NguyÍn ñÙc Lâm, 5-95.
ñã lâu l¡m rÒi tôi không có dÎp vit thÜ thæm bån. M¶t phÀn vì phäi lo vun bÒi cho công-ty WIN-VISIONS còn trong vòng phát trin. M¶t phÀn vì tôi nghï r¢ng sau nh»ng lÀn chuyn trò qua Çin thoåi, chúng ta cÛng Çã trao Ç°i ÇÜ®c Çôi chút tâm tình và bàn båc qua loa dæm ba vÃn Ç th©i s¿ Çó Çây. Hôm nay thì tôi thÃy cÀn phäi vit lá thÜ này, trܧc tiên là gºi Çn bån, sau n»a là gºi Çn các thân h»u và các ÇÒng hÜÖng cûa chúng ta tåi các vùng khác trên ÇÃt MÏ, vì chuyn m§i xäy ra v§i tôi quä thÆt là Çiu thÆt Çáng suy nghï, và låi là m¶t vÃn Ç nhiu ngÜ©i khác có th Çã, ho¥c Çang g¥p phäi chÙ ch£ng riêng gì cá nhân tôi. ñó là vÃn Ç chn l¿a m¶t Çäng phái chính trÎ thích h®p cho cá nhân mình và Çáp Ùng ÇÜ®c nhu cÀu cûa c¶ng ÇÒng chúng ta trong th©i gian t§i Çây, Ç¥c bit là trong kÿ bÀu cº T°ng thÓng MÏ nhim kÿ 1996-2026 s¡p t§i.
LÁ THÐ BT NG
Bån å, tôi muÓn k cho bån nghe là tháng trܧc tôi m§i nhÆn ÇÜ®c thÜ cûa ThÜ®ng-nghÎ-sï Bob Dole m©i tôi tham gia vào Çäng C¶ng-hòa ª cÃp trung-ÜÖng. TNS Dole là ÇÜÖng kim Thû lãnh khÓi ña sÓ ThÜ®ng Vin QuÓc H¶i Hoa-kÿ và cÛng là Ùng cº viên T°ng-thÓng hàng ÇÀu cûa Çäng C¶ng-hoà hin nay. M§i ÇÀu tôi hÖi ngåc nhiên vì tôi vÓn là ngÜ©i hoåt Ƕng trong Çäng Dân chû tØ nhiu næm qua và thÌnh thoäng vÅn lên ting bày tÕ s¿ bÃt ÇÒng -kin v m¶t sÓ ÇÜ©ng lÓi và chính sách cûa Çäng C¶ng hòa, nhÃt là ÇÓi v§i nh»ng chính sách v an-sinh xã-h¶i, di-dân t-nån, và chính sách ngoåi giao ÇÓi v§i Trung-c¶ng và Vit-nam. NhÜng sau Çó tôi hiu tåi sao và tôi låi thÃy hay hay nên tôi Çã ÇÜa bÙc thÜ cho m¶t sÓ thân h»u xem và nhân cÖ h¶i cùng h thäo luÆn v vÃn Ç chn Çäng Ç tìm hiu phän Ùng cûa h ra sao.
CON ñÐNG CNG H¼A HAY CON ñÐNG DÂN CHÑ?
ña sÓ các thân h»u tôi Çã có dÎp tip xúc và thäo-luÆn v vÃn Ç chn Çäng là nh»ng ngÜ©i ûng h¶ Çäng C¶ng-hòa ho¥c Çã sinh hoåt lâu næm v§i Çäng này. H hæng say thuyt phøc tôi r¢ng Çây là m¶t cÖ h¶i tÓt cho tÜÖng lai chính trÎ cûa tôi sau này. H thay phiên nhau ÇÜa ra thÆt nhiu l do tåi sao tôi nên chn "con ÇÜ©ng C¶ng-hòa", hÀu ht là nh»ng l do quen thu¶c mà tôi Çã nghe Çi nghe låi nhiu lÀn:
ThÙ nhÃt, h nói r¢ng Çäng C¶ng-hoà là Çäng gÀn gÛi v§i c¶ng ÇÒng chúng ta nhÃt vì Çäng này cÛng chÓng c¶ng månh më nhÜ hÀu ht nh»ng ngÜ©i Vit t-nån c¶ng sän chúng ta. Trong khi Çó Çäng Dân chû không chÓng c¶ng vì có lÆp trÜ©ng phän chin, khuynh tä và Çã là thû phåm trong vic làm mÃt min Nam Vit-nam vào tay Vit-c¶ng 20 næm trܧc Çây. "TØ Çó, ta có th suy ra là Çäng C¶ng-hòa së giúp ta lÃy låi Vit-nam và Çem låi T¿-do, Dân chû th¿c s¿ cho hÖn 70 triu ÇÒng bào còn Çang bÎ kìm kËp trong ch Ƕ C¶ng-sän hà kh¡c!". M¶t trong nh»ng thân h»u k trên Çã phát biu thÆt hùng hÒn nhÜ vÆy.
