Giá chic áo này là 500,000 ÇÒng ($50US)" tÜÖng ÇÜÖng gÀn ba tháng lÜÖng trung bình ª Vit Nam. Bà chû tim, tråc Ƕ 25 tu°i nhÆn xét: "Các cô bây gi© chÌ thích loåi quÀn áo Ç¡t tin theo mÓt ngoåi nhÆp tØ Hong Kong, Singapore, Anh, Pháp. Loåi quÀn din Óng loe nhÜ loa kèn bây gi© Çã li th©i và thay b¢ng loåi Óng th£ng Çun nhÜ chân voi. Tôi phäi luôn luôn Ç theo cho kÎp mÓt m§i Ç khÕi mÃt khách."
Vit Nam Çang chÆt vÆt Çu°i theo np sÓng cûa nh»ng nܧc tÜ bän sau m¶t th©i gian dài sÓng trong chin tranh. ñ©i sÓng ngÜ©i phø n» Vit Nam hin nay là s¿ tiêu biu rõ rt nhÃt phän ánh s¿ thay Ç°i tØ nn kinh t chÌ huy sang kinh t thÎ trÜ©ng t¿ do. Nhiu cÖ h¶i kim tin Çn v§i ngÜ©i phø n» ª thành thÎ nhÜ Hà N¶i và Sài Gòn Ç h có th sÓng Ƕc lÆp v kinh t và tinh thÀn" nh»ng Çiu mà trܧc Çây h thÜ©ng mÖ tܪng.
NhÜng nh»ng cÖ h¶i Çó cÛng kèm theo nhiu ni kh° mà ngÜ©i phø n» Vit Nam phäi ÇÓi phó.
Hà N¶i, thành phÓ trܧc kia chÌ toàn có công nhân và viên chÙc, nay Çã mc lên vô sÓ cºa hàng kinh doanh nhÕ nhÜ tim may, tim cà phê, phòng sæn sóc s¡c ÇËp, hÀu ht do phø n» Çiu khin. Nhiu ngÜ©i trong sÓ Çó là nh»ng công nhân, viên chÙc v hÜu non ho¥c bÕ sª Ç l®i døng th©i cÖ, ra kinh doanh riêng, và trª thành trø c¶t chính v phÜÖng din tài chánh trong gia Çình. L®i tÙc cûa h l§n hÖn lÜÖng tháng ho¥c hÜu b°ng cûa chÒng.
Nhiu ngÜ©i Çàn bà khác b¡t ÇÀu gây d¿ng s¿ nghip b¢ng cách Çi làm công nhân ª nܧc ngoài. Bà Kim Anh, chû m¶t tim ÇÒ g ª trung tâm Thû ñô Hà N¶i, tØng Çi làm công nhân ª Tip Kh¡c trong nh»ng næm 2026. Th©i gian làm vic ª Tip, bà buôn bán quÀn áo và may loåi quÀn áo rÈ tin theo kiu Âu châu Ç bán cho Çàn bà Tip. Trª v Vit Nam, Bà Anh dùng sÓ vÓn dành døm ÇÜ®c Ç ra kinh doanh riêng.
ñÀu tiên, bà buôn giÜ©ng, tû ª Sài Gòn ra Hà N¶i bán. Sau Çó, mÜ®n thêm vÓn cûa bà con trong gia Çình, và bán cæn nhà Çi, bà mª ÇÜ®c m¶t xܪng Çóng giÜ©ng tû riêng. Công vic làm æn phát trin tÓt, hin nay, chÒng bà Çã nghÌ làm cho nhà nܧc Ç làm vic ª nhà.
Nh»ng cÖ h¶i làm æn m§i Çã khuyn khích ngÜ©i phø n» Vit Nam thay Ç°i thái Ƕ và quan nim ÇÓi v§i hôn nhân, gia Çình, con cái cho phù h®p v§i np sÓng m§i. Nhiu ngÜ©i phø n» bán hàng ª PhÓ hàng Gia, nói: "Tôi không muÓn con cái theo ngh buôn bán cûa mË. Tôi muÓn con gái vào Çåi hc, hc giÕi ting Anh Ç có cu¶c sÓng thoäi mái hÖn."
M¥c dÀu truyn thÓng cûa ngÜ©i Vit Nam là muÓn con ÇÜ®c hc hành Ç tin thân trong xã h¶i theo bÆc thang giá trÎ cûa Kh°ng Giáo, nh»ng gia Çình sÓng ª thành thÎ ngày nay, hÖn bao gi© ht, ao ܧc cho con gái ÇÜ®c vào Çåi hc, hc giÕi ting Anh Ç có nh»ng ch làm tÓt nhÜ ª công ty du lÎch ch£ng hån. Nh»ng lãnh v¿c khác nhÜ luÆt, kinh t, trܧc Çây thÜ©ng dành cho con trai, cÛng ÇÜ®c các cô b¡t ÇÀu chú .
