L€N S¹NG "TƒN CÔNG" €O T V€O DI DÂN, V€ C CÔNG DÂN

NGUY•N XUÂN NAM

Trong suÓt mÃy tuÀn qua, vÃn NJ di dân là m¶t trong vài vÃn NJ ÇÜ®c gi§i truyŠn thông MÏ quan tâm ljn rÃt nhiŠu. Kš giä TrÀn ñŒ cûa t© San Jose Mercury News vi‰t trong bài "Shaking Immigrants Out Of Federal Safety Net" nhÜ sau: "M¥c dÀu các NJ nghÎ thay Ç°i vŠ vÃn NJ di dân Çã tÕ ra ít lôi cuÓn s¿ chú š b¢ng vÃn NJ cäi t° welfare, th‰ nhÜng mÙc änh hܪng cûa vÃn NJ di dân së d» d¶i hÖn nhiŠu."

Nh»ng NJ nghÎ thay Ç°i các vÃn NJ quan tr†ng trong luÆt tœ nån chánh trÎ, luÆt nhÆp cÜ và di dân có änh hܪng månh ljn ngÜ©i châu Á nhÃt, bªi trong sÓ 1.6 triŒu ngÜ©i Çang ch© ÇÜ®c di dân vào MÏ, có ljn hÖn 1 triŒu là dân châu Á (theo bài "Turning Point on Immigration" cûa Thomas Farragher cûa báo San Jose Mercury News).

Các NJ nghÎ vŠ các vÃn NJ tr® cÃp có liên quan ljn di dân cÛng Çang làm nhiŠu ngÜ©i ViŒt tåi Hoa Kÿ rÃt nhÙc ÇÀu bªi nó së änh hܪng tr¿c ti‰p và quy‰t liŒt vào Ç©i sÓng ngÜ©i ViŒt tåi xÙ này. Cách Çây không lâu, báo San Jose Mercury News có nh¡c ljn m¶t con sÓ thÓng kê là hiŒn có t§i 74% ngÜ©i ViŒt l§n tu°i tåi håt Santa Clara hܪng tr® cÃp ho¥c là ki‹u này ki‹u n†, tØ y t‰, t§i th¿c phÄm hay tiŠn båc... Bªi vÆy, n‰u thay Ç°i vÃn NJ tr® cÃp cho di dân là Çøng t§i Ça sÓ ngÜ©i ViŒt l§n tu°i, ít ra cÛng tåi quÆn Santa Clara, ti‹u bang California.

Do vÆy, Çây là m¶t trong các vÃn NJ cÀn quan tâm hiŒn nay.

NGОI DI DÂN TRНC NH NG HN CH V€ HO€I NGHI

M¶t ÇiŠu mà không ai phû nhÆn là nܧc MÏ là nܧc di dân, di dân trong nhiŠu th‰ hŒ khác nhau. Không có di dân tØ châu Âu, châu Á và châu Phi, nܧc MÏ không th‹ là nܧc MÏ bây gi©. Cách Çây gÀn 90 næm, vào næm 2026, có ljn 1.2 triŒu ngÜ©i di cÜ vào mänh ÇÃt B¡c MÏ này. H† ljn nÖi Çây Nj tìm cÖ h¶i thành công, tìm s¿ giàu có và tìm cä không khí "liberal" (t¿ do) cûa nh»ng ngÜ©i sÓng trên vùng ÇÃt m§i này. Con sÓ này vÅn thÜ©ng ÇÜ®c nh¡c låi, bªi Çó là con sÓ k› løc di cÜ vào MÏ hàng næm trong lÎch sº Hoa Kÿ. Nh»ng thÆp niên sau, con sÓ di cÜ hàng næm vào MÏ có giäm thi‹u hÖn, nhÜng t¿u trung, con sÓ di dân vào Hoa Kÿ là kinh khûng, vào hàng "bÆc nhÃt" cûa th‰ gi§i. Trong næm qua, næm 2026, con sÓ di dân vào Hoa Kÿ là 800,000 ngÜ©i -cÛng là m¶t con sÓ d» d¶i. Trong suÓt 7 thÆp niên qua, nhÃt là trong nh»ng tháng ngày qua, ánh m¡t cûa ngÜ©i MÏ, cûa chính quyŠn MÏ vào di dân không còn nhÜ xÜa n»a. ñã xuÃt hiŒn nhiŠu cái nhìn xoi mói, ác cäm và cä hÆn thù vào không chÌ ngÜ©i di dân bÃt h®p pháp mà cä ÇÓi v§i di dân h®p pháp và cä công dân Hoa Kÿ (sau khi gia nhÆp quÓc tÎch).

