NGUYN H U LIÊM
Bån hãy tܪng tÜ®ng r¢ng bån Çang ª trong m¶t cæn lu trong m¶t nông tråi trà gi»a núi ÇÒi Bäo L¶c, ngÒi bên m¶t máy vi tính Ç bܧc vào thÜ vin QuÓc H¶i Hoa Kÿ Ç Çc m¶t cuÓn sách. CuÓn sách hin lên trên màn änh vi tính nhÜ hình th th¿c t cûa cuÓn sách bên ngoài. Bån giª tØng trang và Çc thoáng qua. Bån gÃp sách låi và nhìn ra cºa s°. Bên ngoài cÖn n¡ng cao nguyên Vit Nam vàng chiu xuÓng thung lÛng xanh r©n bên kia ÇÒi. Bån cäm thÃy chính mình ÇÓi din v§i hai cõi th¿c tåi: th¿c tåi cûa virtual reality qua kÏ thuÆt Çin tº và th¿c tåi cûa t°ng th thân xác trong môi trÜ©ng mà bån Çang hin din trong Çó. Bån bng hÕi: Th¿c tåi nào là th¿c? Biên gi§i gi»a th¿c và không th¿c n¢m ª Çâu?
Trong th¿c tåi cûa virtual reality, th gi§i cûa cyberspace là t°ng th hin h»u khác: m¶t cõi vÜ®t th©i gian và không gian Ç tÃt cä chÌ còn là tín hiu cûa m¶t trÆt t¿ Çin toán vÜ®t ra khÕi biên Ƕ th gi§i vÆt th. Çó, bån có th Çi lܧt qua hàng ngàn Ç møc cûa thÜ vin v§i tÓc Ƕ cûa ánh sáng. Bån chn l¿a tin tÙc và d» kin trên tÀm mÙc hàng ngang: mi thÙ Çu ÇÜ®c s¡p hàng ngang nhÜ nhau và chÌ cÀn m¶t nút bÃm là bån có th bܧc vào gÀn nhÜ mi cºa ngõ tin tÙc. ñây là hypertext: bän chÃt liên h trên cæn bän nodal order - không có lÎch sº tØ khái nim hay n¶i dung. TÃt cä Çu n¢m trong m¶t hàng ngang tuyt ÇÓi mà s¿ di Ƕng tâm cûa kÈ Çi tìm vÜ®t qua hàng triu biên gi§i vô hình trong khoänh kh¡c. M¶t cõi hin h»u là m¶t screen cûa digital beings: h»u th (being) và hÜ không (nothingness) bin dång và tÜÖng giao qua dång thÙc 1/0 Ç tåo nên m¶t th gi§i ÇÀy th¿c tính cho kÈ ÇÓi din - nu h¡n muÓn Çi tìm. KÈ Çi tìm, searcher, không còn là cûa thân xác vÜ®t non sông n»a - mà là cûa chû qua cursor và con chu¶t (mouse) di Ƕng trong khoäng m¥t b¢ng không quá vài phân tây.
Trong cyberspace, sinh hin (existenz) là cûa khái nim - m¶t giòng sÓng cûa thÙc và thân xác ÇÜ®c cÃu thành tØ m¶t gÓc rÍ ontology hoàn toàn trØu tÜ®ng và vÜ®t quá nghim th¿c tính. Paul J. Tipler, trong tác phÄm v vÆt l hc m§i nhÃt, The Physics of Immortality, ÇÎnh nghïa s¿ sÓng, life, b¢ng khái nim living being (sinh th): A living being is any entity which codes information with the information coded being preserved by natural selection. Thus life is a form of information processing, and the human mind - and the human soul - is a very complex computer program. TØ Çó, theo Tipler, thì con ngÜ©i, mi chúng ta, có th là bÃt tº trong tinh thÀn CÖ ñÓc Giáo, và së sÓng låi ª m¶t Çim cuÓi cùng tÓi hÆu khi mà tÃt cä nh»ng sinh nghim cûa linh hÒn và th xác cûa tÃt cä các cá nhân và qua tÃt cä các kip sÓng luân hÒi Çu ÇÜ®c d» kin hóa trong phåm trù khái nim và simulated låi. Chúng ta, mi ngÜ©i, së sÓng låi trên cæn bän d» kin ÇÜ®c simulated låi trên cõi sinh Ƕng cûa khái nim b¢ng computer. ñ©i sÓng, vì th, là hoàn toàn technical. Cäm nhÆn vui sܧng, Çau kh° Çu có th simulated b¢ng d» kin trên cæn bän digital beings. Và linh hÒn (soul) chÌ là m¶t computer program. HÖn n»a, lÎch sº, theo tinh thÀn phê phán tiêu c¿c cûa Nietzsche Çã trª thành s¿ th¿c: m¶t tin trình sinh nª, tip nÓi nh»ng li lÀm cûa tín hiu và khái nim - history is nothing but a process of self-replication of errors.
