M MN CHO TNG THNG CLINTON TRANH C±?
H QUÂN 
ñn tuÀn lÍ ÇÀu tháng 3.1996, giai Çoån vÆn Ƕng Ç trª nên Ùng cº viên T°ng thÓng (T.T) Çäng Çã rõ rt ngã ngÛ: bên Dân Chû, T.T ÇÜÖng nhim Bill Clinton Çã chim tuyt Çåi Ça sÓ phiu bÀu cûa cº tri lÅn Çåi biu ª 4 tiu bang. Trong khi Çó bên C¶ng Hòa, ThÜ®ng nghÎ sï Bob Dole nhÆn ÇÜ®c Ça sÓ phiu bÀu cûa Çåi biu lÅn cº tri ª 8 tiu bang, vÜ®t xa nh»ng nhân vÆt khác nhÜ các ông Patrick Buchanan và Steve Forbes Jr.
Trong bu°i æn mØng chin th¡ng sÖ b¶ vào Çêm thÙ Ba ngày 5 tháng 3.1996 tåi Washington, nghÎ sï Robert Dole tÕ ra t¿ tin khi ông tuyên bÓ r¢ng Çã Çn lúc (Çäng C¶ng Hòa) phäi sát cánh nhau Ç trª låi quyn lãnh Çåo bäo thû truyn thÓng cho tòa Båch c. Trong bài bình luÆn, Walton R. Means cûa hãng The Associated Press, vit r¢ng gi§i ûng h¶ phÃn khªi khi tuyên bÓ ông Bob Dole có khä næng th¡ng t°ng thÓng ÇÜÖng nhim Bill Clinton và kinh nghim tåi ThÜ®ng nghÎ vin Hoa Kÿ là nh»ng phÄm chÃt quan trng nhÃt cûa ông Ç th¡ng cº chÙc vø t°ng thÓng cho nhim kÿ s¡p t§i. Và ông cÛng Çã ÇÜ®c Ça sÓ cº tri ûng h¶ vì quan nim cûa ông v thu khóa, thâm thûng ngân sách liên bang, kinh t và vic làm... là nh»ng vÃn d nóng bÕng nhÃt hin nay. Tåi sao? Tåi vì QuÓc h¶i lÜ«ng vin Hoa Kÿ hin nay do các Çåi biu thu¶c Çäng C¶ng Hòa chim Ça sÓ, và nghÎ sï Bob Dole Çang là lãnh tø nhóm Ça sÓ, tåi ThÜ®ng vin.
Th¿c t chÙng minh có Çúng nhÜ gi§i ûng h¶ ngh sï Bob Dole nói nhÜ trên không?
QUAN NIM BO THÑ ñANG HP VI TÂM LÝ C± TRI M³.
Th¿c t xã h¶i Hoa Kÿ tØ ÇÀu thÆp niên 1990 Çn nay cho thÃy r¢ng dân chúng MÏ mi lúc m¶t thêm bÎ chi phÓi månh më bªi quan nim bäo thû truyn thÓng: nh»ng vÃn Ç n¶i b¶ Hoa Kÿ ÇÜ®c coi trng hÖn tÜÖng quan MÏ và th gi§i. B¢ng chÙng sau cu¶c chin th¡ng Vùng VÎnh Ba TÜ (1990), Hoa Kÿ tÕ ra không muÓn sa lÀy tåi Somalia (1993) và nhÃt là m§i Çây dè d¥t khi quyt ÇÎnh Çem quân sang Bosnia (Nam TÜ). M¥t khác, ngÜ©i ta cho r¢ng quan h ngoåi giao gi»a Hoa Kÿ - Hoa Løc và Hoa Kÿ - VNCS trong mÃy næm låi Çây th hin thái Ƕ mm mÕng quá Çáng cûa Hoa Kÿ, rõ rt là bÎ chi phÓi bªi áp l¿c cûa phe doanh thÜÖng hÖn cä. NhÜng xét nhÜ th là v¶i vàng và cøc b¶ vì Çây là nh»ng bܧc th¿c hin theo chính sách chin lÜ®c cûa Hoa Kÿ Çang muÓn chi phÓi th gi§i b¢ng con ÇÜ©ng kinh t thÎ trÜ©ng.
NgÜ©i ta cÛng nhÆn ra là khuynh hܧng bäo thû khÖi dÆy cao trào chÓng di dân bÃt h®p pháp (d¿ luÆt 187 tåi Cali næm 2026), lan sang cä nh»ng bin pháp gi§i hån g¡t gao vÃn Ç di dân vào Hoa Kÿ hin nay. Th¿c ra thì Çó chÌ là vài biu hin nhÃt th©i cûa chính sách di dân nói chung, liên quan Çn nhiu k hoåch Çiu hòa dân sÓ và xã h¶i, giáo døc cûa xã h¶i MÏ trong tÜÖng lai.
