NGUYN BO TNG
1. Mùa vng
Danh tØ "Mùa vng" chÌ th©i gian 4 tuÀn trܧc LÍ Giáng Sinh và b¡t ÇÀu niên lÎch Phøng-Vø cûa Giáo h¶i Công giáo. TØ nguyên cûa Mùa Vng do ch» La Tinh Adventus (có nghï là S¿ ñn), báo trܧc Chúa Ki-tô xuÓng th làm ngÜ©i, mÀu nhim NhÆp Th cûa Ngôi L©i. Bu°i sÖ khai, Mùa Vng cÛng nhÜ LÍ Hin Linh (Epiphany), cÛng gi là lÍ Ba Vua biu tÜ®ng bin cÓ ñÙc Giêsu giáng trÀn. ñó là mùa chay tÎnh và chuÄn bÎ mØng lÍ, Çã trª thành tøc l, tuy nhiên Mùa Vng ÇÜ®c ÇÎnh nghïa là 4 tuÀn lÍ trܧc LÍ Giáng Sinh do ñÙc Giáo Hoàng Gregory Cä (590-604) vào th k thÙ VI.
Mùa Vng b¡t ÇÀu Chû NhÆt gÀn ngày 30 tháng MÜ©i M¶t, lÍ kính Thánh An-Rê Tông ñÒ. NgÜ©i Công giáo nêu rõ nh»ng chû Ç cho suÓt Mùa Vng: æn chay và thÓng hÓi Ç chuÄn bÎ mØng lÍ Giáng Sinh, h chiêm nim không chÌ ch© Ç®i k nim bin cÓ tåi Be-lem (Bethlehem), nhÜng cÛng k nim vic báo trܧc Chúa Ki-tô Çn vào ngày tÆn th, và h hân hoan trong phÜÖng cách trÀm l¥ng, Ç biu dÜÖng lòng tØ bi thÜÖng xót và tình yêu thÜÖng Thiên Chúa Çã gÀn k. Danh tØ "Mùa Vng" (Advent theo Anh ng») ÇÜ®c mô tä trong "Catholic Encyclopedia" (Công Giáo Bách Khoa T¿ ñin) là phäi ÇÜ®c mang m¶t nghïa ÇÀy Çû nhÃt cho quá khÙ, hin tåi và tÜÖng lai.
2. LÎch Mùa Vng
M¶t phÜÖng cách ngÜ©i Công giáo chuÄn bÎ cho LÍ Giáng Sinh là chÌ ÇÎnh nh»ng kinh nguyn riêng bit, nh»ng vic lành, vic æn næn thÓng hÓi ho¥c nh»ng møc tiêu cho mi ngày cûa Mùa Vng b¢ng cách chuÄn bÎ m¶t bÙc tÜ©ng ho¥c k lÎch (thÜ©ng Ç gÀn lò sܪi) v§i nh»ng khoäng cách ghi lÍ hin dâng mi ngày, nh»ng lÎch tÜÖng t¿ có bán tåi thÎ trÜ©ng, nhÜng nh»ng lÎch này phäi ÇÜ®c tØng cá nhân chuÄn bÎ cho d¿ án ngày lÍ nghÌ thích thú cûa gia Çình.
3. Nhà Mùa Vng
Khác v§i lÎch Mùa Vng, nhà Mùa Vng mô tä nh»ng cºa s° và cºa ra vào phäi ÇÜ®c mª mi ngày trong suÓt mùa Ç tit l¶ m¶t kinh nguyn ho¥c m¶t suy nim hay Ç nghÎ cho công tác. ThÜ©ng thÜ©ng cºa s° cuÓi cùng tit l¶ m¶t máng cÕ Giáng Sinh. Các nhà Mùa Vng cho trÈ em có th có tØng bÆc, trên Çó có ÇÎa Çim trÜng bày Ƕng vÆt, các møc ÇÒng, các nhà bác hc, Thánh Gia trong m¶t cänh Giáng Sinh.
4. Vòng Hoa Mùa Vng
Vòng hoa Mùa Vng (Advent Wreath) thÜ©ng là hình vòng tròn có cành lá xanh tÜÖi v§i bÓn ngn Çèn cÀy (nn) diÍn tä 4 tuÀn lÍ cûa Mùa Vng. Mi Chû NhÆt cûa Mùa Vng, chû nhà theo Çåo Công giáo ÇÓt m¶t ngn Çèn cÀy, ÇÓt hai ngn vào tuÀn lÍ thÙ hai v.v.. và Çc kinh nguyn và hát Thánh VÎnh do tÃt cä mi ngÜ©i trong gia Çình.
