc, hay ít nhÃt Ç©i sÓng vÆt chÃt cûa h cÛng ÇÜ®c bäo Çäm. NhÜng thÆt ra, Çó chÌ là m¶t äo tܪng. Trong tuÀn này, m¶t bän tÜ©ng trình v s¿ phát trin cûa nhân loåi do LHQ (Liên Hip QuÓc) nghiên cÙu và soån thäo Çã cho thÃy khoäng cách gi»a ngÜ©i giÀu và ngÜ©i nghèo trên th gi§i càng ngày càng gia tæng trong nh»ng thÆp niên vØa qua, và Hoa Kÿ cÛng không tránh khÕi hin tÜ®ng l§p giÀu và l§p nghèo trong nܧc sÓng ª hai th gi§i khác bit và cái hÓ ngæn cách càng ngày càng sâu r¶ng hÖn.
TRÊN THH GII
Theo ông Gustave Speth, ngÜ©i quän trÎ chÜÖng trình Phát Trin Nhân Loåi cûa LHQ thì m¶t l§p ngÜ©i "æn trên, ngÒi trÓc" trên th gi§i, Ça sÓ có liên h ch¥t chë v§i nhau và sÓng ª các thành thÎ, Çã tÆp trung phÀn l§n tài sän và quyn l¿c trong tay cûa h, còn m¶t phÀn nºa nhân loåi bÎ ÇÙng ngoài cu¶c. HÖn m¶t nºa sÓ dân trên th gi§i này (khoäng 3 tÌ ngÜ©i) chÌ có m¶t thu nhÆp dܧi 2 Çô-la m¶t ngày. Theo ông, "nhÜ vÆy là th gi§i ÇÜ®c phân chia làm 2 giai cÃp và s¿ cách bit Çó chính là nguyên nhân cho s¿ tuyt vng, s¿ phÅn n¶ và bÃt mãn."
ThÆt ra, cæn cÙ vào t°ng sän lÜ®ng quÓc gia cûa m¶t nܧc không phäi là m¶t cách Ço lÜ©ng chính xác mÙc sÓng cûa ngÜ©i dân trong nܧc. Nu lÃy thí dø m¶t sÓ nܧc nhÜ NhÆt Bän, Bangladesh và Nepal, thì ta së nhÆn thÃy r¢ng gi»a mÙc thâu nhÆp bình quân và mÙc thâu nhÆp cûa 20% dân chúng thu¶c l§p nghèo nhÃt trong nܧc, s¿ cách bit chÌ b¢ng nºa cûa khoäng cách ÇÜ®c ghi nhÆn tåi Hoa Kÿ. Và nu k thêm các tài sän và tin ÇÀu tÜ thì s¿ cách bit gi»a giÀu, nghèo tåi Hoa Kÿ låi càng to l§n hÖn n»a.
Trái låi, ngÜ©i ta ghi nhÆn r¢ng tåi ñông Á và ñông Nam Á là nh»ng vùng hin nay s¿ phát trin kinh t Çang tin månh nhÃt thì s¿ cách bit giÀu, nghèo låi ít hÖn vì s¿ phân phÓi cûa cäi thâu nhÆp trong nܧc ÇÜ®c ÇÒng Çu và công b¢ng hÖn.
Ngay tØ 2026, bän tÜ©ng trình v s¿ phát trin nhân loåi Çã ÇÜ®c ph° bin. Ngoài yu tÓ T°ng Sän LÜ®ng QuÓc Gia, tÜ©ng trình này còn cæn cÙ vào nhiu yu tÓ khác liên quan Çn Ç©i sÓng dân chúng nhÜ tu°i th trung bình (life expectancy), mÙc Ƕ giáo døc và mÙc thu nhÆp Çích th¿c.
Ngoài ra, bän tÜ©ng trình còn s¡p hång các quÓc gia v m¥t phát trin qua m¶t sÓ yu tÓ khác nhÜ vÃn Ç sÙc khÕe, v sinh, cách ÇÓi xº v§i n» gi§i và m¶t sÓ khía cånh khác qua cu¶c sÓng hàng ngày. Næm nay, Canada ÇÙng ÇÀu s° v§i nhiu phát trin nhÃt, sau Çó t§i Hoa Kÿ, NhÆt Bän, Hòa Lan, Na-Uy; Nga chÌ ÇÙng thÙ 57 trong sÓ 174 nܧc, và Trung QuÓc bÎ s¡p hång 108.