ñ¥c bit nhÃt và cø th hÖn cä, ngÜ©i ta cÛng bäo dân MÏ Çang có chiu hܧng bäo thû vì tình trång trì tr kinh t hin nay. ThÙ Sáu ngày 23.03.96, b¶ ThÜÖng måi Hoa Kÿ công bÓ r¢ng t°ng sän lÜ®ng quÓc gia (the Gross Domestic Product, GDP, tÙc là toàn b¶ sän phÄm hàng hóa và dÎch vø cûa m¶t quÓc gia) Hoa Kÿ næm 2026 chÌ tæng 2.1%. ñây là mÙc tæng thÃp nhÃt k tØ næm 1991 Çã giäm 1%, còn GDP næm 1994 Çã giäm 3.5% rÒi. B¶ này cÛng d¿ báo næm nay, 1996, GDP có th chÌ tæng hÖn m¶t chút thôi, tÙc 2.2%.
Nói chung, th¿c trång xã h¶i MÏ nhÃt th©i lúc này Çang phù h®p v§i quan nim bäo thû cÓ h»u chung cûa Çäng C¶ng Hòa. Và trong quan nim bäo thû v thu khóa, ngân sách, kinh t và vic làm nhÜ vÆy, Ùng viên Bob Dole b¡t ÇÀu khªi s¿ vÆn Ƕng tranh cº, xem ra rÃt h®p nhãn cº tri MÏ.
CHÑ TRÐ÷NG CH´NH SÁCH HOA K² TH HIN QUA TH C T RA SAO?
Nu quan nim bäo thû trên Çây hin gi© Çang æn khách ÇÓi v§i cº tri MÏ thì nó låi không æn nhÆp v§i diÍn trình chính sách mà Hoa Kÿ Çang theo Çu°i.
Trong 5 næm qua Ç tåo cÖ h¶i cho kinh t tái phát trin, chính phû Hoa Kÿ Çã n l¿c th¿c hin m¶t chû trÜÖng biu l¶ ª hai m¥t tåm ÇÜ®c mô tä là:
- ñin toán hóa guÒng máy kinh t theo h thÓng siêu l¶ thông tin (Information Superhighway), mà hin tÜ®ng bܧc tin quan trng m§i Çây nhÃt là công ty AT&T vØa công bÓ cho sº døng miÍn phí h thÓng Internet cûa h, tåo cho Hoa Kÿ m¶t Üu th vô ÇÎch trong tin trình cånh tranh cûa nn kinh t thÎ trÜ©ng.
- Tåo th liên kt kinh t vùng nhÜ NAFTA (2026), thÕa hip t¿ do giao thÜÖng B¡c MÏ (1994) và h®p tác phát trin kinh t Á Châu-Thái Bình DÜÖng, tåo quân bình v§i khÓi thÎnh vÜ®ng chung Âu Châu (E.C.), và chi phÓi nn täng phát trin kinh t th gi§i qua các t° chÙc nhÜ WTO, IMF và World Bank.
Trên chiu hܧng Çó mà xét thì n¶i b¶ nܧc MÏ có hai bình din:
- Kinh t Hoa Kÿ Çang dÀn dÀn hÒi phøc, m¥c dù tÌ l thÃt nghip còn cao, m§i tái phát trin ÇÜ®c 1/10 t°ng sÓ vic làm Çã mÃt Çi trong næm næm qua vì h thÓng giáo døc và tái huÃn ngh chÜa Çáp Ùng kÎp th©i và vì änh hܪng tâm l còn nhiu tiêu c¿c trong quÀn chúng. NhÜng nh»ng kÏ ngh then chÓt Çang có cÖ h¶i phát trin månh. NhÜ ngành xe hÖi Çang lÃy låi uy tín và phÄm lÜ®ng sän xuÃt. NhÜ ngành hàng không và quÓc phòng Çang Ò åt nhÆn ÇÖn Ç¥t hàng tØ kh¡p th gi§i mÃy tháng cuÓi næm 2026 Çn nay. Và nhÃt là ngành Çin toán phát trin nhanh và månh nhÃt, Çang tåo cæn bän cho các ngành sinh hoåt kinh t khác.
- V xã h¶i, riêng k hoåch chæm sóc sÙc khÕe Health Plan xem ra không mÃy thành công. Còn các vÃn Ç sôi n°i hin th©i nhÜ ngân sách thâm thûng, tr® cÃp xã h¶i, di dân và các t nån th©i thÜ®ng khác cûa xã h¶i së dÀn dÀn giäi tÕa, khi kinh t phát trin °n ÇÎnh låi.
