C¹ HP LÝ V€ RNG L¼NG KHÔNG
KHI H€NG CHC TRIU NGОI ñANG B ñ Y V€O CH™ BƒT ˜N, LO S V€ B ñE DO?

NGUY•N NINH H¼A

Vào hôm thÙ Næm rÒi (26-10-1995), Hå ViŒn Hoa Kÿ do ñäng C¶ng Hoà chi‰m Ça sÓ, trong m¶t møc Çích nh¢m quân bình ngân sách cûa Hoa Kÿ vào næm 2002 (7 næm t§i) Çã thông qua d¿ luÆt quân bình ngân sách v§i t› lŒ 227 phi‰u ÇÒng š và 203 phi‰u bÃt ÇÒng š. Trong cu¶c bÀu phi‰u thông qua d¿ luÆt này tåi Hå ViŒn, có 4 dân bi‹u cûa ñäng Dân Chû ÇÙng vŠ phía ñäng C¶ng Hòa và cÛng có ljn 10 dân bi‹u cûa ñäng C¶ng Hoà "ly khai" sang ûng h¶ phía Çäng Dân Chû.

N‰u d¿ luÆt này ÇÜ®c thông qua Hå ViŒn m¶t cách tÜÖng ÇÓi dÍ dàng, thì ª trong dân chúng tình hình ngÜ®c låi: 81% ngÜ©i dân Hoa Kÿ ÇÜ®c truyŠn hình CBS và New York Times hÕi š ki‰n Çã không tin r¢ng rÒi trong 7 næm t§i, næm 2026, ngân sách cûa Hoa Kÿ së ÇÜ®c bình quân. Tình trång hoài nghi này là phän änh cûa tình trång bÃt tín nhiŒm ngày càng tæng dÀn cûa ngÜ©i dân ÇÓi v§i quÓc h¶i và chính phû.

Bob Dole, ThÜ®ng NghÎ Sï và là chû tÎch khÓi Ça sÓ cûa ThÜ®ng ViŒn, cho r¢ng d¿ luÆt này hÙa hËn "m¶t tÜÖng lai r¿c sáng hÖn cho con cháu chúng ta" (a brighter future for our children and grandchildren" (Theo Helen Dewar cûa báo Washington Post). Ÿ m¶t chiŠu ngÜ®c låi, ThÜ®ng NghÎ Sï Edward Kennedy cûa ñäng Dân Chû låi cho r¢ng d¿ luÆt này "lÃy Çi cûa ngÜ©i nghèo Nj ÇÜa cho ngÜ©i tham lam" (taking from the needy to give to the greedy). Ngay ngày thÙ Sáu (27-10-2026), trong lúc tôi ngÒi vi‰t bài này, ThÜ®ng ViŒn Hoa Kÿ vØa träi qua 2 ngày tranh luÆn vŠ d¿ luÆt này và bi‹u quy‰t d¿ luÆt này. Bän d¿ luÆt mà ThÜ®ng ViŒn bi‹u quy‰t vào hôm nay có khác v§i bän d¿ luÆt cûa Hå ViŒn Çôi chút, nh¢m dung nåp nh»ng thành phÀn dung hoà tåi ThÜ®ng ViŒn. Sau khi d¿ luÆt ÇÜ®c cä lÜ«ng viŒn thông qua, lÜ«ng viŒn së bàn vŠ nh»ng khác biŒt và tìm m¶t s¿ dung hòa chung. T°ng thÓng Bill Clinton trong suÓt th©i gian qua Çã Çe doå phû quy‰t d¿ luÆt này, dù cho Çó là d¿ luÆt cûa ThÜ®ng ViŒn hay cûa Hå ViŒn.

Tóm låi, Çây là m¶t d¿ luÆt ÇÜ®c ñäng C¶ng Hòa ûng h¶, ñäng Dân Chû phän ÇÓi và Ça sÓ dân chúng thì nghi ng©.

