TH± TµM LI THOÁT
Peter J. Ferrara (Reader Digest) - DÜÖng ñình chuyn ng» 
L.T.S.: Peter J. Ferrara là m¶t nhân viên cao cÃp tåi Trung tâm Phân tích Chính sách tåi Washington D.C. và là tác giä cûa nhiu cuÓn sách v vÃn Ç An Sinh Xã H¶i.
Næm ngoái, trong m¶t cu¶c trÜng cÀu kin trên toàn quÓc, nh»ng ngÜ©i thành niên tu°i tØ 18 Çn 34 ÇÜ®c hÕi h có tin r¢ng khi t§i tu°i già hÒi hÜu, h còn ÇÜ®c hܪng An Sinh Xã H¶i không thì chÌ có 28% trä l©i có. Còn m¶t t l l§n hÖn, 46%, cho bit là thà h tin tܪng vào UFO (vÆt không tܪng bay trên không gian) còn hÖn! S¿ nghi ng© này không chÌ gi§i hån vào l§p thanh niên. CÛng cu¶c trÜng cÀu này cho thÃy phân nºa sÓ ngÜ©i hin Çang hܪng an sinh xã h¶i không tin r¢ng chÜÖng trình này së còn tÒn tåi khi Çám cháu n¶i ngoåi cûa h hÒi hÜu. Và rûi thay, chính nh»ng d» kin xác thÆt låi minh chÙng cho mÓi hÒ nghi cûa h. Các con sÓ do chính quyn ÇÜa ra Çu cho thÃy vic tài tr® dài hån cho chÜÖng trình này không có gì là bäo Çäm và tình hình tÒi t Çau ǧn së t§i s§m hÖn nhÜ ngÜ©i ta d¿ Çoán.
L do dÅn t§i s¿ khûng hoäng này, mà hÀu nhÜ ai cÛng bit, là m¶t th h sanh ÇÈ thä dàn (baby-boomer generation) quá Çông Çäo. Vào khoäng th©i gian gi»a næm 2026 và 2015, th h này së b¡t ÇÀu hÒi hÜu, khin cho mÙc chi cho các l®i ích An Sinh Xã H¶i tæng vt. Trong khi Çó, th h k tip cûa nh»ng ngÜ©i lao Ƕng, phäi Çóng tin Ç trä hÜu b°ng cho th h cho phép phá thai. CÛng vì vÆy mà tin Çóng góp cho An Sinh Xã H¶i së không Çû Ç trä các l®i ích cho chÜÖng trình này.
D ñOÁN QUÁ LC QUAN
Do các tin b¶ v sinh thái hc, v chûng hc và các lãnh v¿c y khoa khác, ngÜ©i Hoa Kÿ có khuynh hܧng sÓng lâu hÖn sau khi h Çã v hÜu. ñó là m¶t Çiu tÓt nhÜng nu trong 40 næm t§i, th h "baby-boomer" sÓng th hÖn nhÜ hin d¿ Çoán thì nn tài chánh cûa chÜÖng trình An Sinh Xã H¶i së bÎ tràn ngÆp. Vào nh»ng næm 2026 và 1982, h thÓng An Sinh Xã H¶i Çã sut bÎ phá sän. Trong cä hai lÀn Çó, ngÜ©i ta Çã phäi tæng thu lÜÖng b°ng (payroll taxes) và giäm b§t khoän chi cho l®i ích Ç gi» chÜÖng trình ÇÜ®c tÒn tåi. Bän báo cáo thÜ©ng niên m§i nhÃt cûa cÖ quan quän trÎ An Sinh Xã H¶i cho bit Çn næm 2026 chÜÖng trình SSA së thiu høt rÃt nhiu trong các ngân khoän cÀn thit Ç trä tin hÜu b°ng hàng tháng. T§i khi nào nh»ng ngÜ©i lao Ƕng Çang làm vic hin nay v hÜu trí thì mÙc thu lÜÖng b°ng së phäi tæng gÀn gÃp Çôi- tÙc khoäng 27%- Ç có th bao trä cho nh»ng l®i ích hÒi hÜu Çã ÇÜ®c hÙa hËn. NhÜng Çó cÛng là m¶t ܧc tính quá låc quan rÒi! Trong vic ܧc tính s¿ thu nhÆp cûa thu lÜÖng b°ng, cÖ quan SSA Çã d¿ trù là lÜÖng b°ng thÆt s¿ së gia tæng 1% mi næm. NhÜ vÆy là tæng nhanh gÃp Çôi mÙc gia tæng trung bình Çã ÇÜ®c ghi nhÆn trong 25 næm qua. Nu ta dùng nh»ng sÓ liu th¿c t hÖn thì ngân quÏ dành cho hÜu b°ng së bÎ cån vào næm 2026, và nhÜ vÆy thu lÜÖng b°ng phäi tæng gÃp ba- t§i mÙc 40%- Ç có th chi Çû cho nh»ng Çiu hÙa hËn cûa SSA. "Không th nào có chuyn khin các ngÜ©i lao Ƕng cûa ngày hôm nay së nhÆn ÇÜ®c các khoän hÜu b°ng mà chÜÖng trình An Sinh Xã H¶i và Medicare Çã hÙa hËn, khi h hÒi hÜu."- Çó là kt luån cûa ông Doreas R. Hardy, m¶t c¿u Giám ÇÓc cûa cÖ quan An Sinh Xã H¶i Hoa Kÿ. "Nu không có nh»ng cäi tin tÆn gÓc r thì cä hai chÜÖng trình này së bÎ phá sän trܧc khi nh»ng ngÜ©i k trên Çn tu°i v hÜu."