BÓi cänh Hoa Kÿ ÇÜ®c trình bày ª trên khin chúng ta nhÆn ra r¢ng vÃn Ç ÇÓi n¶i và ÇÓi ngoåi có nh»ng tÜÖng quan h tÜÖng änh hܪng quan trng Çn Ƕ không th tách r©i Ç mà giäi quyt riêng lÈ ÇÜ®c. Cho nên m¶t quan nim bäo thû hËp hòi và nhÃt th©i chÌ Çáp Ùng v§i tâm l sôi n°i ÇÀy cäm tính cûa cº tri MÏ hin gi©, chÙ hoàn toàn không phù h®p v§i vai trò lãnh Çåo m¶t quÓc gia Çang có tÜ th nhÜ Hoa Kÿ ÇÜ®c.
Phäi chæng Çó là l do Hoa Kÿ bao gi© cÛng ÇÜ®c Çiu hành trong s¿ phÓi h®p hai khuynh hܧng bäo thû và cÃp tin ª guÒng máy chính quyn.
ñiu Çáng chú nhÃt là hin nay, theo Ça sÓ gi§i bình luÆn chính trÎ Hoa Kÿ, chÜa bao gi© dân MÏ låi mÃt tin tܪng vào gi§i chính trÎ gia nhÜ bây gi©.
V-CHIP TO THUN LI M ñU CHO T.T. CLINTON?
Có lë vì th mà T.T. Bill Clinton Çã tích c¿c tÕ ra ht sÙc lÜu tâm Çn bin pháp h»u hiu ngæn ngØa tình døc và båo hành qua truyn hình Çn gi§i trÈ Hoa Kÿ.
- Ngày 22.1.96, gi§i Çiu hành các mång lܧi truyn hình tåi Hoa Kÿ hp Çåi h¶i thÜ©ng niên tåi Las Vegas, Çã ÇÜ®c theo dõi qua màn änh bài diÍn væn ÇÀu næm T.T. Bill Clinton Çc tåi trø sª Công Çoàn quÓc gia State of the Union. Trong Çó, ông thúc døc gi§i truyn thông hãy g¡n m¶t b¶ phÆn Çin tº gi là V-chip vào tÃt cä máy phát hình T.V Ç bÃt cÙ lúc nào cha mË trong nhà cÛng có th sº døng nh¢m không cho trÈ xem nh»ng phim hay nh»ng chÜÖng trình dành riêng cûa ngÜ©i l§n, ÇÒng th©i kêu gi gi§i kÏ ngh T.V phân loåi rõ các phim änh Ç hܧng dÅn khán giä theo dõi.
- Trong bu°i g¥p g« tåi tòa Båch c vào thÙ Næm, 29.2.96, dܧi áp l¿c cûa gi§i phø huynh và chính trÎ Hoa Kÿ, 30 nhân vÆt quän trÎ kÏ ngh truyn hình và giäi trí (trong Çó có phim änh, bæng nhåc và các h thÓng giäi trí khác) Çã hÙa së h»u hiu hóa vÃn Ç ngæn ngØa trÈ em khÕi nh»ng phim và chÜÖng trình T.V có tình døc và båo hành b¢ng cách xp loåi các chÜÖng trình T.V nhÜ phim änh (G, PG, PG-13, R và NC-17) và g¡n V-chip vào tØng chic máy T.V. Các bin pháp này së có hiu l¿c tØ ÇÀu næm 2026. NgÜ®c låi, T.T. Clinton cÛng ngÕ l©i yêu cÀu các Çài truyn hình cho trình chiu mi Çài ít nhÃt 3 gi© các chÜÖng trình giáo døc dành cho trÈ em mi tuÀn.
Th¿c ra, vÃn Ç nêu lên phong trào tái lÆp các giá trÎ Çåo ÇÙc cá nhân và gia Çình Çã do các nhân vÆt thu¶c Çäng C¶ng Hòa tích c¿c thúc ÇÄy tØ lâu, cø th là cuÓn sách Book of Virtue cûa c¿u b¶ trܪng giáo døc William J. Bennett (2026). ñn nay, T.T. Clinton Çã vÆn Ƕng thành công, riêng v m¥t các chÜÖng trình Çã ÇÜ®c áp døng m¶t cách h»u hiu nhÜ bin pháp th¿c hin phong trào Çó.
Gi§i bình luÆn cho r¢ng, T.T. Bill Clinton Çã khéo léo áp døng quan nim bäo thû vÓn là cûa phe C¶ng Hòa, nhÜ m¶t thành t¿u ÇÀu tiên trên m¥t truyn thông và giáo døc, gián tip chinh phøc cº tri toàn quÓc, mª ÇÀu cu¶c vÆn Ƕng Ç¡c cº nhim kÿ t°ng thÓng lÀn thÙ nhì së ÇÜ®c quyt ÇÎnh b¢ng lá phiu vào cu¶c bÀu cº ÇÀu tháng 11 t§i Çây.