SHARON CHURCHER và CHESTER STERN
Bän dÎch cûa LñTS tåi Canada
Tin ñ¥c bit cûa T° h®p báo chí Sun sÓ ra ngày chû nhÆt March 26, 1995.
LÀn ÇÀu tiên th gi§i bit Çn Phan ThÎ Kim Phúc, lúc chÎ vùng chåy khÕi Çám cháy do bom napalm gây ra Çã là m¶t trong nh»ng bÙc änh Çáng ghi nh§ nhÃt trong cu¶c chin Vit Nam. CÛng chính bÙc änh này Çã Çem s¿ ghê tªm chin tranh vào tÆn các gia Çình B¡c MÏ. Gi© Çây, 20 næm sau, chÎ Çã có m¥t tåi thành phÓ Toronto (tÌnh bang Ontario, Canada, ngÜ©i dÎch chú), có m¶t con và Çang cÓ tìm quên dï vãng.
ñÓi v§i hàng xóm láng ging thu¶c khu v¿c lao Ƕng ª Toronto, chÎ cÛng giÓng nhÜ mi ngÜ©i mË trÈ trung khác, âm thÀm và dè d¥t. NhÜng trܧc m¥t th gi§i, chÎ vïnh viÍn trª thành biu tÜ®ng cûa con ngÜ©i gi»a s¿ tàn båo phi l, gi»a s¿ m¡c mÕ Çn man dåi cûa cu¶c chin Vit Nam.
Tháng t§i së ÇÀy 20 næm tròn chính thÙc chÃm dÙt hoåt Ƕng quân s¿ m¶t cách vô vng cûa ngÜ©i MÏ tåi Vit Nam. Tháng 4, 2026, Sài Gòn thÃt thû rÖi vào tay c¶ng sän. Nhiu ngàn sinh linh dit vong. Cä m¶t th h trÈ cûa ngÜ©i MÏ bÎ tiêu hao. Và ÇÎa vÎ cûa T°ng thÓng Lyndon Johnson bÎ thÜÖng t°n do suy søp chính trÎ.
ñã có vô vàn phim änh ghi dÃu cu¶c chin khûng khip ÇÅm máu này, nhÜng chÌ có m¶t tÃm hình có ma l¿c và khích Ƕng vÅn còn tÒn tåi: TÃm hình v m¶t em bé gái, trÀn truÒng kinh hoàng, kêu khóc Çau ǧn khi em cÓ vÜ®t thoát cu¶c tÃn kích b¢ng bom napalm vào xóm làng gia Çình em thu¶c Träng Bàng, cách Sài Gòn 64km.
Ngày nay, Phan ThÎ Kim Phúc Çã trª thành thiu phø 32 tu°i. HÖn m¶t lÀn bÎ nh»ng ngÜ©i c¶ng sän Vit Nam khai thác cho ÇÜ©ng lÓi chÓng tÜ bän ÇÜ®c lèo lái bªi ch Ƕ Mác-xít, coi chÎ nhÜ chÙng nhân tûi c¿c cûa chû nghïa Ç quÓc MÏ, Kim Phúc bây gi© Çang sÓng Än náu thu¶c phía Tây phÜÖng, m¶t kÈ Çào thoát khÕi tay nh»ng ngÜ©i c¶ng sän - nh»ng kÈ Çã ngÀm xách Ƕng gÀn trn vËn cu¶c Ç©i cûa chÎ.
Kim Phúc quá s® hãi Çn ni m§i hai tuÀn trܧc Çây, cha mË chÎ Çã bäo chúng tôi khi ghé låi Vit Nam r¢ng, h không ÇÜ®c tin tÙc gì v chÎ hÖn 5 næm tr©i rÒi. H cÛng ch£ng hay bit con mình Çã lÆp gia Çình và có m¶t cháu n¶i trai 11 tháng tên Thomas. "Tôi cÙ khóc than hàng Çêm cho ÇÙa con gái xinh x¡n cûa tôi," mË chÎ, bà DÜÖng Ngc N» Çã nói v§i chúng tôi tåi gia Çình ª làng quê Vit Nam. "Tôi nh§ thÜÖng con tôi l¡m nhÜng không làm khác ÇÜ®c vì nó ª nÖi quá xa xôi."
n tÜ®ng v nÖi Än cÜ cûa chÎ tåi Çåi løc B¡c MÏ quä là bao la bát ngát. Tuy bÎ nhÒi s bªi các nhà hܧng dÅn chính trÎ, Kim Phúc Çã bÕ rÖi thÙc h tä khuynh khi vØa t§i tu°i trܪng thành, tìm t nån ngay gi»a nÖi nh»ng ngÜ©i mà ngày xÜa chÎ tØng ÇÜ®c chÌ dåy phäi cæm thù.