V Çim này, tôi thÃy có nhiu ng¶ nhÆn, nên Çã th£ng th¡n trình bày v§i h nhÜ sau:
- Có cäm tình và ûng h¶ bÃt cÙ Çäng nào là tùy sª thích mi cá nhân. Tuy nhiên, bäo r¢ng Çäng C¶ng-hòa chÓng c¶ng và Çäng Dân-chû không chÓng c¶ng thì quä là m¶t lÆp luÆn có phÀn thiu sót và m¶t nhÆn ÇÎnh thiên lch vì Çã vô tình ho¥c cÓ bÕ qua nh»ng d» kin lÎch sº rõ rt. H£n chúng ta chÜa quên là chính T°ng thÓng John F. Kennedy, m¶t vÎ T°ng thÓng thu¶c Çäng Dân chû trong gi»a thÆp niên 2026 Çã gºi quân sang tham chin tåi Vit-nam vì lÆp trÜ©ng chÓng c¶ng cûa Ông. RÒi ngÜ©i k vÎ T.T Kenndy là T.T Lyndon Johnson cÛng vÅn cÜÖng quyt tip tøc chính sách cûa vÎ tin nhim trong quyt tâm chÓng c¶ng t§i cùng. HÖn n»a, chúng ta cÛng ÇØng quên r¢ng chính T°ng thÓng Ford Çã ra lnh trit thoái quân Ƕi Hoa-kÿ ra khÕi Vit-nam vào næm 2026 sau khi Ông lên k vÎ T.T Richard Nixon ngÜ©i Çã bu¶c phäi thoái vÎ vì vø Watergate! Có phäi cä T.T Nixon lÅn Ford Çu thu¶c Çäng C¶ng-hòa hay không?
V Çim này, m¶t bån khác nói r¢ng T°ng thÓng Nixon và Ford phäi quyt ÇÎnh rút quân khÕi Vit-nam vì bÎ áp l¿c n¥ng n cûa QuÓc h¶i Hoa-kÿ do Çäng Dân chû n¡m gi» trong khi Çäng Dân chû bÎ änh hܪng månh më cûa phe phän chin và cÃp tin tåi Hoa-kÿ. Công b¢ng mà nói thì lÆp luÆn vØa nêu ra cÛng Çúng phÀn nào. Quä thÆt QuÓc h¶i Hoa-kÿ th©i Çó có bÎ änh hܪng nhÜ vÆy thÆt. NhÜng có m¶t câu hÕi ít thÃy ai nêu ra là "yu tÓ nào Çã änh hܪng Çn dÜ luÆn quÀn chúng MÏ và phe phän chin ghê g§m Çn th ?". Có phäi là do hoåt Ƕng ngoåi vÆn và chin dÎch tuyên truyn cûa "phe bên kia" hay không ? Có phäi m¶t phÀn thÃt båi cûa chúng ta trong vic vÆn Ƕng dÜ luÆn quÀn chúng MÏ là do các hoåt Ƕng thông tin quÓc ngoåi cûa chính phû ta th©i Çó quá yu §t và vô hiu hay không ? NhÜ vÆy thì li tåi ai ? "Tiên trách k, hÆu trách nhân", có phäi không?
Tip theo, có m¶t bån ÇÜa ra kin r¢ng cÙ mi lÀn Çäng Dân chû lên cÀm quyn là låi gia tæng thu khóa, Çin hình là T.T Jimmy Carter trong nhim kÿ 1976-2026 và T.T Bill Clinton m§i Çây. Thành ra ngÜ©i Vit chúng ta, vÓn Ça sÓ là thành phÀn Çi làm chuyên nghip và gi§i tiu thÜÖng, së bÎ änh hܪng không tÓt. Trong khi Çó thì Çäng C¶ng-hòa chû trÜÖng giäm thu và nâng Ç« gi§i thÜÖng måi, thành ra nhiu ngÜ©i Vit chn Çäng C¶ng-hòa là h®p l.