MT DI TRÁ TO LN
Vì thu lÜÖng b°ng cûa ngày hôm nay ÇÜ®c ܧc tính Ç trang träi các l®i ích trong 20 t§i 30 næm t§i, nh»ng chính trÎ gia Çu không muÓn ÇÜÖng ÇÀu v§i vÃn Ç khó khæn này. Có m¶t trª ngåi duy nhÃt: Çó là nh»ng quÏ Tín døng Bäo him cûa ngÜ©i già và ngÜ©i phÓi ngÅu sÓng sót (Old age and Survivor Insurance TrustFund GASI) dùng Ç trä tin l®i ích hÒi hÜu; quÏ Tín døng Bäo him cho ngÜ©i tàn tÆt (Disability Insurance TrustFund DI) trä tin l®i ích tàn tÆt; quÏ Tín døng Bäo him Bnh vin (Hospital Insurance TrustFund HI) Ç thanh toán tin n¢m bnh vin trong chÜÖng trình Medicare.
Sau khi thu lÜÖng b°ng Çóng bªi nh»ng ngÜ©i lao Ƕng Çang làm vic ngày nay ÇÜ®c thâu xong, thì sÓ tin m¥t Çó ÇÜ®c gºi vào trÜÖng møc cûa nh»ng quÏ tit kim k trên và ÇÜ®c trä cho nh»ng ngÜ©i lãnh hÜu b°ng hin tåi k tØ 2026. Nh»ng quÏ Çó Çã tích lÛy m¶t sÓ tin th¥ng dÜ kh°ng lÒ, nhÜng sÓ th¥ng dÜ Çó không ÇÜ®c gi» låi Ç ch© ÇÜ®c chi døng vài chøc næm n»a khi quÏ trª nên thiu høt Ç thanh toán hÜu b°ng. Thay vào Çó, cÖ quan SSA låi cho chính phû liên bang vay sÓ tin m¥t nêu trên và nhÆn låi nh»ng phiu quÓc trái (bonds) Ç¥c bit do B¶ Tài Chánh phát hành. Các quÏ tit kim gi» låi nh»ng phiu quÓc trái khi chính phû trên xài sÓ tin thâu ÇÜ®c. NhÜng vào m¶t th©i gian nào Çó trong khoäng næm 2026, cä ba quÏ tín døng phÓi h®p låi cÛng không Çû Ç thanh toán nh»ng món n® Çã ÇÜ®c hÙa trä, và phiu quÓc trái së ÇÜ®c xuÃt ra Ç Ç°i thành tin. Và lúc Çó cÛng là khi mi ngÜ©i ÇÜ®c bit là chính phû Liên Bang không có Çû tin m¥t ho¥c l®i tÙc nào Ç trä cho nh»ng phiu quÓc trái. VÆy thì chính phû lÃy tin ª Çâu ra? ChÌ còn cách là chính phû Liên Bang vay thêm tin dÅn t§i m¶t s¿ thâm thûng ngân sách to l§n hÖn, ho¥c chính phû phäi Çánh thu n¥ng hÖn và giäm chi tiêu. Nói cách khác, khi cÖ quan SSA báo cáo có m¶t sÓ tin 1,000 t th¥ng dÜ, thì ta ÇØng nên cho r¢ng chúng ta Çang n¢m trên ÇÓng tin Çâu, mà chúng ta chÌ thØa giÃy n® (IOU) k tên bªi nh»ng ngÜ©i thø thu là chính chúng ta.