QuÓc H¶i Hoa Kÿ Çang nhìn vÃn NJ di dân nhÜ là m¶t gánh n¥ng cho xã h¶i Hoa Kÿ. QuÓc H¶i muÓn th¿c thi chính sách hån ch‰ di dân, c¡t giäm tØ mÙc nói trên (800,000) xuÓng còn mÙc 595,000 di dân vào Hoa Kÿ vào næm 2026. Trܧc h‰t, QuÓc H¶i xem xét låi luÆt di dân, m¶t Çåo luÆt vÅn còn giá trÎ nhÜ cÛ trong gÀn cä th‰ k› qua, tØ nh»ng næm 1920 cho ljn nay, dù cho dân MÏ Çã tæng lên gÃp ba so v§i th©i Çó. Trong lúc Çó, ngÜ©i dân MÏ nhìn chung không còn cänh muÓn träi thäm Çón chào ngÜ©i di cÜ bÃt h®p pháp cÛng nhÜ h®p pháp (to yank in its welcome mat for illegal and legal immigrants alike). Trong lúc Çó, m¶t sÓ Ç¥t låi vÃn NJ mang tính chÃt cæn bän hÖn: NgÜ©i di cÜ làm l®i hay làm håi quÓc gia này" (whether immigrants help or hurt the nation). Cách Çây m¶t næm, chúng ta tØng thÃy ngÜ©i dân California Çã bÕ phi‰u thông qua d¿ luÆt 187 nhÜ th‰ nào rÒi. Tuy viŒc thi hành luÆt 187 Çang bÎ g¥p nhiŠu trª ngåi, nhÜng viŒc thông qua luÆt 187 cho thÃy ngÜ©i MÏ (ít ra tåi Cali) không còn có cái nhìn thiŒn cäm v§i ngÜ©i di dân nhÜ trܧc.

Sau Çó, có nhiŠu vÃn NJ khác ÇÜ®c Ç¥t ra. GÀn Çây, Ti‹u Ban Pháp Lš cûa Hå ViŒn Çang ÇÜa ra nh»ng NJ nghÎ m§i nh¢m thay Ç°i tình hình, nh¢m hån ch‰ nh»ng ngÜ©i nhÆp cÜ h®p pháp, ngæn chÆn ngÜ©i di dân bÃt h®p pháp và tÃn công tr¿c diŒn vào nh»ng ngÜ©i Çã vÜ®t qua biên gi§i m¶t cách bÃt h®p pháp. Trong nh»ng biŒn pháp, có m¶t sÓ biŒn pháp khá månh ÇÜ®c NJ nghÎ nhÜ:

- Thi‰t lÆp hŒ thÓng ÇiŒn thoåi cho các công ty Nj các công ty có th‹ ki‹m tra tình trång h®p pháp cûa ngÜ©i xin viŒc trܧc khi có nh»ng quy‰t ÇÎnh tuy‹n døng. ViŒc ki‹m tra tình trång h®p pháp cûa ngÜ©i xin viŒc trܧc khi tuy‹n døng Çang bÎ nhiŠu "ông to, có th‰ l¿c" nhÜ nhà lãnh Çåo Ça sÓ tåi Hå ViŒn -Richard Armey hay ThÜ®ng nghÎ sï Edward Kennedy phän ÇÓi.

- Yêu cÀu xây d¿ng ba hàng rào song song dài ljn 14 d¥m d†c theo biên gi§i MÏ tåi quÆn San Diego. K‰ hoåch này có th‹ phí t°n ljn 110 triŒu.