Tuy có nhiŠu nhÆn thÙc trái ngÜ®c nhau vŠ d¿ luÆt này, chúng ta cÛng nên bi‰t m¶t cách tóm t¡t d¿ luÆt này trܧc khi bàn xa hÖn.

V€I NÉT CˆN BN CÑA D LUT

D¿ luÆt này së ÇÜa ra k‰ hoåch c¡t giäm nhiŠu ngân sách chi tiêu cho các vÃn NJ xã h¶i, nhÜ c¡t giäm welfare ljn 100 t›, chÃm dÙt s¿ bäo Çäm tr® cÃp cho trÈ em nghèo. D¿ luÆt này còn thay th‰ chÜÖng trình Medicaid cûa liên bang b¢ng các khoän ngân sách cÃp cho ti‹u bang. ViŒc thay th‰ này ti‰t kiŒm cho chính quyŠn liên bang 170 t› Çô la. Ngoài ra, d¿ luÆt cÛng loåi bÕ nh»ng tiêu chuÄn liên bang vŠ viŒc vào nhà dÜ«ng lão...

Qua m¶t vài nét cæn bän nói trên cûa d¿ luÆt, chúng ta thÃy rõ nh»ng ngÜ©i nghèo, nh»ng ngÜ©i già và trÈ em nghèo... là nh»ng ngÜ©i bÎ thiŒt thòi nhiŠu nhÃt qua d¿ luÆt này.

Trܧc khi tìm hi‹u s¿ änh hܪng cûa d¿ luÆt này nhÜ th‰ nào trong xã h¶i, thi‰t tܪng chúng ta thº tìm hi‹u ljn vÃn NJ nghèo kh° tåi Hoa Kÿ, bªi h† (và cä chúng ta) së là nh»ng ngÜ©i gánh chÎu nh»ng hÆu quä n¥ng nŠ nhÃt cûa d¿ luÆt cân b¢ng ngân sách này.

NGОI M³ NGH×O ñN CŸ N€O?

´t ngÜ©i bi‰t ÇÜ®c dân MÏ nghèo cª nào. RÃt nhiŠu ngÜ©i nghèo kh° và cÛng rÃt nhiŠu ngÜ©i sÓng dܧi mÙc nghèo kh°. Th‰ nhÜng, th‰ nào là mÙc nghèo kh°? Theo chính phû Hoa Kÿ, mÙc nghèo kh° ÇÜ®c ÇÎnh nghïa là mÙc thu nhÆp 15,141 MÏ kim cho m¶t gia Çình 4 ngÜ©i trong m¶t næm. ñó là l¢n ranh biên gi§i gi»a s¿ nghèo kh° và s¿ không nghèo kh° mà nh»ng gia Çình nào thu nhÆp dܧi mÙc Çó là dܧi mÙc nghèo kh°.

Trong th©i gian gÀn Çây, mÙc sÓng cûa dân MÏ nói chung có tæng cao hÖn Çôi chút. M¶t dÅn chÙng là dân nghèo cûa MÏ giäm xuÓng 1.2 triŒu vào næm ngoái. ñây là lÀn ÇÀu tiên tØ 2026, mÙc dân sÓ nghèo kh° cûa MÏ giäm xuÓng. Lš do dÅn ljn s¿ giäm thi‹u sÓ dân nghèo kh° là do s¿ gia tæng thu nhÆp cûa ngÜ©i da Çen, mà nhÃt là nh»ng gia Çình có Çû cä v® lÅn chÒng. Nh© s¿ tøt giäm sÓ dân nghèo này, t› lŒ dân nghèo tåi Hoa Kÿ cÛng giäm xuÓng theo: tØ 15.1% vào næm 2026 xuÓng còn 14.5% vào næm 1994. Nói m¶t cách khác, t°ng sÓ ngÜ©i nghèo kh° tåi MÏ lên Çén mÙc gÀn 40 triŒu ngÜ©i -hÖn 1/2 dân sÓ cûa ViŒt Nam. T› lŒ nghèo kh° trong c¶ng ÇÒng da tr¡ng là thÃp nhÃt, tØ 12.2% xuÓng còn 11.7%. T› lŒ ngÜ©i nghèo kh° trong c¶ng ÇÒng da Çen cÛng rÖi xuÓng 2.5% (tØ 33.1% còn 30.6%, hay tØ 10.9 triŒu ngÜ©i xuÓng còn 10.2 triŒu). Trong lúc Çó, mÙc nghèo kh° cûa c¶ng ÇÒng MÍ gia tæng tØ 8.1 triŒu ngÜ©i lên 8.4 triŒu ngÜ©i.