Nghe nói t§i Çây thì tôi Çành phäi xin phép ng¡t l©i anh bån này vÆy. Tôi hÕi "Có ai còn nh§ vÎ T°ng thÓng nào hay bÎ ch riÍu vì trong khi tranh cº thì nhÃt m¿c hÙa v§i cº tri së không tæng thu, nhÜng sau khi Çã Ç¡c cº rÒi thì thu má cÙ tæng vù vù không? Ai là ngÜ©i n°i ting v§i câu trä l©i là "Read my lips !" khi bÎ v¥n hÕi tåi sao không gi» l©i hÙa giäm thu?" Có phäi Çó là T°ng thÓng George Bush thu¶c Çäng C¶ng hòa hay không? Chúng ta có bao gi© Ç là mi khi có m¶t vÎ T°ng thÓng hay dân cº thu¶c Çäng C¶ng-hòa Ç nghÎ tæng thu thì ai là ngÜ©i l®i nhÃt không? Ch¡c ch¡n không phäi là nh»ng ngÜ©i làm lÜÖng "ba cc ba ÇÒng" nhÜ phÀn Çông ngÜ©i Vit chúng ta rÒi Çó ! Nhóm ngÜ©i l®i nhÃt là nh»ng Çåi công-ty båc triu và båc t có luÆt sÜ cÓ vÃn và có træm phÜÖng ngàn k Ç tránh thu (tax shelter) và trÓn thu (tax dodging). Thº hÕi có bao nhiêu ngÜ©i Vit chúng ta n¢m trong nhóm Çó?
Ngoài ra, vì vÓn là nh»ng ngÜ©i m§i ÇÎnh cÜ tåi Hoa-kÿ và thu¶c thành phÀn thiu sÓ, chúng ta n¢m trong nhóm bÎ kÿ thÎ bªi ngÜ©i da tr¡ng. Nh© bit bao n l¿c tranh ÇÃu cûa nhiu s¡c dân h®p låi, nån kÿ thÎ m§i giäm b§t và s¿ công bình tÓi thiu trong công æn vic làm, giáo døc và thÜÖng måi m§i ÇÜ®c luÆt pháp bäo v qua các chÜÖng trình Affirmative Action. VÆy mà m§i Çây, ThÓng ÇÓc Pete Wilson và nh»ng ngÜ©i thu¶c Çäng C¶ng-hòa låi tích c¿c vÆn Ƕng hûy bÕ các chÜÖng trình này qua Sáng kin Dân Quyn California (California Civil Rights Initiative), không ngoài møc Çích làm vui lòng nh»ng "nam cº tri da tr¡ng bÃt mãn" (angry white male voters) và phong trào Çòi phøc hÒi s¿ tÓi thÜ®ng cûa ngÜ©i da tr¡ng (White Supremacy). Hành Ƕng nhÜ vÆy có th ÇÜ®c coi là nâng Ç« ngÜ©i thiu sÓ nhÜ chúng ta à? Chúng ta có ngû mê không, hay là chúng ta không Çû can Çäm nhìn vào s¿ thÆt?
Còn Çiu này n»a, các dân biu, nghÎ sï thu¶c Çäng C¶ng-hòa qua "Bän H®p ñÒng V§i Nܧc MÏ" (Contract With America) tuyên bÓ së cân b¢ng ngân sách (Budget balance) vào næm 2026 trong khi Ç nghÎ giäm thu cho gi§i trung lÜu (middle class) và không c¡t giäm tin l®i tÙc an-ninh xã h¶i (Social Security Benefits). Theo kt quä nghiên cÙu m§i nhÃt v vÃn Ç hao høt ngân sách (budget deficit), thì Hoa-kÿ së tip tøc hao høt båc t chØng nào mà chính phû và QuÓc h¶i Hoa-kÿ chÌ c¡t giäm các tr® cÃp an-sinh xã h¶i (social welfare assistance) mà chÜa dám c¡t giäm các l®i tÙc an-ninh-xã h¶i. NhÜ vÆy thì lÃy tin Çâu ra Ç lÃp vào nh»ng thiu høt (deficits) mà Çòi cân b¢ng ngân sách vào næm 2000, nu không phäi chÌ nh¢m ÇÜa ra m¶t chính sách m dân (demagogic policy) và m¶t l©i tuyên bÓ thiu trách nhim! Cùng l¡m thì låi "Read my lips" phäi không?