- Hån ch‰ sÓ di dân do gia Çình bäo tr® vào Hoa Kÿ ª mÙc 330,000 ngÜ©i trong m¶t næm. Không hån ch‰ sÓ lÜ®ng ÇÓi v§i v® chÒng và con cái vÎ thành niên cûa công dân Hoa Kÿ. CÛng nên bi‰t r¢ng vào næm 2026, vào khoän 462,000 di dân, gÒm con cái và anh chÎ em cûa các công dân MÏ, ljn Hoa Kÿ do thân nhân cûa h† ª Hoa Kÿ bäo tr®. D¿ ÇÎnh này änh hܪng ljn ngÜ©i châu Á rÃt nhiŠu bªi ngÜ©i châu Á chi‰m t› lŒ nhiŠu nhÃt trong sÓ thân nhân ch© nhÆn vào Hoa Kÿ. Trong sÓ 1.6 triŒu ngÜ©i Çang n¶p ÇÖn xin vào MÏ, có hÖn 1 triŒu là dân Á châu.

- Ngoài ra, QuÓc H¶i cÛng NJ nghÎ si‰t ch¥t luÆt xin tœ nån và gi§i hån ª mÙc 50,000 ngÜ©i tœ nån chính trÎ trong m¶t næm mà thôi. Con sÓ này vào khoäng 50% cûa con sÓ næm trܧc mà thôi.

- D¿ luÆt này còn cÃm cho vào MÏ nh»ng ngÜ©i ngoåi quÓc không có næng khi‰u làm viŒc (job skills) và không có gia Çình. D¿ luÆt này còn thúc ÇÄy viŒc trøc xuÃt khÕi Hoa Kÿ nh»ng ngÜ©i ª lÆu, tØ chÓi tr® cÃp nh»ng quyŠn l®i công c¶ng cho ngÜ©i di dân bÃt h®p pháp, và tæng cä quân Ƕi tuÀn tra biên gi§i lên mÙc 1,000 ngÜ©i trong m¶t næm trong vòng næm næm t§i...

Nhìn qua nh»ng NJ nghÎ Çó, chúng ta thÃy nÒng n¥c mùi bài trØ và hån ch‰ di dân vào Hoa Kÿ. Trong sÓ hàng loåt các phän Ùng vŠ nh»ng NJ nghÎ nói trên, š ki‰n cûa Cecilia Mufioz, Phó chû tÎch H¶i ñÒng QuÓc Gia La Raza, là Çáng chú š nhÃt. Mufioz nói: "D¿ luÆt này Çi quá xa nh»ng gì h®p lš ljn n‡i mà nó trª nên nguy håi cho toàn b¶ tiŠn NJ cûa hŒ thÓng di dân cûa chúng ta. D¿ luÆt Çó có m¶t vài ÇiŠu hoàn toàn không Çáng tin ljn n‡i mà nh»ng NJ nghÎ Çó không còn phøc vø cho ai n»a cä."

SAU DI DÂN LU V€ DI DÂN HP PHÁP, CÁC CÔNG DÂN V€O QU–C TCH LI C¬NG B ñE DA "LÊN THT"

Trong m¶t ÇiŠu khoän ít ÇÜ®c chú š trong ñåo LuÆt VŠ Trách NhiŒm Tài Chánh và Ki‹m Soát Di CÜ, nh»ng công dân Çã ÇÜ®c nhÆp tÎch së phäi trä thu‰ trong 10 næm trܧc khi h®p lŒ ÇÜ®c hܪng 60 chÜÖng trình tr® cÃp nhÜ tr® cÃp phi‰u mua th¿c phÄm hay tr® cÃp SSI. D¿ luÆt này Çã ÇÜ®c thông qua Ti‹u bang di trú cûa Ñy Ban Pháp Lš ThÜ®ng ViŒn. Dù có ÇÜ®c thông qua hay không trong th©i gian t§i, vÃn NJ ÇÜ®c Ç¥t ra là Çã ljn lúc là công dân rÒi cÛng còn bÎ "phân biŒt" -phân biŒt gi»a công dân nhÆp tÎch và công dân t¿ nhiên.