Truyn v Kim Phúc, v chính sinh mång chÎ Çã bÎ vùi lÃp bªi nh»ng trÆn mÜa bom hóa chÃt khûng khip rÖi trên ÇÀu lúc còn là m¶t em bé 9 tu°i næm 2026, chÎ Çã không bao gi© quên ÇÜ®c cu¶c tÃn công cûa các máy bay Skyraiders cûa không l¿c min Nam bay trên bÀu tr©i Träng Bàng dܧi s¿ chÌ dÅn cûa ngÜ©i MÏ. Thân th chÎ vÅn còn mang dÃu vt nh»ng thÜÖng tích: TØng mäng quÀng tím, nh»ng ÇÜ©ng h¢n sÜng n°i lên nhÜ chão n¢m sau lÜng, ng¿c và cánh tay trái. ChÎ bÎ di chÙng tiu ÇÜ©ng và nhÙc ÇÀu hoành hành.
NhÜng còn vt thÜÖng tinh thÀn hin chÎ Çang cÓ g¡ng vÜ®t thoát.
Næm 2026, sau hàng chøc næm ch»a trÎ thuÓc thang ª Vit Nam không thành công, m¶t cán b¶ cao cÃp ngành ngoåi giao VÛ H¡c BÒng cho gi chÎ t§i thành phÓ HÒ Chí Minh vÓn là thành phÓ Sài Gòn ngày xÜa. Ông ta báo tin chÎ "may m¡n" ÇÜ®c gºi sang Cuba theo hc, kèm theo sÙ mång "thin chí" quäng bá cho chính nghïa c¶ng sän. Gia Çình, tình yêu thÜÖng cha mË cûa chÎ bÎ gåt ra. Nh¢m theo Çu°i chính sách tuyên truyn, chÎ bin thành m¶t món ÇÒ bÎ cÀm th.
DÀu vÆy, riêng Kim Phúc, chÎ có nh»ng chÜÖng trình khác. ChÎ lÃy c§ cÀn Çiu trÎ nh»ng ác m¶ng v chin tranh, âm thÀm b¡t ÇÀu chÜÖng trình tÄu thoát. SuÓt sáu næm ròng, chÎ vÅn cÀn mÅn theo ñåi hc Havana (thû Çô Cuba, ngÜ©i dÎch chú). ChÎ Çã yêu và làm lÍ cܧi v§i m¶t sinh viên Vit Nam khác, anh Bùi Huy Toàn 34 tu°i. Bng m¶t bu°i sáng vào tháng 10 næm 2026, chÎ bit dång.
M§i hai tuÀn trܧc Çây, cu¶c lùng kim suÓt các ru¶ng ÇÒng tØ Vit Nam t§i Cuba, và sau cùng t§i Toronto. Tình báo Tây phÜÖng Çã xác nhÆn: Hai næm trܧc Çây c¥p v® chÒng Kim Phúc Çã dàn xp Ç Ç¥t chân Çn ÇÜ®c Gander, m¶t ÇÎa Çim tip t nhiên liu cho rÃt nhiu ÇÜ©ng bay vào Cuba ho¥c tØ Cuba Çi ra.
Sau nhiu næm lo l¡ng và tuyt vng, h Çã vÜ®t thoát thành công.
Chính tåi Gander, c¥p v® chÒng này Çã thuyt phøc ÇÜ®c các viên chÙc tip nhÆn h nhÜ là nh»ng ngÜ©i t nån vào vùng ÇÃt tÜ bän mà trܧc Çây Kim Phúc thÜ©ng bÎ thúc ÇÄy Ç công khai phÌ nh°. Theo tin tình báo, chÎ Çã bäo nhân viên Phòng Di Trú Canada: "Tôi mt nhoài vì bÎ sº døng nhÜ m¶t nhãn bài tuyên truyn."