Trong nhiu vòng hoa, có ba cây Çèn cÀy màu ÇÕ thÅm (purple) và m¶t cây Çèn cÀy màu hÒng, cây Çèn cÀy sau ÇÜ®c ÇÓt lên vào Chû NhÆt thÙ ba, gi là Chû NhÆt "Gaudete" (ting La Tinh có nghïa là "Hãy Vui Lên") l©i mª ÇÀu cûa ca nhÆp lÍ. Màu ÇÕ th¡m có nghïa là chuyn æn næn thÓng hÓi, màu hÒng là s¿ vui mØng, và vòng hoa biu tÜ®ng s¿ chin th¡ng.
Vòng hoa mùa Vng kt h®p v§i nh»ng chû Ç, chuÄn bÎ các vic phäi làm trܧc mang tính cách khäi hoàn cûa mùa trܧc LÍ Giáng Sinh.
5. Tøc l "Cho ngÜ©i ª tr" (Posadas)
M¶t vài ÇÎa phÜÖng, nhÜ vùng tác giä cÜ ngø, thu¶c Giáo XÙ St. John the Baptist III50 San Pablo El Cerrito, CA 20260, có tøc l cº hành lÍ nghi "POSADAS", danh tØ b¡t nguÒn tØ ting Tây Ban Nha có nghïa là "cho ngÜ©i ª tr". ñó là m¶t lÍ nghi có tØ lâu Ç©i tåi các quÓc gia theo Çåo Công giáo thu¶c Châu MÏ La Tinh. Tøc l gÒm có vic Çi thæm ving nh»ng ngÜ©i lÓi xóm trong chín Çêm lin trܧc lÍ Giáng Sinh. Møc Çích nh¡c nhª cu¶c hành trình cûa Thánh Giuse và ñÙc MË v Be-Lem Ç tìm ch tr cho Çêm Thánh Chúa Giêsu giáng trÀn. ñn nhà ai thæm ving, h hát Thánh ca, cÀu nguyn ÇÜ®c g¥p g« và quen bit nh»ng bån m§i. TrÈ em ÇÜ®c Ç¥c bit Çón chào, Çó là phÜÖng cách vui Çùa chuÄn bÎ mØng lÍ Giáng Sinh. Gi© khªi hành, ÇÎa Çim nhà ÇÜ®c thæm ving và l¶ trình ÇÜ®c ghi ÇÀy Çû chi tit, in s¤n và phát cho nh»ng ngÜ©i tham gia.
6. LÍ Giáng Sinh
LÍ Giáng Sinh là lÍ cº hành k nim s¿ giáng sinh cûa ñÙc Ki-Tô tåi Be-Lem. Anh ng» gi là "Christmas" có nghïa là "MASS of CHRIST" (Thánh LÍ cûa ñÙc Ki-Tô).
Có nhiu tác giä Çã vit v ngày tháng cûa lÍ này, nhÜng không ai bit chính xác v ngày sinh chính thÙc cûa Chúa Giêsu. Các nhà thiên væn Çã nhÆn xét m¶t cách thÆn trng v hin tÜ®ng ngôi sao Be-Lem và không ÇÒng v§i nhau v næm sinh cûa ñÃng CÙu Th. Vào th©i sÖ khai cûa Ki-Tô giáo, Giáo H¶i ñông PhÜÖng cº hành lÍ vào ngày 6 tháng Giêng dÜÖng lÎch (trùng h®p v§i lÍ Hin Linh ngày nay). Vic cº hành lÍ Giáng Sinh vào ngày 25 tháng 12 dÜÖng lÎch do Giáo H¶i Công Giáo l¿a chn, trùng h®p v§i ngày Çông chí (winter solstice) là ngày vào th©i thÜ®ng c°, th gi§i ngoåi giáo thÜ©ng cº hành lÍ nghi tôn giáo liên quan Çn vic bóng tÓi bÎ ánh sáng chinh phøc. Chính vì d» kin Ç chÓng låi các lÍ nghi ngoåi giáo này mà Giáo h¶i Công giáo Çã cho áp døng lÍ Giáng Sinh vào ngày tháng Çó. Qua nhiu th k, ngày 25 tháng 12 Çã trª thành m¶t ngày n°i bÆt.