TØ Çó, chû nghïa Darwinism trª nên m¶t l thuyt không còn n¢m ª mÙc Ƕ thuÀn sinh vÆt vì th gi§i cûa computer và cyberspace tin hóa quá nhanh và quá th¿c. TÃt cä nh»ng gì Çang làm bÆn tâm các chuyên viên kÏ thuÆt ª vùng Silicon Valley này Çu chÌ m§i ÇÜ®c phát minh ra trong vòng hai næm qua và chúng së trª nên låc hÆu và bin mÃt trong vòng hai næm t§i. ñ©i sÓng chÌ còn là nh»ng n l¿c hoàn chÌnh h thÓng trÆt t¿ d» kin hàng ngang. Con ngÜ©i bÎ tràn ngÆp v§i d» kin Ç tÃt cä không còn cái gì là quan trng. TÃt cä là con sÓ. Cái th¿c và cái không th¿c sinh hin theo tØng phút chÓc cûa tâm bÃt ÇÎnh cûa kÈ ngÒi trܧc máy computer. NhÜ m¶t trong chúng ta cÀm cái remote control cûa TV bÃm liên tøc cä træm channels mà không có gì Çáng Ç coi. ñây là tragedy of the too much. Chúng ta không còn suy nghï, không còn thao thÙc v§i sách vª nhÜ ngÜ©i xÜa. Chúng ta có quá nhiu nhÜng không có gì cä.
Trong th gi§i cyberspace, Ç©i sÓng không còn là sinh nghim cûa sensual immediacy: chúng ta rÖi vào cõi th¿c nghim m§i mà tÃt cä kinh nghim bän thân và tri thÙc chÌ là h quä cûa m¶t logical order. NhÜ nhà luÆn l hc lØng danh W. Quine quan nim: con ngÜ©i th¿c tåi, cá th nhÜ tôi và anh, không có m¶t th¿c tính (reality) cao hÖn hay khác chi là to be the value of a variable. Hay nói theo Michael Heim thì trong th gi§i virtual reality, cá nhân sinh Ƕng trong cõi pure formality and abstract detachment. Heim trích quan Çim cûa trit gia NhÆt Kitaro Nishida v the logic of nothingness: hin h»u là omnidirectional và formless. Cá nhân trª nên nothing and everything: h¡n chÌ là m¶t ÇÖn vÎ tín hiu kt h®p qua tâm tØ phåm trù khái nim. Th là lÎch sº trª nên a life of the Concept nhÜ G.F. Hegel Çã vit khoäng hai træm næm trܧc.
Và kÈ Çi tìm Çánh mÃt chính mình trong cyberspace?
Không. Thân xác cûa bån ª Lâm ñÒng vÅn ngÒi bên cºa s° cæn nhà tranh. Ngoài cºa ting rao bán bánh mì báo hiu bu°i sáng Vit Nam Çã Çn. Hình änh em bé bäy tu°i xanh xao vác bao bánh mì n¥ng trïu trên vai rao sÓng trong sÜÖng lånh núi ÇÒi - làm cho bån tÌnh thÙc. Bån có th hình dung ÇÙa bé là ÇÙa con gái thân yêu cûa bån. Và bån ÇÓi din v§i m¶t th¿c tính cûa cu¶c Ç©i - m¶t cõi sÓng bi Çát vì sensual immediacy vÅn tràn ngÆp hin h»u khi mà nghip l¿c tri thÙc cûa xã h¶i và con ngÜ©i chÜa ÇÜ®c thæng tin lên Çn phåm trù khái nim. Bån gi em bé vào Ç mua m¶t ° mì nóng. CÀm ° bánh mì Ãm trên tay, bån cäm thÙc v§i cu¶c Ç©i, v§i kh° Çau cûa s¿ sÓng mà Çôi m¡t em bé trܧc m¥t Çánh thÙc bån tÆn Çáy sâu tâm hÒn. Bån có muÓn chÌ nhÜ trit gia Heidegger ngÒi trong túp lu tranh ghin gÅm c° thÜ Ç tìm ra nghïa cûa Being - hay là bån phäi sÓng thÆt nhÜ là m¶t con ngÜ©i chung Çøng và chia sÈ v§i tÃt cä con ngÜ©i chung quanh bån - ª Çây, cûa xÙ Lâm ñÒng, Vit Nam. Th¿c t nào là chn l¿a cho bån?
Th gi§i ngày nay Çang bÎ chia ra thành hai cõi: cõi cûa cyberspace - nÖi mà th¿c tính chÌ là virtual reality mà giá trÎ sinh hin là m¶t h thÓng tín hiu cûa digital logic; cõi còn låi là cûa phÀn l§n nh»ng con ngÜ©i th¿c h»u. Và ÇÀy kh° Çau. H là em bé bán bánh mì bu°i sáng. Cûa cô sinh viên bán thân tûi nhøc nÖi góc ÇÜ©ng. Cûa bà mË bäy mÜÖi tu°i còn l¥n l¶i gi»a nÜÖng tranh. Cûa tÃt cä chúng mình sinh hin trong m¶t cäm nhÆn v giá trÎ thuÀn tiêu c¿c - cái mÃt nhiu hÖn cái hy vng.
Chúng ta bܧc vào cyberspace nhÜng mà không quên cái Ta th¿c tåi dính lin v§i kh° Çau. Chúng ta có cäm tܪng nhÜ là ThÜ®ng ñ, ÇÙng trên cao nhìn xuÓng cu¶c Ç©i, thÃy con ngÜ©i chÌ là thuÀn d» kin. Kin thÙc, nhÜ Leibniz nói, trª nên m¶t thÙ visio dei - an omniscient cognition of the deity, nhÜ M. Heim nói. Liu r¢ng ThÜ®ng ñ trong mi chúng ta có cäm nhÆn ÇÜ®c ni Çau cûa em bé nghèo khó Vit Nam? Bån h«i: Biên gi§i gi»a th¿c và không th¿c là tÃm lòng v§i nh»ng con ngÜ©i kh° Çau.
Oh! A vision without feeling. Can we?
Go back to VIET Magazine 406 Home Page