S¿ phân biŒt này càng Çáng chú š hÖn khi tuÀn trܧc Çó, ThÜ®ng ViŒn thông qua m¶t d¿ luÆt cäi t° welfare mà qua Çó nh»ng công dân tuy Çã nhÆp tÎch Hoa Kÿ nhÜng chÜa làm viŒc Çû 10 næm së bÎ ngæn cän trong viŒc hܪng m¶t sÓ chÜÖng trình tr® cÃp.

Nhìn chung, viŒc hån ch‰ và ki‹m soát di dân ÇÜ®c ti‰n hành làm ba giai Çoån:

- ThÙ nhÃt, quÓc h¶i nh¡m ljn viŒc không cho ngÜ©i di dân bÃt h®p pháp hܪng m¶t sÓ chÜÖng trình tr® giúp cûa chính phû.

- ThÙ hai, hå viŒn Hoa Kÿ nh¡m vào nh»ng thÜ©ng trú nhân b¢ng cách không cho nh»ng ngÜ©i này ÇÜ®c hܪng 60 chÜÖng trình tr® cÃp tØ welfare, chích ngØa và rÒi ljn ngay cä b»a cÖm trÜa miÍn phí tåi trÜ©ng.

- CuÓi cùng, ThÜ®ng ViŒn b¡t ÇÀu nhòm ngó t§i nh»ng công dân nhÆp tÎch (naturalized citizens) -nh»ng ngÜ©i tØng sÓng ª Çây ít nhÃt là næm næm, tuyên bÓ tØ bÕ quÓc tÎch cÛ và thŠ bäo vŒ hi‰n pháp Hoa Kÿ.

Nghe nh»ng vÃn NJ này, nhiŠu ngÜ©i lo s® khi nghï r¢ng n‰u mai này nܧc MÏ rÖi vào khó khæn hÖn n»a, sÓ phÆn cûa chúng ta, dù là di dân h®p pháp hay là công dân Çã vào quÓc tÎch Çi chæng n»a së ra sao? NhiŠu ngÜ©i ch¡c khá bi quan khi nghe câu trä l©i.

Ngoài ra, dân bi‹u Elton Gallegly thu¶c ñäng C¶ng Hòa ª Oxnard còn muÓn ÇÜa vÃn NJ Çi xa hÖn khi ông NJ nghÎ xem xét låi hi‰n pháp nh¢m "tÃn công" vào "m¶t sÓ trÈ em là công dân MÏ nh© vào sinh ra tåi Hoa Kÿ." Ông NJ nghÎ ngæn chÆn không cho nh»ng trÈ em là con cûa nh»ng ngÜ©i di dân bÃt h®p pháp ÇÜ®c có công dân Hoa Kÿ mà ÇiŠu này xÜa nay ÇÜ®c luÆt pháp MÏ (Tu chính án sÓ 14 cûa hi‰n pháp Hoa Kÿ) bäo vŒ.

CHÚNG TA L€ "CÔNG DÂN HNG HAI"?

NhiŠu ngÜ©i nghï r¢ng khi chúng ta vào quÓc tÎch rÒi, chúng ta nói ti‰ng MÏ nhÜ MÏ rÒi... thì chúng ta là MÏ, không khác gì MÏ cä. M¶t sÓ ngÜ©i khác cho r¢ng Çó là m¶t suy nghï thÆt äo tܪng và Çáng Nj xem låi. SÓ ngÜ©i này cho r¢ng dù bån và tôi Çã vào quÓc tÎch MÏ rÒi chæng n»a, Çã thŠ thÓt bäo vŒ hi‰n pháp ÇÃt này Çi n»a, bån và tôi vÅn cÙ là "công dân hång hai" mà thôi(?).

ThÜ®ng nghÎ sï Alan Simpson thu¶c Çäng Dân Chû cûa Wyoming cho r¢ng nh»ng ngÜ©i di cÜ vào Hoa Kÿ muÓn hܪng quyŠn l®i tr® cÃp gì Çó, phäi góp phÀn vào trܧc Çã, và ông cho r¢ng Çó là biŒn pháp Nj giäm thâm thûng ngân sách. M¶t sÓ ngÜ©i cho r¢ng cách ÇÓi xº nhÜ th‰ là kÿ thÎ ÇÓi v§i công dân Hoa Kÿ, là phân loåi công dân. ThÜ®ng nghÎ sï Alan lÆp luÆn thÆt ngon Ö nhÜ sau:

- ThÙ nhÃt, ông ta cho r¢ng "Theo truyŠn thÓng lâu Ç©i cûa Hoa Kÿ, ngÜ©i m§i t§i phäi t¿ lo lÃy."

