LÝ MINH HO
Quan sát tØ vÎ trí "m¡t chim" ª trên cao, nhân viên kim lÜu phi cäng bÆt tín hiu cho phi hành Çoàn lèo lái chic máy bay hãy chuÄn bÎ tÜ th s¤n sàng Ç r©i... phi Çåo.
Chic phi cÖ "kinh t Vit Nam" Çã n¢m sãi cánh theo lÓi kinh t quÓc doanh xã h¶i chû nghïa hÖn 10 næm cûa ch¥ng ÇÀu (1975-2026). ñn hai næm chót cûa gÀn 10 næm ch¥ng sau (1986-1995), phi cÖ m§i ì åch thay ÇÜ®c phø tùng, n° ÇÜ®c máy và bÖm thêm dÀu mª "kinh t thÎ trÜ©ng" góp nh¥t tÙ phÜÖng. Không th kéo dài mãi tình trång m¶t chic phi c© n¢m ø gi»a ÇÜ©ng bæng mà không chÎu cÃt cánh!
ñó là "hình änh" biu tÜ®ng cûa diÍn trình và th¿c trång "kinh t Vit Nam 20 næm" tØ ngày ngÜ©i MÏ bÕ Sài Gòn nhÜng rÒi låi chn con ÇÜ©ng trª v Vit Nam qua ngã Hà N¶i.
GIAO THÐ÷NG HOA K²-VIT NAM: NH NG CHUYN TU TÔM ñÔNG LNH CU MAY?
Lá c© MÏ ba màu, sao và sc - lá c© mà dân MÏ "ba tr®n" dám xé, dám ÇÓt chÙ ngÜ©i c¶ng sän Vit Nam không h hành hå lá quÓc kÿ cûa h nhÜ vÆy " Çã ÇÜ®c thÜ®ng kÿ trong khuôn viên "ñåi sÙ quán Hoa Kÿ" tåi Hà N¶i. Không khí nÖi Çây nh¶n nhÎp h£n lên k tØ th©i Çim "grand reopening" væn phòng Çåi din cho "quÓc th" Hip Chûng QuÓc sau 40 næm nghÌ hoåt Ƕng. Kiu dân MÏ du lÎch Vit Nam, chính khách và các gi§i chÙc ngoåi giao Çoàn, doanh gia MÏ và các nܧc... vãng lai thÜ©ng xuyên hÖn là trܧc ngày 11 tháng 7 næm 2026 " Ngày thông báo s¿ hin din m¶t cách chính thÙc và công khai cûa ngÜ©i MÏ tåi Vit Nam.
ñó cÛng là m¶t thÙ tín hiu bÆt lên cho bit nh»ng diÍn tin cûa nh»ng gì "phäi t§i së t§i" vào nh»ng ngày t§i. T§i nhiu thÙ chÙ không phäi riêng rë m¶t thÙ... ChÙ không ÇÖn thuÀn nhÜ chuyn hàng tôm Çông lånh cÀu may xäy ra vào hÒi ÇÀu næm âm lÎch 2026. Nu xét v khía cånh giao thÜÖng "có giÃy t© thû tøc chính thÙc" gi»a Vit Nam và Hoa Kÿ sau næm 2026, chuyn tàu chª tôm Çông lånh Vit Nam, thay vì Ç° hàng tåi häi cäng cûa Canada, trª thành chuyn hàng xuÃt cäng kinh t ÇÀu tiên cûa Vit Nam sang Hoa Kÿ. Tàu chª hàng mang quÓc tÎch NhÆt Bän, theo lÎch trình cÆp bn Vancouver, nhÜng g¥p lúc công nhân bn tàu thu¶c British Columbia (min Tây Canada) t°ng Çình công và thØa cÖ h¶i Hoa Kÿ tuyên bÓ hûy bÕ lnh cÃm vÆn kinh t Vit Nam, tàu thÜÖng lÜ®ng xin vào häi cäng Seattle (thu¶c tiu bang Washington) cûa Hoa Kÿ. Chuyn tôm Çông lånh Çó ÇÜ®c coi nhÜ "tr¿c tip nhÆp cäng" vào thÎ trÜ©ng Hoa Kÿ tØ Vit Nam 19 næm sau khi trÆn chin Vit Nam kt thúc.