NhÜng Ç¥c bit bän tÜ©ng trình næm 2026 låi chú trng Çn s¿ Ço lÜ©ng mÙc phát trin quÓc gia, ho¥c nói cách khác s¿ giÀu, nghèo trong m¶t nܧc. Các nhà nghiên cÙu ܧc lÜ®ng "tim næng nghèo khó" qua m¶t sÓ yu tÓ nhÜ sÓ trÈ em dܧi 5 tu°i bÎ thiu cân, sÓ sanh ÇÈ không ÇÜ®c sæn sóc y t (unattended births), sÓ trÈ em ÇÜ®c Çi hc, sÓ phø n» thÃt hc, nói tóm låi là s¿ nghèo khó và bÃt l®i cûa th h t§i. V§i thܧc Ço này, ngÜ©i ta thÃy r¢ng tåi Nam Á, n ñ¶ và m¶t sÓ nܧc lân cÆn, trØ Srilanka, có khoäng 29% dân chúng hin sÓng trong cänh nghèo nàn cùng c¿c, nhÜng 62% sÓng trong Çiu kin tÜÖng lai bÃp bênh và Çen tÓi, do Çó th h s¡p t§i së bÎ änh hܪng n¥ng n.
TI HOA K² và CALIFORNIA
Theo bän tÜ©ng trình cûa Liên Hip QuÓc k trên, các con sÓ næm 2026 cho thÃy tåi Hoa Kÿ, l®i tÙc trung bình cûa l§p 20% ngÜ©i nghèo nhÃt trong nܧc chÌ Çåt 24% mÙc l®i tÙc bình quân cûa cä nܧc (5,814 Çô-la so v§i 24,240 Çô-la) trong khi tåi NhÆt Bän, tÌ l này 43.5% và ngay cä n ñ¶ cÛng Çåt t§i 44%. Tåi Hoa Kÿ, tÌ l gi»a 20% ngÜ©i giÀu nhÃt so v§i 20% ngÜ©i có l®i tÙc thÃp nhÃt là 9/1, m¶t s¿ khác bit thÆt Çáng k. NhÜng tåi California, tiu bang mà chúng ta Çang trú ngø, tình trång này ra sao? Các cu¶c nghiên cÙu cho thÃy cái khoäng cách gi»a giÀu, nghèo Ãy låi càng tæng hÖn bÃt cÙ tiu bang nào trên ÇÃt MÏ, nhÃt là nh»ng thÆp niên gÀn Çây. ThÆt ra, k tØ 2026, l®i tÙc cûa dân chúng California có gia tæng (tuy không b¢ng các tiu bang khác) nhÜng s¿ gia tæng Çó áp døng cho l§p ngÜ©i giÀu và trung lÜu nhiu hÖn là l§p dân nghèo, khin l§p nghèo này bÎ khó khæn hÖn th h trܧc Çó vì h Çã mÃt Çi 25% mãi l¿c (purchasing power) cûa h. NhÆn xét trên Çây là kt quä nghiên cÙu ÇÜ®c bäo tr® bªi ông William Hewlett cûa công ty Hewlett Packard tåi thung lÛng Silicon này. M¶t l do cûa s¿ chênh lch này là s¿ suy thoái låi California tØ 2026 Çn 1993. Trong nh»ng næm 80, s¿ cách bit giÀu, nghèo ª Çây cÛng Çã có v§i mÙc Ƕ tÜÖng ÇÜÖng v§i các nÖi khác trên ÇÃt MÏ, nhÜng k tØ 1990 thì khoäng cách Çó Çã tæng thêm Çáng k. Theo Deborah Reed, m¶t nhà nghiên cÙu tåi Vin Chính TrÎ California thì hin tÜ®ng này xÄy ra, không phäi vì l§p giÀu có thêm nhiu l®i tÙc hÖn, mà vì l§p nghèo låi xác xÖ hÖn mà thôi. Tuy nhiên, theo báo Mercury News, vùng thung lÛng Silicon cûa chúng ta hay nói cách khác quÆn håt Santa Clara thì ít bÎ änh hܪng hÖn. Ngay dù tính cä mÙc Ƕ låm phát hàng næm, mÙc thâm nhÆp trung bình cûa ngÜ©i dân vùng này trong næm 2026 Çã cao hÖn so v§i 1979 và khoäng cách gi»a giÀu và nghèo cÛng không tæng nhiu, so v§i các quÆn håt khác trong tiu bang ho¥c trong toàn nܧc MÏ.
Bän nghiên cÙu cûa Reed k ra m¶t sÓ l do khin khoäng cách giÀu, nghèo gia tæng tåi Hoa Kÿ:
1. Các tin b¶ kÏ thuÆt khin nh»ng ngÜ©i có trình Ƕ kÏ thuÆt cao và lành ngh lãnh lÜÖng cao hÖn, trong khi các công nhân không có tay ngh phäi chÎu thit thòi hÖn.