Cùng v§i Thomas, ÇÙa con trai h hãnh din Ç¥t b¢ng tên Anh, Kim Phúc và chÒng chÎ Çã lÄn trÓn; Ç°i tØ ÇÎa chÌ này sang ÇÎa chÌ khác trên nh»ng con phÓ vòng vèo cûa vùng Chinatown ª Toronto.
Cho dù gia Çình có giÃy phép nhÆp cänh Canada, chÎ vÅn dè d¥t mi khi nói v chui ngày bÎ thao túng liên miên nhÜ m¶t trái banh lông, m¶t trò chÖi chính trÎ. ChÎ Çã phäi xuÃt hin trong nh»ng phim tuyên truyn cûa cä hai phía Vit Nam và Cuba, mô tä chÎ nhÜ là kÈ tuÅn Çåo hy sinh cho chính nghïa nhân dân.
Không phäi s® s¿ trä ÇÛa cûa phía ngÜ©i Vit c¶ng sän làm chÎ phäi quyt ÇÎnh gi» kín nÖi æn chÓn ª ngay cä ÇÓi v§i gia Çình chÎ (tåi Vit Nam, chú cûa ngÜ©i dÎch), rÃt nhiu ngÜ©i ÇÒng hÜÖng Çã trÓn b¢ng tàu tØ lâu trܧc khi chΠǥt chân lên phÀn ÇÃt Tây phÜÖng cÛng trách cÙ chÎ Çã "bán mình" cho c¶ng sän.
"Tôi muÓn lÄn tránh mi ngÜ©i tØ gi© Çi," chÎ nói b¢ng ging Anh ng» chÆp choång. "ThÆt tuyt ÇÜ®c sÓng ª Canada, nhÜng tôi quá kh° Çau rÒi nên phäi suy nghï kÏ lÜ«ng Çiu tôi muÓn diÍn Çåt. ñây là quÓc gia tuyt v©i. Kt quä: tôi Çã Çåt ÇÜ®c t¿ do. Tôi có th nói nhÜ vÆy, ÇÜ®c chæng?"
Nhà cûa chÎ là cæn gác cht, trÀn thit thanh båch b¢ng nh»ng vÆt døng Canada, trên m¶t con phÓ tÀm thÜ©ng phÀn l§n là ngÜ©i gÓc Trung Hoa cÜ ngø. Hàng xóm láng ging ch¡c ch£ng bit rõ chÎ là ai.
Cung cách sÓng giän dÎ - nhÜng m¶t th gi§i phÒn vinh và ÇÀy rÅy cÖ may Çang ch© Çón ngÜ©i thiu phø l§n lên gi»a cu¶c chin tan hoang cûa min Nam Vit Nam.
Trong suÓt 13 næm tham chin cûa quân Ƕi Hoa Kÿ, cha Kim Phúc làm ru¶ng, mË mª m¶t quán bán cháo p Ëp bên cånh quÓc l¶ I nÓi lin Sài Gòn và Nam Vang cûa Campuchia. Con ÇÜ©ng này tØng là yt hÀu tip liu cûa l¿c lÜ®ng Hoa Kÿ và Vit Nam nên Çã bin thành m¶t trong nh»ng däi trÆn lit n¥ng n nhÃt ª ñông Nam Á.
ñ©i Kim Phúc Ç°i thay k tØ ngày mÒng 5 tháng 6 næm 72 khi c¶ng quân vÜ®t quÓc l¶ I chim khu lÒng ch® Träng Bàng. Quân Ƕi Vit Nam và ÇÒng minh ÇÜ®c huy Ƕng Çn và cu¶c oanh tåc ÇÅm máu b¡t ÇÀu.