- ThÙ hai, ông và nh»ng ngÜ©i ûng h¶ quan Çi‹m cûa ông cho r¢ng tØ lâu Çã có s¿ phân biŒt hai loåi công dân MÏ rÒi còn gì. S¿ phân biŒt này có hi‰n pháp bäo Çäm n»a chÙ. Ví dø, chúng ta là công dân nhÆp tÎch, dù sÓng h‰t ki‰p này, dù tài næng kiŒt xuÃt Çi chæng n»a chúng ta cÛng ÇØng có hòng mà chi‰m Oval Office -ám chÌ làm T°ng thÓng. Và n‰u ngÜ©i ta phát hiŒn trong ÇÖn xin vào quÓc tÎch Hoa Kÿ cûa bån và tôi m¶t ÇiŠu gian dÓi nào Çó, ngÜ©i ta cÛng có quyŠn thu låi quÓc tÎch cûa tôi và bån.

TØ nh»ng dÅn chÙng này, m¶t sÓ ngÜ©i k‰t luÆn: "Th‰ ÇÃy, làm gì có chuyŒn công dân n† b¢ng công dân kia, làm gì có chuyŒn naturalized citizens b¢ng native citizens. Phäi chæng chúng ta là công dân hång hai ª ÇÃt nܧc này? ñó là m¶t vÃn NJ cÀn bàn..

B€ B TRПNG TÐ PHÁP THAN PHI“N

Tuy t°ng thÓng Bill Clinton chÜa lên ti‰ng gì vŠ NJ nghÎ cûa Simpson, th‰ nhÜng ông ta cÛng Çã lên ti‰ng bÃt ÇÒng vŠ viŒc Ç° l‡i cho ngÜ©i di dân. Trܧc Çó, vào tháng 6 rÒi, B¶ trܪng TÜ Pháp Janet Reno Çã than phiŠn vŠ NJ nghÎ Çó và cho r¢ng NJ nghÎ cûa Simpson là vi hi‰n.

Thân phø cûa bà Reno cÛng là ngÜ©i di dân và bà nói: "Tôi nghï thÆt là m¶t l‡i lÀm Nj b¡t ÇÀu ÇÄy nh»ng công dân nhÆp tÎch xuÓng m¶t loåi th¿c trång khác. Tôi có dÎp ÇÙng tåi Ellis Island, nÖi thân phø tôi ljn vào næm 2026 và tôi không muÓn cha tôi bÎ ÇÓi xº khác."

Không chÌ bà Reno mà nhiŠu ngÜ©i khác cÛng cho r¢ng nh»ng NJ nghÎ ki‹u Simpson không nh»ng mang tính chia rÈ, kÿ thÎ mà còn vi hi‰n.

V€ ñ­C GIÁO HO€NG CNH CÁO

Trong chuy‰n vi‰ng thæm gÀn Çây nhÃt tåi Hoa Kÿ vào ÇÀu tháng 10-2026 cûa ñÙc Giáo Hoàng, ngài có nhÃn månh r¢ng Hoa Kÿ së mÃt Çi vai trò dÅn ÇÀu, vai trò làm gÜÖng cho th‰ gi§i n‰u thi‰u s¿ quan tâm månh vào ngÜ©i nghèo, ngÜ©i xa lå (di dân)...

Ngài nhÃn månh ÇiŠu này trong lúc nܧc MÏ Çang trong "cÖn sÓt" c¡t giäm tr® cáp cho di dân và ngÜ©i nghèo. Ngài nói: "Nܧc MÏ lâu nay là thiên Çàng cho ngÜ©i m§i ljn trong nhiŠu th‰ hŒ" (Bài Pope Stresses Tolerance for Poor, Immigrants trên báo SJMN, ngày 5 tháng 10-2026).

Và thiên Çàng này còn ljn bao gi©?