HI SA (HS)
Vì l do gì khin Ç tài cyberspace (không gian cyber) có th coi nhÜ là m¶t Ç tài nóng bÕng nhÃt trong xã h¶i MÏ hin nay? Thiên tài Jules Vern, m¶t nhà væn n°i ting v§i nh»ng tác phÄm khoa hc giä tܪng nhÜ 20,000 d¥m dܧi Çáy bin, Møc tiêu chÎ H¢ng..., và m§i Çây tác phÄm Paris ª th k thÙ 20 cûa ông vØa ÇÜ®c phát giác và Ãn hành. HÀu ht nh»ng vÃn Ç khoa hc trong tác phÄm cûa ông Çu trª thành s¿ thÆt. Trong tác phÄm Paris ª th k 20 ông Çã vit v h thÓng Çin thoåi, h thÓng Çin thÜ (fax)... HÖn mÜ©i næm sau khi tác phÄm hoàn tÃt, h thÓng Çin thoåi ra Ç©i, và hÖn træm næm sau không nh»ng h thÓng Çin thÜ xuÃt hin mà còn rÃt ph° thông trong Ç©i sÓng hàng ngày. Trong tác phÄm này, ông Çã vit Çn nh»ng Ùng døng cûa nn khoa hc tân tin, nhÜng ông không Ç cÆp t§i vic dùng kÏ thuÆt tân tin Ç vi phåm luÆt pháp, ho¥c Ç cÆp Çn nh»ng khó khæn cûa luÆt pháp khi phäi ÇÜÖng ÇÀu v§i nh»ng t¶i phåm có tính chÃt hi-tech. Và ông Çã không nghï Çn vic Ç¥t tên cho m¶t th gi§i cyber. Cyberspace là m¶t không gian ra sao? Các bån ch¡c cÛng không tra kim ra ÇÜ®c trong t¿ Çin.
Theo s¿ ܧc Çoán, có lë ch» này lÃy tØ ch» cybenetic và ch» cerebrum mà ra, ch» cerebrum là m¶t danh tØ chÌ v m¶t b¶ phÆn trong óc cûa chúng ta, nó có m¶t chÙc næng tÓi cao nhÃt là Çiu khin tÃt cä mi chuyn cûa chúng ta tØ suy nghï, tÜ tܪng Çn mi hành Ƕng. Cybernetic dùng Ç chÌ ngành khoa hc nghiên cÙu v s¿ Çiu khin có tính chÃt thông minh (artificial intelligent), do s¿ phÓi h®p và áp døng nh»ng phÜÖng thÙc hoåt Ƕng não b¶ cûa con ngÜ©i vào kÏ thuÆt Çin toán, nó gÀn nhÜ cerebrum nhÜng mang m¶t tính chÃt nhân tåo và máy móc hÖn. Th¿c ra næm 2026, nhà væn William Gibson, Çã Ç¥t ch ra ch» cyberspace vì không có trong t¿ Çin nên nhiu nhà xuÃt bän Çã không ÇÒng v vic dùng ch» này, nhÜng ông Sterling Çã giúp ông ÇÎnh nghïa ch» này. Cyberspace là m¶t không gian ª gi»a nÓi tip nh»ng ÇÜ©ng dây Çin thoåi, nÖi làm trung gian cho tÃt cä ÇÀu dây mÓi nh® cûa mi chuyn gi»a con ngÜ©i và con ngÜ©i, nhÜng nó không có tính chÃt hin h»u. Mi Çiu khin cho tÃt cä nh»ng tÜÖng giao này ÇÜ®c coi là m¶t phÀn cûa th gi§i này.
Ngày nay ch» cyberspace (không gian cyber) không nh»ng ph° thông mà còn là m¶t Ç tài hÃp dÅn. Th©i Çó th gi§i này có vÈ chÌ bao quanh h thÓng Çin thoåi. NhÜng càng ngày th gi§i và xã h¶i loài ngÜ©i càng phát trin, Ç cung Ùng cho s¿ bành trܧng này, nn khoa hc kÏ thuÆt cÛng ÇÜ®c cäi tin theo nhu cÀu cûa cu¶c sÓng. ñÒng th©i kÏ thuÆt Çin toán càng tân tin, và ÇÜ®c áp døng vào Ç©i sÓng. TÃt cä các tin nghi Çin toán ÇÜ®c gia tæng và ph° bin trong mi tÀng l§p. Mi d» kin trao Ç°i gi»a nh»ng máy Çin toán cûa nhà bæng (bank), ho¥c các máy Çin toán trong guÒng máy xã h¶i, ÇÜ®c truyn qua nh»ng h thÓng kinh låc Çin tº (electronic network) Ç¥c bit Ç tránh s¿ xâm nhÆp và nhiÍu loån cûa ngÜ©i khác.
Ngày nay máy Çin toán cá nhân càng thông døng trong mi tÀng l§p, các dÎch vø có tính chÃt tính toán, lÜu tr» và thuyên chuyn mi d» kin Çu qua các h thÓng Çin tº. KÏ thuÆt Çin thoåi viÍn thông (cellular phone). H thÓng viÍn thông qua v tinh nhân tåo (sattelite) .v.v.. Th gi§i cyberspace, m¶t lÀn n»a låi chuyn mình bin dång, th gi§i này không còn chÌ loanh quanh h thÓng Çin thoåi xÜa mà thôi. Th gi§i cyberspace càng trª nên phÙc tåp và phát trin r¶ng l§n hÖn trong mi lãnh v¿c, nó bao gÒm tÃt cä màng lܧi viÍn thông, truyn tin, h thÓng hÒ sÖ, hình änh... tÃt cä Çu ª trong và Çi qua th gi§i này. Nó bao gÒm tÃt cä các tÜÖng giao trong nó nhÜng chính nó låi không có s¿ hin h»u thÆt s¿. VØa rÒi HS m§i trình bày sÖ qua v s¿ hình thành cûa th gi§i cyber, và xuÃt xÙ cûa ch» cyberspace (không gian cyber), HS së ÇÜa ra m¶t vài thí dø v s¿ áp døng h thÓng Çin toán trong lãnh v¿c gÀn nhÜ thit yu trong xã h¶i hin Çåi.