Trong cuÓn "Catholic customs and traditions" (Tøc l và truyn thÓng Công giáo) Ãn bän lÀn thÙ 32, vit: "LÍ Giáng Sinh là vic cº hành phøng vø cûa m¶t bin cÓ cÙu Ƕ hÖn là m¶t k nim tܪng nh§ cûa cuÓn lÎch ho¥c bin cÓ lÎch sº. Thánh Augustin diÍn tä låi m¶t phÜÖng cách khác: "Ngày này linh thiêng không phäi vì M¥t Tr©i h»u hình, nhÜng vì s¿ giáng sinh cûa m¶t ñÃng Tåo Hóa Vô Hình cûa M¥t Tr©i".
7. Mùa Giáng Sinh
Th©i kÿ này b¡t ÇÀu tØ ngày áp lÍ Giáng Sinh (24-12) Çn lÍ Hin Linh (cÛng gi là lÍ Ba Vua) (6-1) ÇÜ®c mnh danh là "MÜ©i hai ngày cûa lÍ Giáng Sinh". Trong mùa Giáng Sinh, Giáo h¶i cÛng cº hành lÍ kính Thánh Stêphanô, vÎ tº Çåo tiên khªi (26-12), lÍ kính Thánh Gioan Thánh-Sº, môn Ç ÇÜ®c Chúa Giêsu "yêu mn nhÃt" (27-12), lÍ các Thánh Anh Hài, các trÈ nhÕ bÎ git do lnh cûa vua Herode trong mÜu toan sát håi ñÃng CÙu Th m§i sinh (28-12). Vào Chû NhÆt tip theo lÍ Giáng Sinh là lÍ kính Thánh Gia, cùng v§i lÍ kính các Thánh Anh Hài, m¶t møc tiêu cº hành cho s¿ sÓng. Ngày 1 tháng Giêng dÜÖng lÎch, lÍ kính trng th ñÙc mË Maria, MË Thiên Chúa, Çã ÇÜ®c cº hành vào th k thÙ 16 và ÇÜ®c k vào lÍ kính nh§ (cho Çn næm 2026) kt h®p v§i lÍ kính Chúa Giêsu chÎu phép C¡t Bì. LÍ này ÇÜ®c cº hành m¶t tuÀn sau lÍ Giáng Sinh, có nghïa là mØng lÍ Chúa Giêsu giáng sinh lÀn thÙ hai, nhÃn månh ÇÎa vÎ cûa ñÙc Maria.
LÍ Hin Linh (cÛng gi là lÍ Ba Vua), ngày 6 tháng Giêng dÜÖng lÎch, là mØng lÍ NhÆp th (Incarnation) trong Giáo H¶i ñông PhÜÖng. Anh ng» gi là Epiphany do ting Hy låp "Epiphanein" có nghïa là "tÕ ra" và trong lÍ ÇÀu ghi nh§ tÃt cä nh»ng th©i kÿ ÇÜ®c Ç låi trong Phúc Âm, khi loài ngÜ©i có th nhìn thoáng qua bän tính Thiên Chúa cûa ñÙc Kitô: ñÃng CÙu th chÎu phép Rºa, phép lå thành Cana, ba nhà bác hc th© låy Chúa. Vào cuÓi th k thÙ VI, các Giáo H¶i ñông và Tây Ãn ÇÎnh ngày 25 tháng Chåp dÜÖng lÎch là lÍ Giáng Sinh và ngày 6 tháng Giêng dÜÖng lÎch Ç cº hành lÍ Chúa chÎu phép Rºa, ba nhà bác hc ving Chúa và nhìn nhÆn hài nhi n¢m trong máng cÕ là Thiên Chúa. Tåi Hoa Kÿ, lÍ Hin Linh ÇÜ®c cº hành Chû NhÆt gÀn nhÃt do tøc l Çã Ãn ÇÎnh. (6-1)
8. Cây Giáng Sinh
Th©i Trung C°, các Ki-tô-h»u tåi ñÙc, vào ngày 24 tháng Chåp dÜÖng lÎch, t° chÙc lÍ ông Adam và bà Eva. M¶t trong nh»ng tøc l vây chung quanh lÍ này là m¶t trò chÖi, mô tä nhiu hình thái khác nhau, m¶t vài trò chÖi không thích h®p, nhÜng thÜ©ng có "Cây Thiên ñàng" (Paradise tree), tÙc là cây bit S¿ Lành và S¿ D». Biu tÜ®ng cûa cây dÅn Çn t¶i T° Tông, gÀn nhÜ m¶t kÎch diÍu ông Adam và bà Eva Ç mØng lÍ Giáng Sinh. Khi ñÃng CÙu Th giáng sinh, các ngn Çèn trên cây bÆt sáng, Çó là nh»ng ngn Çèn cÀy g¡n lin v§i các cành cây. Sº døng ánh sáng trong lÍ k nim Çã có truyn thÓng tØ lâu Ç©i chung quanh mùa Çông chí. Vào th k thÙ XVII, cây Giáng sinh ÇÜ®c kt h®p v§i ánh sáng và các ÇÒ trang trí, có tính cách tÜ®ng trÜng nhÜ m¶t sº gia vit: "Màu xanh cûa hy vng trong lúc hÃp hÓi, ánh sáng cûa ñÙc Ki-tô ÇÜ®c th¡p lên vào lúc tÓi tæm tinh thÀn và nh»ng trái cây cûa VÜ©n ñÎa ñàng".