Bån thân, bu°i tham khäo -kin cûa tôi Çn giai Çoån này Çã trª thành m¶t cu¶c tranh luÆn s°i n°i rÒi. Nh»ng d» kin tôi ÇÜa ra, tuy "trung ngôn" nhÜng "nghÎch nhï", thành ra các thân h»u cûa tôi hÖi kh¿ng låi. Tuy nhiên, dÜ©ng nhÜ nh»ng Çiu tôi trình bày Çã khin h phäi suy nghï. Tôi thoáng thÃy dáng vÈ ng« ngàng trên khuôn m¥t các thân h»u cûa tôi. Tôi ÇÎnh ngÜng nói, nhÜng lÜÖng tâm tôi không cho phép. Có m¶t ting vng tØ xa thúc ÇÄy tôi phäi tip tøc bày tÕ cho rõ ngn ngành. Và tôi Çã tip tøc..
Tôi nói thêm, "Còn vÃn Ç này n»a, tôi muÓn hÕi các bån. ñó là vÃn Ç di dân và t-nån. Xin các bån nói cho tôi bit là chính sách hin tåi cûa Çäng C¶ng-hòa có l®i hay có håi cho c¶ng ÇÒng ngÜ©i Vit ?" Sª dï tôi hÕi th là vì ÇÀu næm 2026, khi tranh luÆn v§i m¶t thân h»u C¶ng-hòa khác v d¿ luÆt 187, tôi có có nghe vÎ này lÆp luÆn r¢ng ThÓng ÇÓc Pete Wilson và Çäng C¶ng-hòa chÌ chÓng di-dân bÃt h®p pháp thôi và chÌ có ngÜ©i MÍ là bÎ änh hܪng n¥ng n nhÃt chÙ Çâu có nh¡m vào ngÜ©i Vit mình. HÖn n»a chúng ta toàn là di dân và t-nån h®p pháp thì Çâu có bÎ änh hܪng gì ! Chính th nên chúng ta ch£ng nh»ng không nên chÓng mà còn nên ûng h¶ D¿ luÆt 187 n»a. Khi Çó tôi có trä l©i là phong trào bài trØ di dân càng ngày càng lan r¶ng và ÇÜ®c Çäng c¶ng hòa ûng h¶ månh më. Sau khi tÃn công nh»ng ngÜ©i di dân bÃt h®p pháp th nào h cÛng së "chiu cÓ" Çn nh»ng ngÜ©i di dân h®p pháp. Quä nhiên vài tháng sau Çó, các dân biu Hå-vin C¶ng-hòa Çã Ç trình và thông qua d¿ luÆt HR.2026, còn gi là d¿ luÆt Personal Responsibility Act (PRA) nh¢m c¡t bÕ hÀu nhÜ toàn b¶ các quyn l®i v an-sinh xã h¶i dành cho ngÜ©i di dân h®p pháp, trong Çó có rÃt nhiu ngÜ©i Vit, Ç¥c bit là thành phÀn c¿u tù chính trÎ "H.O". NhÜ vÆy, dù cho không Çích th¿c nh¡m vào ngÜ©i Vit, nhÜng hành Ƕng và chính sách cûa Çäng C¶ng-hòa rõ ràng Çã làm håi Çn quyn l®i cûa c¶ng ÇÒng Vit.