Dân làng vùng Träng Bàng bÕ nhà cºa chåy vào trú Än ª Tòa thánh Cao ñài. H cÙ nghï nÖi thánh ÇÎa có th an toàn tránh khÕi ha "lºa tØ tr©i rÖi xuÓng." Hai ngày ròng rã, Tòa thánh Çã chÙng kin m¶t trÆn mÜa ÇÎa pháo, bom và hÕa tiÍn t§i tÃp. Sang ngày thÙ ba, m¶t nhóm phóng viên trong Çó có nhip änh gia Nick Ut cûa hãng thông tÃn Associated Press tØ Sài Gòn xuÓng lÃy tin chin s¿.
Ngày mÒng 8 tháng 6, dân làng vØa æn cÖm trÜa xong, khoäng 2 gi© chiu, máy bay Skyraiders cûa không l¿c Vit Nam d¶i loåi bom có chÃt lân tinh xuÓng khu vÜ©n quanh Thánh ÇÎa. MÃy ngÜ©i l§n ch®t nhÆn ra bom có th ném xuÓng th£ng ngay Thánh ÇÎa Çn nÖi. H hÓi thúc ÇÜa trÈ em ra ngoài chåy theo l¶ Çn khu v¿c có quân ÇÒng minh chim Çóng Ç Än trú.
ñám trÈ em này vØa ra khÕi, máy bay låi trª låi thä bÓn trái bom và bÓn quä bom Ç¥c napalm. Cä khu v¿c bin thành khÓi lºa vï Çåi. Hai ÇÙa em trong sÓ sáu anh em trai cûa Kim Phúc, ÇÙa 3 tu°i, ÇÙa 9 tháng bÎ cht tåi ch.
Kim Phúc bÎ m¶t våt napalm táp vô. L¶t quÀn áo Çang cháy khÕi ngÜ©i, chÎ vØa khóc gào vØa tÃt tä chåy v phía máy thu hình cûa Nick Ut Çang Ç®i s¤n Ç Çi vào m¶t vÎ th r®n rùng trong lÎch sº. Cånh chÎ, Phan Thành Tâm anh chÎ, m¥t méo sch vì Çau ǧn và s® hãi, kêu rÓng lên "nóng quá nóng quá." Tâm cÛng bÎ bom napalm táp.
NhÜng tØ khi bÙc hình ÇÜ®c chøp, Ç©i sÓng cûa Phan Thành Tâm khác xa Ç©i sÓng cûa ÇÙa em gái mình. Trong khi Kim Phúc thì ÇÜ®c Üu Çãi sæn Çón cûa ch Ƕ c¶ng sän, Tâm vÅn ª v§i cha mË gÀn Träng Bàng. Nh»ng vt bÕng cûa Tâm không ch nào nguy kÎch nhÜ cûa Kim Phúc nhÜng cÛng bÎ phÕng n¥ng vì bÎ tróc da trên ÇÀu và sau lÜng. H thÀn kinh não b¶ bÎ änh hܪng làm m¡t trái Tâm gÀn nhÜ vïnh viÍn tê lit.
"Tôi không nh§ chút gì v tÃm hình Çó n»a cä." Tâm phát biu khi trª låi thæm chính nÖi bÙc hình ÇÜ®c ghi nhÆn. "Tuy vÆy câu truyn vÅn ám änh tôi mi ngày trong Ç©i và së sÓng Ƕng mãi t§i ngày tôi cht. Tôi s® chin tranh l¡m rÒi. Tôi cÀu xin ThÜ®ng Ç và hy vng không bao gi© còn chin tranh n»a Ç con cháu tôi khÕi kh° Çau nhÜ tôi Çã tØng hÙng chÎu."
S¿ nghèo kh° cûa Tâm thÆt Çáng ngåi. M¶t trong sÓ anh em còn låi nhÜ©ng cho Tâm sÓng trong cæn lu tiu tøy. Tâm sÓng qua ngày b¢ng cách trÒng nÃm và nuôi cá chép trong chic ao gÀn Çó.
"Nu chin tranh ÇØng xäy ra," Tâm nhún vai nhÃn månh, "có lë tôi Çã æn thÎt thay gåo."