2. Vic mÆu dÎch quÓc t gia tæng khin m¶t sÓ vic làm không cÀn kÏ thuÆt cao ÇÜ®c ÇÜa ra ngoåi quÓc.
3. Gia tæng mÙc di dân khin nhiu ngÜ©i m§i t§i phäi nhÆn công vic có lÜÖng thÃp, ho¥c t hÖn n»a là tình trång bÎ "ép" lÜÖng.
4. Các nghip Çoàn quá yu không Çû khä næng Ç Çòi tæng lÜÖng cho công nhân.
Ngoài ra, có m¶t sÓ yu tÓ phø khác nhÜ c¡t giäm các chi phí quÓc phòng khin các h®p ÇÒng quÓc phòng bÎ hûy bÕ, giäm Çi m¶t sÓ công vic chuyên môn.
Trên Çây là bän tÜ©ng trình cæn cÙ vào các con sÓ cûa 2026, næm mà nn kinh t California còn Çang ª tình trång tÒi t. NhÜng t§i 1995 là lúc mà kinh t California Çã hÒi phøc thì chÜa ai có Çû sÓ liu Ç bit ÇÜ®c s¿ khác bit giÀu, nghèo có gia tæng hay giäm Çi. Tuy nhiên, nu theo dõi tình trång này tØ 1969 Çn 1989, ngÜ©i ta nhÆn thÃy mÃy Çim sau Çây:
- Trong vòng 20 næm Çó, thu nhÆp trung bình cûa ngÜ©i dân California tæng 16%.
- CÛng khoäng th©i gian này, 1/5 sÓ ngÜ©i có thu nhÆp cao nhÃt có l®i tÙc gia tæng 26%.
- Và cÛng tØ 2026 Çn 1989, 1/5 sÓ ngÜ©i có thu nhÆp thÃp nhÃt, l®i tÙc låi giäm ÇÜ®c 5%.
Do Çó, nu tính Ç° ÇÒng nh»ng næm tÓt và xÃu cûa nn kinh t California thì quä th¿c là khoäng cách gi»a giÀu và nghèo Çã gia tæng Çáng k.
MT VI SUY NGH¸ V S KHÁC BIT GI A GIU, NGH×O TI HOA K²
Lë dï nhiên, khoäng cách gi»a ngÜ©i giÀu và ngÜ©i nghèo tåi Hoa Kÿ là m¶t th¿c th không ai chÓi cãi ÇÜ®c. Vì vÆy trong mùa bÀu cº này, các Çäng phái Ç° li cho nhau Çã gây ra tình trång "kÈ giÀu càng giÀu sø, ngÜ©i nghèo càng xác xÖ" (the rich got richer, the poor got poorer), nhÃt là khi phe C¶ng Hòa Ç nghÎ c¡t giäm thu cho các công ty l§n và l§p trung lÜu. ñÓi v§i dân chúng, khoäng cách gi»a giÀu nghèo càng gia tæng thì s¿ bÃt công trong xã h¶i càng rõ rt và s¿ bÃt mãn càng l§n hÖn. NhÜng ÇÓi v§i chúng ta, nh»ng ngÜ©i di dân t§i ÇÃt nܧc này, chúng ta nghï sao v tình trång Çó? BÃt mãn, h©n giÆn, tÎ nånh chÌ là nh»ng thái Ƕ tiêu c¿c, không giäi quyt ÇÜ®c vÃn Ç. Chúng ta phäi t¿ mình xây m¶t cây cÀu b¡c qua chic hÓ sâu gi»a nghèo khó và thành công, m¶t cây cÀu làm b¢ng mÒ hôi, b¢ng s¿ hc hÕi không ngØng Ç thu thÆp nh»ng kin thÙc tÓi häo v ngh nghip, v væn hóa, t¿ trang bÎ cho chúng ta m¶t tay ngh v»ng ch¡c Ç vÜÖn lên trong m¶t xã h¶i ÇÀy cånh tranh, chúng ta t¿ tin vào khä næng cûa chính mình và các ÇÙc tính c° truyn cûa dân t¶c và chúng ta së vÜ®t qua ÇÜ®c cái hÓ ngæn cách giÀu, nghèo. Hãy kiên nhÅn và cÓ g¡ng và ÇØng bao gi© quên r¢ng Hoa Kÿ là ÇÃt nܧc cûa CÖ H¶i.