MT S ñU TÐ NGU XU N
Vào næm 2026, cÖ quan SSA së chÌ phäi Ç°i ra tin m¥t m¶t sÓ phiu quÓc trái tÜÖng ÇÓi ít Õi khoäng m¶t t MÏ kim. NhÜng rÒi con sÓ phiu quÓc trái phäi Ç°i së gia tæng m¶t cách khûng khip, khoäng 51 t vào næm 2010 và 122 t vào næm 2015. ñ hiu con sÓ Çó to l§n Çn th nào, chúng ta hãy Çem so sánh v§i toàn b¶ mÙc thâm thûng ngân sách, mi næm hin chi khoäng 200 t.
Và câu chuyn nhÜ vÆy cÛng chÜa ht. Medicare cÛng là m¶t nguyên nhân gây khó khæn khác vì chÌ m¶t phÀn nào cûa chÜÖng trình này (phÀn trä tin bnh vin) ÇÜ®c thanh toán b¢ng cách Ç°i thành tin nh»ng giÃy n® "IOU" mà chính chúng ta Çã k. PhÀn còn låi ÇÜ®c bao bªi chÜÖng trình Bäo him Y t Phø khuyt (Supplementary Medical Insurance SMI) cûa Medicare. M¶t phÀn cûa SMI låi ÇÜ®c trä bªi khoäng thu nhÆp thu t°ng quát (General tax revenues). NhÜ vÆy, t§i næm 2015, do cä vic rút tin tåi các quÏ Tín døng và Thanh toán SMI, s¿ thâm thûng ngân sách liên bang së bÎ tæng vt t§i m¶t con sÓ Çiên ÇÀu là 270 t. T§i lúc Çó, mÙc thu má cÀn ÇÜ®c áp Ç¥t Ç Çû trä n® së làm cho nn kinh t søp Ç°. ñiu mÌa mai cuÓi cùng là dù nh»ng khó khæn k trên không xäy ra trong tÜÖng lai thì chÜÖng trình An Sinh Xã H¶i vÅn là m¶t Çiu gây thit håi cho nh»ng ngÜ©i trÈ hin Çang làm vic lúc này. Nu ta coi phÀn thu lÜÖng b°ng (payroll tax) cûa h là m¶t cách ÇÀu tÜ thì mÙc l©i thâu ÇÜ®c sau khi hÜu b°ng cûa h ÇÜ®c thanh toán së là 1% ho¥c ít hÖn. HÖn n»a, ÇÓi v§i m¶t sÓ Çông ngÜ©i, mÙc Çó có th là con sÓ không ho¥c m¶t con sÓ âm.
Ông Bill Shipman, m¶t trong nh»ng giám ÇÓc cûa hãng State Street Global Advisor, m¶t hãng quän trÎ và ÇÀu tÜ hÜu b°ng tÜ l§n nhÃt th gi§i, cho bit: "V§i mÙc l©i trung bình ghi nhÆn trên các c° phiu ho¥c quÓc trái trong vòng 45 næm qua thì nh»ng ngÜ©i trÈ làm vic ngày nay së Çåt ÇÜ®c mÙc l©i l§n hÖn nu t¿ h ÇÀu tÜ theo muÓn cûa h thay vì Çóng vào chÜÖng trình An Sinh Xã H¶i."
Chúng ta hãy lÃy m¶t thí dø nêu trong bän nghiên cÙu cûa t° chÙc National Chamber Foundation: m¶t c¥p v® chÒng b¡t ÇÀu gia nhÆp l¿c lÜ®ng lao Ƕng (tÙc là b¡t ÇÀu Çi làm) và lãnh lÜÖng trung bình vào khoäng gi»a nh»ng næm 2026. Nu h ÇÀu tÜ vào thÎ trÜ©ng chÙng khoán m¶t cách riêng tÜ sÓ tin thu lÜÖng b°ng (payroll tax) cûa h, thay vì Ç cho ngÜ©i chû Çóng vào chÜÖng trình An Sinh Xã H¶i cho h; dù chÌ tính khoän tin l©i là 4% (tÙc trên phân nºa cûa mÙc l©i trung bình trên thÎ trÜ©ng chÙng khoán khoäng 70 næm qua) thì khi h v hÜu, h së có m¶t "° trÙng vàng" khoäng m¶t triu Çô la theo trÎ giá ngày nay. ChÌ riêng mÙc l©i thu trên "° trÙng" này cÛng nhiu hÖn tin An Sinh Xã H¶i. T°ng sÓ tin trên có th dùng Ç trä gÃp ba lÀn mÙc hÜu b°ng mà chÜÖng trình An Sinh Xã H¶i Çã hÙa hËn.