CÛng cÀn nói thêm, m¥c dù khó nghèo làm chao Çäo ngay khi so sánh v§i tiêu chuÄn cæn bän cûa vùng ñông Nam Á Châu, cha mË chÎ Kim Phúc vÅn là nh»ng ngÜ©i thÆt khä kính, thuÀn lÜÖng. Các vÎ chÙc s¡c cûa Tòa thánh nÖi có cu¶c oanh tåc b¢ng napalm Çã thuÆn Ç h canh tác miÍn phí ÇÃt Çai cûa Tòa thánh. Bù låi, h dâng cúng hoa trái, dÀu nn và hÜÖng khói cho ñn thánh. Cha chÎ, ông Phan Thanh Tùng 68 tu°i Çã che m¶t cæn nhà lá sau Thánh thÃt Ç tåm dung - cách ít mét không xa chính là vÎ trí nÖi thu änh cûa tÃm hình chøp.
H trÒng khoai lang trên mänh ÇÃt trÀn trøi khô c¢n và kéo nܧc tØ ging lên. Kh¡p ch bån quan sát, tàn tích cûa ngày ÇÎnh mnh Çó vÅn còn tÒn tåi.
Bà dì chÎ Kim Phúc tên DÜÖng Ngc Anh chìa bàn tay thô kch cûa bà ra v§i m¶t ngón tay bÎ mÃt và m¶t c£ng chân ÇÀy dÃu vt thÜÖng tích thê thäm. "Xin Liên Hip QuÓc làm gì giúp Ç« chúng tôi v§i." Bà ta van vÌ. "H Çã ÇÜa cháu Kim Phúc Çi và giúp Ç« cháu, còn chúng tôi bÎ ÇÀy låi Ç chÎu Ç¿ng."
Ch xÙng Çáng nhÃt trong túp lu tranh cûa cha mË Kim Phúc dành Ç treo bÙc tranh vë phÕng theo tÃm hình Çã Çoåt giäi Pulitzer Prize cûa Nick Ut mô tä Kim Phúc, ngÜ©i anh chÎ, và còn hàng lô nh»ng s¿ kin liên h Çn ngày ÇÎnh mnh Çó. MË chÎ Kim Phúc tØ lâu Çã bÕ qua vic các phi công d¶i bom hûy cæn nhà bà. Bà bäo: "ThÆt lòng, tôi không có cay cú v§i h. ñó chÌ là m¶t tai nån xui xÈo, m¶t trong nh»ng tai ha tØng xäy ra th©i chin."
Riêng v§i bà DÜÖng Ngc N» 63 tu°i, bà Çã ngÒi tuÀn này qua tuÀn khác ngó lên tÃm hình ÇÙa con gái t¶i nghip cûa mình và âu ym mÜ©ng tÜ®ng nhÜ Çã thay quÀn áo cho nó, hÀu nhÜ ÇÜa nó tØ cõi cht trª v - chÌ s® nó së bÎ b¡t mang Çi n»a.
LÀn cuÓi cùng bà g¥p Kim Phúc vào næm 2026 khi chính quyn Vit Nam chª chÎ tØ Cuba v thành phÓ HÒ Chí Minh. LÀn Çó nh»ng ngÜ©i giám sát chính trÎ cûa chÎ chÌ cho phép chÎ ngû m¶t Çêm ª nhà cånh cha mË ru¶t thÎt cûa mình.
ChÌ mÜÖi gi© sau, chÎ bÎ triu hÒi gÃp trª låi thành phÓ và lên ÇÜ©ng d©i Vit Nam.
Cha mË chÎ hiu rõ ràng r¢ng chÎ không th tip xúc riêng v§i h ÇÜ®c: Vì xã Träng Bàng không có Çin thoåi và hoåt Ƕng bÜu tín låi không liên tøc. ñiu mà h không bit là ÇÓi v§i chính quyn Vit Nam ngày nay Kim Phúc Çã là kÈ bÎ Çào thäo mÃt rÒi, ni bÓi rÓi mà h ch£ng cÀn Ç t§i. Không bao gi© h Ç Kim Phúc bܧc Çi trên quÓc l¶ sÓ I nhÜ vÆy n»a.
Kim Phúc hin có m¶t cái mà chä ai tách r©i khÕi chÎ ÇÜ®c. ChÎ Çã t¿ do và con chÎ cÛng vÆy.
Go back to VIET Magazine 406 Home Page