THC T PH¬ PHNG
Bån thân, câu chuyn gi»a tôi và các thân h»u thu¶c Çäng C¶ng-hòa t§i Çó là chÃm dÙt. Bån ch¡c Çã Çoán ÇÜ®c tôi quyt ÇÎnh chn con ÇÜ©ng nào rÒi phäi không? Thú th¿c v§i bån, quyt ÇÎnh l¿a chn theo m¶t Çäng nào là m¶t quyt ÇÎnh không giän dÎ và dÍ dàng nhÜ nhiu ngÜ©i tܪng nu chúng ta thÆt s¿ cân nh¡c kÏ càng Çiu hÖn lë thit. Báo cáo cûa Væn phòng Ghi danh cº tri (Registrar of Voters) cho thÃy trong sÓ 18, 619 ngÜ©i Vit tåi Håt Santa Clara ghi danh bÀu cº thì có t§i trên 45% gia nhÆp Çäng C¶ng-hòa và 22% theo Çäng Dân-chû. T sÓ hÖn gÃp Çôi. ñåi Ça sÓ nh»ng ngÜ©i theo Çäng C¶ng-hòa tôi có dÎp tip xúc Çu cho bit l do chính khin h chn Çäng C¶ng-hòa là vì Çäng này chÓng c¶ng và có th giúp h th¿c hin giÃc mÖ phøc quÓc. Ngoài ra cÛng có nh»ng l do khác nhÜ Çäng C¶ng-hòa không tæng thu, nâng Ç« gi§i tiu thÜÖng và bênh v¿c ngÜ©i t-nån và di dân h®p pháp. Th¿c t Çã cho thÃy Çó là nh»ng Çiu ng¶ nhÆn hoàn toàn. Th¿c t còn phÛ phàng hÖn n»a khi chúng ta phäi Çón nhÆn nh»ng nhát dao chí mång liên tip Çâm vào lÜng chúng ta nhÜ Çåo luÆt HR.2026, Sáng-kin Dân quyn California, l©i tuyên bÓ cûa c¿u B¶ trܪng QuÓc phòng Robert McNamara v chin tranh Vit-nam, và chuyn ving thæm Vit-nam vào tháng 9-95 s¡p t§i Çây cûa c¿u T°ng thÓng George Bush.
CuÓi cùng, trong khi Çäng Dân chû tranh ÇÃu cho quyn ghi danh ÇÀu phiu r¶ng rãi cûa mi ngÜ©i dân, nhÃt là ngÜ©i di dân m§i nhÆp tÎch Hoa-kÿ qua Çåo luÆt Motor Voters thì ngay tåi tiu-bang California, chính ThÓng ÇÓc Pete Wilson, ngÜ©i Çang chuÄn bÎ tranh cº T°ng thÓng Hoa-kÿ Çã tìm Çû cách Ç chÓng ÇÓi và trì hoãn vic thi hành Çåo luÆt Çó.
ñON KT
Bån thân, khi chn l¿a m¶t thái Ƕ chính trÎ thích h®p cho c¶ng ÇÒng Vit trong nh»ng næm t§i, chúng ta cÀn xác-ÇÎnh låi m¶t lÀn n»a mình là ai, thu¶c thành phÀn nào, nguyn vng cûa mình là gì, và quyn l®i cûa mình ª Çâu. Câu trä l©i thÆt rõ ràng. PhÀn Çông chúng ta là ngÜ©i Vit t-nån c¶ng sän, khao khát t¿ do dân chû. Chúng ta thu¶c thành phÀn di dân h®p pháp tåi Hoa-kÿ và cÛng thu¶c thành phÀn thiu sÓ. Nguyn vng cûa chúng ta là mong có ngày mang låi t¿ do và dân chû th¿c s¿ cho quê-hÜÖng chúng ta. Nguyn vng chúng ta cÛng là tåo d¿ng m¶t c¶ng ÇÒng thÎnh vÜ®ng và có th¿c l¿c tåi Hoa-kÿ. Quyn l®i cûa chúng ta là quyn l®i cûa nh»ng ngÜ©i cÜ dân h®p pháp. Chúng ta có b°n phÆn phäi Çóng thu thì chúng ta cÛng có quyn ÇÜ®c hܪng nh»ng phúc l®i do tin thu chúng ta Çóng góp. ThÆt là bÃt công khi nh»ng ngÜ©i di dân h®p pháp nhÜ chúng ta vÅn phäi tip tøc Çóng thu mà không ÇÜ®c tip tøc hܪng nh»ng quyn l®i an-sinh xã h¶i vÅn ÇÜ®c dành cho h tØ lâu. Dù muÓn dù không, chúng ta cÛng khó mà chÓi bÕ ÇÜ®c s¿ thÆt là ÇÜ©ng lÓi và chính sách cûa Çäng C¶ng-hòa Çang Çi ngÜ®c låi v§i quyn l®i và nguyn vng cûa c¶ng ÇÒng chúng ta. Do Çó con ÇÜ©ng C¶ng hòa së không phäi là con ÇÜ©ng thích h®p cho chúng ta trong tÜÖng lai. Con ÇÜ©ng trܧc m¥t phäi là con ÇÜ©ng Dân-chû...