Hàng mÃy chøc triŒu ngÜ©i nghèo kh° này, mà trong Çó khá Çông là trÈ em, hiŒn Çang ÇÙng trܧc tình trång rÃt bÃp bênh, lo s® và hoài nghi vŠ tÜÖng lai.

NH NG NH HПNG ñÐC D BÁO TRНC:

M†i ngÜ©i NJu thÃy rõ r¢ng viŒc c¡t giäm ngân sách và cäi t° nói trên së änh hܪng rÃt månh vào sÓ dân nghèo, nh»ng ngÜ©i hܪng tr® cÃp, ngÜ©i già... mà trong Çó h£n nhiên có không ít ngÜ©i ViŒt. ChÌ cÀn džc nhanh m¶t vòng các t© báo ÇÎa phÜÖng trong mÃy tháng qua, chúng ta thÃy các ÇÒng nghiŒp Hoa Kÿ Çã khai thác khá månh s¿ änh hܪng tiêu c¿c cûa d¿ luÆt cân b¢ng ngân sách này n‰u ÇÜ®c thông qua thành luÆt vào Ç©i sÓng cûa tÀng l§p nghèo.

Trong bài Clinton Decries GOP Medicaid Plan cûa Lawrence L. Knutson (Associated Press), t°ng thÓng Bill Clinton nói r¢ng viŒc c¡t giäm cûa ñäng C¶ng Hoà së tØ chÓi chÜÖng trình dÜ«ng lão cho 300,000 ngÜ©i l§n tu°i h®p lŒ trong vài næm t§i và cùng lúc së c¡t Çi dÎch vø chæm sóc tåi nhà cho khoäng 300,000 ngÜ©i khác. T°ng thÓng cho bi‰t thêm n‰u NJ nghÎ cûa Çäng C¶ng Hòa ÇÜ®c th¿c hiŒn, nhiŠu ngÜòi së mÃt nhà, mÃt xe, mÃt m†i thÙ khi v® hay chÒng cÀn nursing home care (s¿ chæm sóc dÜ«ng lão).

Trong bài Medicaid Cuts Threaten the Health of All Children, Lawrence A. McAndrews -T°ng giám ÇÓc và CEO cûa HiŒp H¶i QuÓc Gia cûa Các BŒnh ViŒn Nhi ñÒng tåi Alexandria thu¶c Virginia- nhÃn månh r¢ng cÀn phäi lÜu tâm t§i sÙc khoÈ cûa 70 triŒu trÈ em Hoa Kÿ, cÀn phäi ÇÀu tÜ vào sÙc khoÈ cûa trÈ em mà viŒc c¡t giäm Medicaid có th‹ së ÇÍ låi hÆu quä nghiêm tr†ng vì hàng chøc triŒu trÈ em Çang sÓng trong gia Çình lao Ƕng nghèo hay Çang ÇÜ®c tr® giúp bªi Medicaid.

Trong bài Much of Budget-Cutting Burden Would Fall on Poor’s Shoulders, David Hess phân tích r¢ng trÈ em thu¶c các gia Çình nghèo lãnh Çû nh»ng chÎu Ç¿ng do viŒc c¡t giäm tr® cÃp y t‰ gây ra.