Sau hc vÃn, Çiu kin k tip Ç thành công cûa phø n» Vit Nam là lÃy chÒng mu¶n, ÇÈ ít con. Các cô ª thành thÎ thÜ©ng ÇÜ®c khuyn khích chÌ Çi lÃy chÒng sau khi có Ç©i sÓng kinh t Ƕc lÆp. (Tu°i trung bình Ç lÆp gia Çình ª thành thÎ cûa con gái hin nay là 25; con trai, 27).
Khác v§i cha mË trܧc kia, trai, gái ª Vit Nam hin nay có quyn t¿ do giao tip, hËn hò nhau trܧc khi cܧi hÕi. Khi Çã lÆp gia Çình rÒi, ngÜ©i con gái thÜ©ng thäo k hoåch cÄn thÆn trong vic sanh con cái. Chính phû cho phép mi c¥p v® chÒng có hai con, nhÜng nh»ng c¥p thu¶c gi§i trung lÜu thÜ©ng chÌ hån ch ÇÈ m¶t con Ç tránh cänh mà h thÜ©ng gi là c¿c kh° trong quá khÙ.
Tuy nhiên, gÀn 80 phÀn træm Çàn bà Vit Nam sÓng ª vùng quê, vÅn chÜa thoát khÕi cänh c¿c nhc. ñÓi v§i nh»ng ngÜ©i phø n» ÇÒng quê, Ç©i sÓng phÒn thÎnh ª thành thÎ vÅn còn là m¶t giÃc mÖ. S¿ phát trin kinh t nhanh chóng ª Vit Nam trong mÜ©i næm qua tåo ra cänh chênh lch l§n gi»a dân quê và dân thành phÓ. Thu nhÆp trung bình hàng næm cûa m¶t ngÜ©i ª Thû Çô Hà N¶i là $610US, ª Sài Gòn là $800US, trong khi ª min quê chÜa ÇÜ®c $150US. Không có ª Çâu, Ç©i sÓng gi»a ngÜ©i phø n» thôn quê và thành thÎ låi cách bit l§n nhÜ th.
K tØ næm 2026, khi Vit Nam b¡t ÇÀu thi hành chính sách Ç°i m§i kinh t, nhiu thay Ç°i l§n Çã diÍn ra trong lãnh v¿c nông nghip, bin nܧc này tØ m¶t quÓc gia phäi nhÆp cäng gåo trª thành quÓc gia xuÃt khÄu gåo l§n hång ba th gi§i vào næm 1994. Vic chuyn tØ ÇÖn vÎ sän xuÃt h®p tác xã do chính phû quän l sang ÇÖn vÎ sän xuÃt gia Çình Çã lôi cuÓn nông dân hæng hái sän xuÃt, cày cÃy h»u hiu hÖn Ç tæng næng suÃt và thu nhÆp cûa gia Çình. ñ thu ÇÜ®c l®i nhuÆn nhiu nhÃt, yu tÓ nhân l¿c trª thành vÓn ling quan trng trong kinh t gia Çình. Và Çiu này có nghïa là chÎ em phø n» min quê phäi vÃt vä hÖn.
M¥c dù sän lÜ®ng lúa gåo tæng, nhÜng l®i tÙc trong các gia Çình nông dân vÅn không Çû chi dùng vì sÓ ngÜ©i trong mi h¶ tæng quá nhanh. ñàn ông, con trai thÜ©ng phäi ra tÌnh kim vic làm, Ç låi công vic cày cÃy cho Çàn bà, nhiu khi phäi Çäm nhim cä nh»ng khâu n¥ng nhc mà trܧc Çây thÜ©ng do máy nông nghip cûa h®p tác xã th¿c hin. Ngoài ra, Çàn bà nông thôn Vit Nam còn phäi Çi ch® mi ngày Ç mua thÙc æn cho gia Çình. Th©i gi© còn låi, h phäi quÀn quÆt v§i nhiu công vic khác n»a nhÜ nÃu nܧng, gi¥t giÛ, trông coi con cái.
Bà Lê ThÎ Nhâm Tuyt, giám ÇÓc m¶t trung tâm nghiên cÙu xã h¶i, nhÆn xét: "Quá trình thay Ç°i sang nn kinh t thÎ trÜ©ng Çã tåo ra nh»ng m¥t nguy him. Vì hÀu ht nh»ng gia Çình nông thôn Çu quá nghèo nên h së làm bÃt cÙ vic gì Ç thoát ra khÕi cänh nghèo kh° cûa quá khÙ. Do Çó, hin nay, ngÜ©i phø n» Vit Nam tuy sÓng trong cæn nhà tÜÖm tÃt hÖn, æn uÓng ÇÀy Çû hÖn, nhÜng sÙc khÕe cûa h låi suy giäm vì phäi làm vic t§i 15, 16 gi© m¶t ngày."