Giao thÜÖng gi»a hai quÓc gia và nhiu quÓc gia bao hàm nh»ng hoåt Ƕng xuÃt nhÆp cäng (import-export operations) thÜ©ng ÇÜ®c k hoåch hóa và ÇÜ®c th¿c hin theo møc tiêu và lÎch trình nhÃt ÇÎnh. ñ chuÄn bÎ cho nh»ng hoåt Ƕng giao thÜÖng vào th©i gian s¡p t§i " càng lúc càng tæng v khÓi lÜ®ng và m¥t hàng " Vit Nam cÀn Çào tåo m¶t Ƕi ngÛ nhân s¿ và trang bÎ m¶t cÖ ch kÏ thuÆt Çû khä næng Çäm ÇÜÖng và giäi quyt các nhu cÀu giao thÜÖng nhÜ: thÜÖng thäo mÆu dÎch, tip thÎ, chuyn vÆn và giao nhÆn, thanh toán và chuyn khoän ngoåi thÜÖng, v.v... Chuyn "xuÃt khÄu" tôm Çông lånh sang Hoa Kÿ m¶t cách cÀu may và tình c© Çó không phäi loåi dÎch vø ngoåi thÜÖng Vit Nam hy vng së tái diÍn m¶t cách "tin hung hÆu kit" vào nh»ng lÀn t§i.
GÁNH NNG LM SAO B½ BT?
Ai cÛng ÇÒng r¢ng Vit Nam Çang "thai nghén" m¶t khuôn mÅu kinh t nào Çó. Qua n¶i dung "bän phúc trình cäi cách kinh t Vit Nam" cûa tin sï NguyÍn Xuân Oánh, nhà kin trúc xây d¿ng nn "kinh t thÎ trÜ©ng" cho thû tܧng Võ Væn Kit, thì thành quä cûa chÜÖng trình "ñ°i M§i" Çang th°i luÒng sinh khí m§i cho con tiu long kinh t Vit Nam Çû sÙc vÜÖn mình trܧc næm 2026.
Làm th nào Ç "Çiu chÌnh" cÖ cÃu kinh t Vit Nam hin nay cho phù h®p v§i nh»ng Çiu kin cÀn thit Ç "cÃt cánh kinh t" (economic take-off) bay t§i "møc tiêu cø th" là tæng l®i tÙc cá nhân lên gÃp Çôi trܧc næm 2000? ñó là "công tác" cº quä tå n¥ng ngàn cân cûa các nhà kinh t và hoåch ÇÎnh chính sách kinh t Vit Nam. LÃy Çâu ra phÜÖng tin (kinh phí Çào tåo, tái huÃn luyn) Ç chuyn hóa hin trång cÖ cÃu nhân l¿c bao gÒm 80% thu¶c nông thôn, duyên häi và min núi (nông, ngÜ, lâm nghip) và 20% thu¶c thÎ tÙ (công nghip và kÏ ngh) thành cÃu trúc lao Ƕng 60% thành phÀn nông nghip và 40% phi-nông nghip. ñÎnh ngåch mÆu dÎch 15 t (15,000 triu) Çô-la mà nn ngoåi thÜÖng Vit Nam muÓn Çåt ÇÜ®c phäi träi qua m¶t l¶ trình khá cam go. Nh»ng Çiu kin tiên quyt Vit Nam cÀn phäi có trܧc m¡t, gÒm:
ThÙ nhÃt, Çào tåo ngay m¶t khÓi "nhân l¿c kÏ thuÆt" theo nghïa t°ng quát thu¶c nhiu lãnh v¿c.
ThÙ nhì, m¶t cÃu trúc Çiu hành b¶ máy kinh t có s¿ phÓi h®p v hành chánh cÛng nhÜ kÏ thuÆ.
ThÙ ba, thành hình m¶t "cÖ ch tài chánh" ª mÙc cæn bän Ç giúp thÎ trÜ©ng tÜ bän và thÎ trÜ©ng chÙng khoán có th hoåt Ƕng hÀu "thu hút" các nguÒn ÇÀu tÜ trong nܧc và nܧc ngoài. ñó là m¶t trong nh»ng nguyên t¡c quan trng nhÃt sau phÀn ÇÎnh nghïa cûa khái nim kinh t thÎ trÜ©ng (tÜ bän). Bªi lë, "chû nghïa tÜ bän" (capitalism), ngay nhÜ Lenin, cha ÇÈ cûa cu¶c cách mång c¶ng sän 2026 tåi Nga, cÛng Çã ÇÎnh nghïa, "là s¿ sän xuÃt hàng hóa ª vào giai Çoån phát trin cao nhÃt, khi mà sÙc månh lao Ƕng ÇÜ®c xem là món hàng kinh t. S¿ tin trin v giao thÜÖng trong nܧc, và Ç¥c bit giao thÜÖng quÓc t là hình thái n°i bÆt cûa chû nghïa tÜ bän" (V.I. Lenin, "Imperialism, the Highest Stage of Capitalism;" Foreign Languages Press; Peking 1973, p. 72). Thit nghï, cán b¶ chÌ huy các cÃp trong lãnh v¿c kinh t và chính trÎ cûa Vit Nam h¤n phäi "hc tÆp" qua nghïa và yu tính cûa "tÜ bän chû nghïa" trích tØ tác phÄm tÜ tܪng Lenin?