Còn nhiŠu bài khác trong hàng loåt t© báo l§n cûa Hoa Kÿ phân tích vŠ các hÆu quä mà d¿ luÆt này gây ra cho các gia Çình nghèo, trÈ em, và ngÜ©i già...

TRÞ EM Sþ L€ NN NHÂN

Trong sÓ danh sách 13 triŒu ngÜ©i Çang hܪng tr® cÃp welfare trên toàn nܧc MÏ, có ljn 9 triŒu là trÈ em. Riêng tåi quÆn Santa Clara, gÀn nhÜ có ljn 3/4 sÓ ngÜ©i Çang hܪng tr® cÃp AFDC là trÈ em.

Nh»ng ngÜ©i Çang ÇÃu tranh cho viŒc c¡t tr® cÃp welfare và medicaid tÕ ra thành công trong viŒc Ç¥t vÃn NJ tranh luÆn b¢ng khái niŒm vÃn NJ trách nhiŒm cá nhân. M‡i ngÜ©i phäi có trách nhiŒm v§i bän thân và cu¶c sÓng cûa mình, không Nj gánh n¥ng tài chánh cûa cá nhân mình, cûa gia Çình mình Çè n¥ng lên vai cûa xã h¶i. Tuy lš luÆn này nghe có lš, nghe h®p lš, th‰ nhÜng khi nhìn kÏ vÃn NJ ngÜ©i ta låi nêu lên vÃn NJ khác. Ví dø nhÜ: TrÈ em có chÎu trách nhiŒm vŠ nh»ng l‡i lÀm , hay thi‰u thÓn tài chánh cûa cha mË không? N‰u có, ljn mÙc nào?

N‰u c¡t welfare và tr® cÃp y t‰ (medicaid), làm sao 9 triŒu trÈ em trong sÓ 13 triŒu ngÜ©i Çang nhÆn tr® cÃp tÒn tåi? Và nhÜ th‰, nh»ng trÈ em bÃt hånh và kém may m¡n này së sÓng ra sao và tÜÖng lai cûa các em së th‰ nào và nܧc MÏ ngày mai së ra sao?

ViŒc c¡t welfare trong bÓi cänh nhÜ th‰ không nh»ng không h®p lš mà còn th‹ hiŒn cä s¿ hËp lòng n»a. CÛng vì lë này mà chính T°ng thÓng Bill Clinton Çã tuyên bÓ së phû quy‰t d¿ luÆt cûa quÓc h¶i mà ông cho r¢ng së "hurt America’s children" (có håi cho trÈ em Hoa Kÿ). Leon Panette, chánh væn phòng tòa Båch –c, trong bu°i h†p báo Çã nói: "TrÈ em së bÎ kËt trong nh»ng k‰ hoåch ngân sách trên và chúng ta së không Nj cho ÇiŠu Çó xäy ra."

Theo nghiên cúu cûa phía Çäng Dân Chû, NJ nghÎ cäi t° welfare cûa quÓc h¶i do Çäng C¶ng Hòa n¡m Ça sÓ së loåi 4.4 triŒu trÈ em Çang hܪng medicaid, tØ chÓi tr® cÃp tiŠn m¥t cho 755,000 trÈ em tÆt nguyŠn trong chÜÖng trình SSI vào næm 2026, và loåi 180,000 trÈ em ra khÕi chÜÖng trình Head Start (chÜÖng trình h†c dành cho các em trܧc tu°i ljn trÜ©ng, ki‹u pre-school program). HiŒn nay, có ljn 1 trong 5 trÈ em phäi nh© vào Medicaid Nj giäi quy‰t các nhu cÀu vŠ chích ngØa, khám t°ng quát...

Không chÌ có T°ng thÓng Bill Clinton và phía Çäng Dân Chû, mà ngay cä nh»ng nhà kinh t‰ Ƕc lÆp cÛng ÇÒng š v§i s¿ phân tích cûa ñäng Dân Chû vŠ hÆu quä xÃu cûa viŒc c¡t ngân sách này ÇÓi v§i trÈ em.