Ngay cä nh»ng ngÜ©i lao Ƕng có mÙc lÜÖng thÃp cÛng có l®i hÖn nhiu. Theo ông Shipman, nu m¶t c¥p v® chÒng có mÙc lÜÖng thÃp sº døng sÓ tin thu lÜÖng b°ng cûa h vào m¶t quÏ quÓc trái có mÙc l©i thÃp thì sau này h cÛng së kim ÇÜ®c 50% hÖn hÜu b°ng cûa An Sinh Xã H¶i.
MT LI THOÁT ñ ñÐC CHNG MINH L ñÚNG
Næm ngoái, U ban LÜ«ng Çäng nghiên cÙu vic sºa Ç°i thu khóa Çã chú tâm t§i nh»ng sai trái cûa thu khóa trong chÜÖng trình An Sinh Xã H¶i trong tÜÖng lai. ñã không có câu trä l©i nào ÇÜ®c ghi nhÆn, nhÜng báo chí låi Ç¥t trng tâm vào Ç nghÎ cûa ÇÒng Chû tÎch U ban, ThÜ®ng nghÎ sï Bob Kerrey (ñäng Dân Chû-Nebraska) và ThÜ®ng nghÎ sï John Danforth (ñäng C¶ng Hòa-Missouri) là c¡t giäm Çáng k mÙc hÜu b°ng trong tÜÖng lai trong khi vÅn gi» mÙc thu lÜÖng b°ng hin nay. Nh»ng s¿ thay Ç°i này có th giúp giäi quyt vÃn Ç tài tr® chÜÖng trình ª tÀm dài hån, nhÜng låi bin chÜÖng trình An Sinh Xã H¶i thành m¶t giäi pháp t håi hÖn. ñiu duy nhÃt ÇÜ®c coi là sáng sûa trong cu¶c thäo luÆn cûa U ban là Ç nghÎ cho phép các ngÜ©i lao Ƕng chuyn tin thu lÜÖng b°ng qua s¿ ÇÀu tÜ cá nhân vào các chÜÖng trình tÜÖng t¿ nhÜ IRA (Invidual Retirement Accounts). ñÓi v§i Ça sÓ ngÜ©i Hoa Kÿ Çã trܪng thành dܧi chÜÖng trình An Sinh Xã H¶i, thì nh»ng chÜÖng trình hÜu b°ng "riêng tÜ" nhÜ vÆy quä là chuyn không tܪng và vô vng. NhÜng m¶t chÜÖng trình nhÜ vÆy thÆt s¿ Çã ÇÜ®c hình thành- và còn tÓt ÇËp n»a- ª bên kia biên gi§i phía Nam cûa chúng ta.
Khoäng cuÓi thÆp niên 70, chÜÖng trình An Sinh Xã H¶i cûa Chí L®i cÛng g¥p nhiu khó khæn giÓng chúng ta ngày nay. M¥c dÀu thu lÜÖng b°ng cao quá 26%, chÜÖng trình An Sinh Xã H¶i vÅn phäi ÇÜ®c tr® cÃp thêm b¢ng nh»ng khoän tin l§n, khin ngân sách quÓc gia bÎ thâm thûng n¥ng n. ñó là lúc mà m¶t sÓ kinh t gia ngÜ©i Chí L®i (Chile) ÇÜ®c Çào tåo tåi Hoa Kÿ Çã Çoan quyt v§i chính phû cûa h là có m¶t lÓi giäi quyt s¿ rÓi r¡m cûa chÜÖng trình An Sinh Xã H¶i: Çó là bin pháp cho phép ngÜ©i lao Ƕng t¿ quyt ÇÎnh Ç rút ra khÕi h thÓng cûa chính phû và t¿ mình ÇÀu tÜ vào hÜu b°ng cûa IRA. K hoåch này ÇÜ®c thi hành vào 2026.