Vit Nam ÇÜ®c hÙa hËn sÓ tin ÇÀu tÜ 11 t (11,000 triu) Çô-la tØ phía các doanh gia ÇÀu tÜ nܧc ngoài trong t°ng sÓ mÙc nhu cÀu ÇÀu tÜ Ç phát trin kinh t Vit Nam là 40 t (40,000 triu) Çô-la. ñó m§i chÌ là loåi ÇÀu tÜ cæn bän "Ç giúp" phát trin, bao gÒm ÇÀu tÜ trong các lãnh v¿c cÖ sª hå tÀng nhÜ Çin nܧc, giao thông, liên låc và mua s¡m các nguyên liu cæn bän nhÜ s¡t thép, xi mæng, phân bón, hóa chÃt...
Nhìn chung qua các con sÓ và d» kin kinh t do Vit Nam và nܧc ngoài công bÓ, Vit Nam có nh»ng dÃu hiu tÓt " trên l thuyt và theo suy diÍn " nhÜng trong th¿c t có nh»ng Çiu vܧng m¡c và nh»ng cái vòng luÄn quÄn không bit Çâu là gÓc, Çâu là ngn cûa vÃn Ç khó khæn Çang cÀn giäi quyt. Nh»ng nhà ÇÀu tÜ Tây phÜÖng (Âu-MÏ) rÃt s® và dè d¥t khi muÓn rót vÓn vô làm æn tåi các nܧc "Ƕc tài trÎ" và "quân phit trÎ" Çang có tham vng cäi tin kinh t nhÜng không chÎu cäi tin chính trÎ và xã h¶i. H gi nguy cÖ hay s¿ bÃp bênh thÜ©ng Çem låi hÆu quä cûa s¿ mÃt vÓn và Çôi khi thit Çn thân là "h¶i chÙng giày Ƕc nhÃt phÄm chÃt" ("Zapato Único Syndrome"). H¶i chÙng Çó biu tÜ®ng b¢ng "các giai Çoån suy ÇÒi" nhÜ sau: Hàng hóa (giày) khan him và lên giá - Giày "hång 2" ÇÜ®c nâng lên, giá bán nhÜ giày "hång 1" " Các nhà sän xuÃt bÎ khûng bÓ tinh thÀn, Çâm nän chí, bÕ vic làm æn låi cho chính phû, và hÒi hÜÖng trong s¿ hÆm h¿c " Chính phû không Çû khä næng và Çiu kin duy trì hoåt Ƕng hãng xܪng. ñÀu tÜ ngoåi quÓc giäm dÀn và khô cån. Sän xuÃt suy søp. Låm phát gia tæng månh " BÀn cùng kinh t không giäi quyt n°i...
ViÍn tÜ®ng "Ç°i m§i" kinh t Vit Nam không bi quan nhÜ vÆy nu cæn cÙ trên nh»ng diÍn tin trong hin tåi. SuÃt tæng trܪng kinh t khä quan, låm phát giäm, ÇÀu tÜ ngoåi quÓc gia tæng tim tin " NhÜng chÜa hình thành ÇÜ®c loåi khuôn mÅu rõ ràng nào. Tân Gia Ba? Thái Lan? ñài Loan? Nam Hàn? Trung QuÓc? ñu không phäi. ChÌ nghe ÇÜa ra m¶t khái nim ÇÜ®c ÇÎnh nghïa rÃt gÜ®ng gåo (kinh t) "thÎ trÜ©ng xã h¶i chû nghïa" (market socialism). Phäi chæng Vit Nam muÓn nói cho th gi§i bit: "Nói" không quan trng, "làm" m§i là Çiu quan trng! Th gi§i Çang trÓ m¡t nhìn Vit Nam "làm" tØ lâu nay...