Các kiu trang trí cây Giáng Sinh mà nh»ng gia Çình Công giáo ngày nay vÅn thÜ©ng sº døng nh¡c nhª h v nghïa th¿c s¿ cûa ngày LÍ. Các ngôi sao, thiên thÀn, máng cÕ, thánh giá và nh»ng hình tÜ®ng v cänh Giáng Sinh... mi ngÜòi trong gia Çình Çu thi Çua trình bày m¶t cách mÏ thuÆt, tiêu Çim là gây s¿ chú v Chúa CÙu Th giáng trÀn.
9. Máng cÕ
Ting Pháp gi máng cÕ là "Crèche" tÜÖng ÇÜÖng v§i ch» "Manger" trong ting Anh, là nh»ng cänh diÍn tä Chúa Giáng Sinh qua nhiu th k cûa các thánh ÇÜ©ng Ki-tô giáo. Thánh Phanxicô Assisi ÇÜ®c nhìn nhÆn là Ngài truyn bá vic thit lÆp Máng CÕ Giáng Sinh næm 2026 tåi Greccio, thu¶c nܧc Ý. NÖi Çây Ngài thit lÆp máng cÕ sÓng Ƕng trong m¶t cái hang dành cho khách hành hÜÖng Çn kính ving. ñn th© ñÙc Bà Cä (St. Mary Major) tåi La Mã hin nay còn lÜu gi» máng cÕ thÆt s¿ nÖi Chúa Hài Nhi n¢m lúc giáng sinh.
BÃt cÙ theo tÌ l nào, cänh giáng sinh cûa ñÙc Ki-tô v§i hình tÜ®ng ñÙc MË, Thánh Giuse, Chúa Hài Nhi, møc ÇÒng, thiên thÀn, các Nhà Bác Hc hay Ba Vua và các Ƕng vÆt, Çã ÇÜ®c nhiu ngÜ©i yêu mn trong nh»ng th k qua Çi, Ç¥c bit tåi Ý. Linh møc Dòng Tên James Monks mô tä "TÜ®ng Chúa Hài Nhi" (Bambino) trong m¶t vài ngôi thánh ÇÜ©ng Ý, m¶t vài tÜ®ng ÇÜ®c kh¡c b¢ng g Çem tØ Thánh ñÎa v, tÜ®ng ÇÜ®c Ç lên kiu rܧc trng th trong ngày lÍ Giáng Sinh. Ngài vit:"Trong mùa Giáng Sinh, tÜ®ng Chúa Hài Nhi n¢m trong m¶t máng cÕ l§n trang trí l¶ng lÅy Ç¥t tåi phía sau nhà th©. CÙ mi bu°i chiu, các trÈ nhÕ, thanh niên nam n» tu°i vào khoäng tØ bÓn Çn mÜ©i, lên giäng Çàn ngÕ Ç¥t ÇÓi din v§i máng cÕ, chúng giäng thuyt, ngâm thÖ v lÍ Giáng Sinh mà mi ngÜ©i có th nghe".
Trong nhiu gia Çình công giáo, cäng giáng sinh ÇÜ®c tÆp hp dÀn, nh»ng tÜ®ng änh ÇÜ®c thêm trong Mùa Vng, lên Çn Çim cao nhÃt là tÜ®ng Thánh Gia.
Trên Çây chÌ là m¶t vài tøc l và truyn thÓng v LÍ Giáng Sinh ph° thông trong dân chúng, còn nhiu tøc l tåi mi ÇÎa phÜÖng, mang tính cách c° truyn và dân gian. Trong phåm vi nhÕ hËp cûa bài báo, chúng tôi rÃt tic không th mô tä ht ÇÜ®c.
Chúc quí Ƕc giä m¶t mùa Giáng Sinh thÆt an bình và hånh phúc.