Theo các Çiu kin cûa bin pháp này, nh»ng ngÜ©i lao Ƕng Chí L®i m§i gia nhÆp l¿c lÜ®ng lao Ƕng ho¥c nh»ng ngÜ©i quyt ÇÎnh rút ra khÕi h thÓng An Sinh Xã H¶i cûa nhà nܧc, phäi Çóng 10% t°ng sÓ lÜÖng vào m¶t chÜÖng trình IRA ÇÜ®c Çiu hành bªi m¶t trong 21 công ty ÇÀu tÜ tÜ nhân ÇÜ®c nhà nܧc công nhÆn. Nh»ng công ty này b¡t bu¶c phäi theo các Çiu l Ç bäo Çäm m¶t mÙc l®i nhuÆn tÓi thiu cho ngÜ©i Çóng.
Tu°i hÒi hÜu tåi Chí L®i là 65 cho nam gi§i và 60 cho n» gi§i, nh»ng công nhân viên có th xin v hÜu s§m hÖn nu h tích lÛy ÇÜ®c ngân khoän Çû Ç trä m¶t mÙc hÜu b°ng tÓi thiu, b¢ng cách t¿ nguyn Çóng tin thêm nhiu lÀn ho¥c ÇÀu tÜ trên mÙc Ãn ÇÎnh. SÓ tin trong trÜÖng møc cûa ngÜ©i lao Ƕng cÛng ÇÜ®c sº døng Ç mua bäo him tàn tÆt và bäo him sÙc khÕe. Bin pháp bao chi do tÜ nhân này thay th cách thanh toán hÜu b°ng do nhà nܧc nhÜ xÜa kia vÅn áp døng.
Mi hÜu b°ng ÇÜ®c trä bªi h thÓng tÜ nhân tåi Chí L®i hàng næm Çu ÇÜ®c Çiu chÌnh theo mÙc vÆt giá gia tæng. Vic này Çã có th áp døng ÇÜ®c vì mi ÇÀu tÜ vào quÏ hÜu b°ng cûa tØng cá nhân Çã vÜ®t cao hÖn mÙc låm phát. Mi món n® v hÜu b°ng mà h thÓng cÛ chÎu trách nhim Çu ÇÜ®c bao chi bªi sÓ thu t°ng quát (general tax revenues) v thâu nhÆp và bªi nh»ng công khÓ phiu cûa chính phû.
Kinh nghim trên tåi Chí L®i cho thÃy ngÜ©i ta có th bäo Çäm vic th¿c hin nh»ng l©i hÙa cho nh»ng ngÜ©i hÒi hÜu trong m¶t chÜÖng trình Çiu khin bªi chính phû b¢ng cách cho phép công nhân viên chuyn sang khu v¿c tÜ nhân; trong khi Çó h không bÎ sit c° vì thu quá n¥ng.
ChÜÖng trình ÇÀy sáng kin cûa Chí L®i ÇÜ®c hܪng Ùng nÒng nhit- hin Çã có 90% l¿c lÜ®ng lao Ƕng chuyn sang h thÓng m§i, trong khi chÜÖng trình Çiu hành bªi chính phû së bin mÃt trong tÜÖng lai. Vic Çó cÛng không có gì là khó hiu bªi chÜÖng trình cûa chính phû Çòi hÕi s¿ Çóng góp n¥ng hÖn 2/3, và cuÓi cùng mÙc l©i ÇÜ®c thanh toán låi giäm Çi 40%.
Rút kinh nghim cûa Chí L®i, các nܧc Argentina và Peru cÛng Çang thit lÆp m¶t h thÓng tÜ nhân, và ngay tåi Hoa Kÿ cÛng có nhiu s¿ ûng h¶ m¶t s¿ sºa Ç°i theo ÇÜ©ng hܧng này. Cu¶c trÜng cÀu kin, trong khi biu l¶ ni bi quan ÇÓi v§i chÜÖng trình An Sinh Xã H¶i hin h»u, Çã ghi nhÆn r¢ng, gi§i già cÛng nhÜ gi§i trÈ, Çu hܪng Ùng vic chuyn sang ÇÎa håt tÜ nhân nhiu hÖn là tæng thêm tu°i hÒi hÜu ho¥c c¡t giäm mÙc hÜu b°ng.
Ông Norman Ture, m¶t c¿u ThÙ trܪng tài chánh Çã nói: "Chí L®i Çã chÙng minh ÇÜ®c r¢ng vic l¿a chn ÇÜa chÜÖng trình An Sinh Xã H¶i vào ÇÎa håt tÜ nhân là m¶t thành công và mang låi nhiu l®i ích. Chúng ta cÀn nghiêm chÌnh nghiên cÙu m¶t giäi pháp tÜÖng t¿ cho chính chúng ta."