Nhiu cÖ sª xã h¶i trܧc Çây do nhà nܧc tr® cÃp nay Çã bÎ giäi th. SÓ nhà gi» trÈ và trÜ©ng mÅu giáo giäm trong khi chi phí bnh vin, thuÓc men càng ngày càng Ç¡t ÇÕ khin nhiu ngÜ©i không Çû tin trä. K hoåch hóa gia Çình tuy Çã ÇÜ®c ÇÜa v nông thôn m¶t cách sâu r¶ng, nhÜng vÅn g¥p phäi cän trª vì trình Ƕ giáo døc thÃp kém cûa dân chúng. Nh»ng gia Çình Vit Nam cho r¢ng nhÃt ÇÎnh h phäi có m¶t ÇÙa con trai Ç nÓi dõi dòng h.
Nn kinh t thÎ trÜ©ng cÛng khin cho nhiu trÈ em nông thôn bÎ thÃt hc, nhÃt là các em gái. Tr® cÃp cûa nhà nܧc không còn, hc phí gia tæng, Çó là nh»ng l do khin nhiu nông dân Çã gi» con cái ª nhà, không cho t§i trÜ©ng n»a.
SÓ hc sinh, nhÃt là hc sinh Trung Hc, ª Vit Nam Çã giäm sau khi chuyn sang kinh t thÎ trÜ©ng. Khi phäi ÇÙng gi»a s¿ l¿a chn cho con trai hay con gái Çi hc, các gia Çình Vit Nam bao gi© cÛng Üu Çãi con trai hÖn vì theo truyn thÓng, con gái Çi lÃy chÒng së v sÓng v§i chÒng, không giúp Ç« gì ÇÜ®c cho cha mË ru¶t.
M¶t nông dân ª tÌnh Häi HÜng nói: "Tôi cÛng muÓn cho con gái Çi hc, nhÜng ng¥t vì tin hc cao quá, và tôi còn phäi lo cho nó æn, m¥c. Khi lÃy chÒng là nó theo chÒng v làm cho nhà chÒng, vÆy thì bây gi©, nó ª nhà giúp Ç« cha mË là phäi rÒi."
Kinh t tÜ bän cÛng ÇÈ ra nh»ng Çám cܧi hÕi tÓn kém. Cha mË muÓn theo kÎp lÓi sÓng m§i Ç nª mày nª m¥t v§i làng xóm phäi chuÄn bÎ m¶t sÓ tin khá l§n tØ trܧc cho con gái. Nh»ng chi phí Çó cÛng là m¶t yu tÓ trong s¿ tính toán cûa cha mË, làm cho con gái không ÇÜ®c Çi hc.
NhÜng Çiu lo l¡ng hÖn n»a là chuyn con gái bÎ chÒng. Trong khi con gái ª thành phÓ lÃy chÒng ngày càng trÍ thì hình nhÜ tu°i lÃy chÒng cûa các cô ª nông thôn låi giäm xuÓng. Nu khoäng 22 mà chÜa có chÒng thì k nhÜ Çã thu¶c vào loåi gái Äm.
M¶t trong nh»ng l do khin trai, gái ª nông thôn lÆp gia Çình s§m là chính sách cûa nhà nܧc. Sau khi lÆp gia Çình, c¥p v® chÒng m§i së ÇÜ®c cÃp ÇÃt Ç canh tác. Cܧi xong, v® ª nhà làm ru¶ng, chÒng ra tÌnh làm kim thêm thu nhÆp cho gia Çình.
Thêm m¶t l do n»a khin các cô mong mÕi Çi lÃy chÒng là vì nån trai thiu, gái thØa. Tåi làng ñÒng Giao thu¶c tÌnh Häi HÜng, làng này chuyên v ngh chåm tr°. Con trai ñÒng Giao có tay ngh chåm giÕi thÜ©ng Çi làm æn ª xa phía Nam, có khi t§i tÆn Sài Gòn. Con gái không có tay ngh và trình Ƕ hc vÃn nên Çành ª nhà v§i cha mË, mong ngóng t§i dÎp Tt, con trai m§i trª v làng æn Tt và kén v®. Các cô gái làng phäi cånh tranh ráo rit v§i nh»ng cô gái mà Çám trai làng Çã g¥p ª tÌnh thành. M¶t cô nói: "Nu không ÇËp thì 23 là coi nhÜ khó lÃy chÒng ª làng này. Sài Gòn, Çám con trai g¥p thiu gì các cô vØa ÇËp vØa giÕi æn din låi có vic làm tÓt nên khi h trª v làng, nu không phäi ngÜ©i ÇËp thì sÙc mÃy mà lôi cuÓn ÇÜ®c h."
Tình trång bÃp bênh trong hy vng lÃy ÇÜ®c chÒng ª làng khin nhiu cô gái quê bÕ làng ra tÌnh Ç làm ngh bán hàng rong hay th® may và cä nh»ng ngh khác trong các phòng trà ca nhåc, tim ÇÃm bóp, phòng t¡m hÖi. Ngh bán trôn nuôi ming không xa lå gì ÇÓi v§i Sài Gòn, nhÜng tåi Hà N¶i, mänh ÇÃt cÃm k cûa ngh này, gÀn Çây cÛng Çã mc lên nh»ng khu lÀu xanh rÃt Òn ào.