Cybermoney. Trong Ç©i sÓng hàng ngày cûa chúng ta, có lë tin båc là Çiu mà chúng ta ai cÛng lo l¡ng, và tính toán hàng ngày. V§i Çà tin hoá cûa væn minh loài ngÜ©i, h thÓng tin båc Çã ra Ç©i Ç tin cho vic mua bán và trao Ç°i. K Çn h thÓng tín døng nhÜ check, credit card... nhÜng tÃt cä phäi Çi qua h thÓng k toán rÃt phÙc tåp, nhÜng nh© kÏ thuÆt Çin tº công vic này trª nên dÍ dàng và chính xác. H thÓng network cûa các máy Çin tº giúp vic trao Ç°i các d» kin gi»a các nhà bank khin s¿ luân lÜu cûa tin båc qua h thÓng tín døng càng nhanh chóng và tin l®i. Nu các bån có máy Çin tº cá nhân và h thÓng modem, các bån có th liên låc tr¿c tip v§i máy Çin tº cûa nhà bank Ç kim soát công (acount) cûa mình, ho¥c trä tin tr¿c tip qua m¶t công khác. Ngày nay vic dùng electronic banking nhiu hãng thÜÖng måi có th mua hàng tr¿c tip và s¿ trao Ç°i rÃt lË làng và dÍ dàng. NhÜng có nhiu tay hacker Çã l®i døng tài phá vô h thÓng này Ç æn c¡p tin ª m¶t acount khác, ho¥c lÛng Çoån h thÓng tín døng cûa ngân hàng ho¥c cûa ngÜ©i mà h muÓn phá.
Trong tÜÖng lai gÀn m¶t h thÓng cybermoney Çã ÇÜ®c nghiên cÙu và Çang thº nghim, m¶t electronic card ÇÜ®c gi là Digicash, nó chÙa tÃt cä các d» kin v sÓ tin trong account cûa bån, mi lÀn bån dùng Ç trä tin, nó së chuyn v acount cûa bån và kim soát Ç bån không dùng quá sÓ tin bån có. H thÓng này rÃt m§i, và nó dùng m¶t kÏ thuÆt encryption Ç¥c bit Ç tránh kÈ dòm ngó cûa kÈ khác. H thÓng encryption này là m¶t cách bin ch» thành nhÛng k hiu khác (coding) bån phäi dùng m¶t phÜÖng pháp Ç¥c bit Ç°i låi thành nh»ng d» kin nguyên dång cÛ (decoding), nhÜng HS tin r¢ng s§m mu¶n các tay hacker có th cÛng së kim ra ÇÜ®c cách giä måo cybermoney card này Ç lÛng Çoån thÎ trÜ©ng, và æn c¡p tin cûa bån, vì v§i bÃt cÙ m¶t h thÓng bin ch» nào trên phÜÖng din toán hc nó là m¶t phÜÖng trình bin Ç°i (transform equation) thì nó cÛng có m¶t phÜÖng trình ÇÓi ngÜ®c (inverse equation), phÜÖng trình này chính là phÜÖng trình ÇÜ®c dùng Ç bin nh»ng d» kin cûa dång bin ch» trª låi dång nguyên thûy. ChÌ có vÃn Ç là nhanh hay chÆm tùy vào s¿ thông minh và nhìn ra ÇÜ®c dång bin cûa phÜÖng trình hay không.
Cybermarketing. Trong thÎ trÜ©ng kinh t MÏ, vic quäng bá nh»ng món hàng ho¥c nghiên cÙu v nh»ng m¥t hàng hin tåi Ç d¿ tính v m¥t hàng trong tÜÖng lai rÃt quan trng (MÏ gi là marketing). Ngày xÜa, các nhà marketing phäi Çi lÃy nh»ng t© quäng cáo và thÓng kê cûa tØng món hàng Ç phân tích và nghiên cÙu thÎ trÜ©ng. Ngày nay, h chÌ cÀn có b¶ máy Çin toán cá nhân có trang bÎ h thÓng modem, Ç nÓi tip vô h thÓng kinh låc Çin tº (electronic network). H có th tra cÙu bÃt cÙ d» kin gì v món hàng, và dùng máy Çin toán vë các phÜÖng trình thÓng kê cÛng nhÜ Ü§c Çoán v thÎ trÜ©ng trong tÜÖng lai gÀn.
Cybermarket. Ngày nay, rÃt nhiu hãng Çã thit lÆp h thÓng mua bán tr¿c tip qua h thÓng kinh låc Çin tº này. VØa tin l®i, nhanh chóng låi Ç« tÓn tin và h»u hiu hÖn. Hãng không phäi trä tin cºa tim, nhân viên bán hàng, bån có th xem xét và nghiên cÙu v món hàng Çó qua hình änh, video Ç quyt ÇÎnh, sau Çó bån së Ç¥t mua tr¿c tip. V§i cách này rÃt l®i cho các dÎch vø thÜÖng måi nhÕ, các hãng nhÕ. Còn các bån là ngÜ©i mua cÛng có l®i là giá thÃp, nhÜng bÃt l®i là không xét ÇÜ®c phÄm chÃt (quality) cûa món hàng trܧc khi mua.
Cybersex. Nh»ng món hàng mang tính chÃt tình døc cÛng theo Çà tin hoá khoa hc, bån có th mua bán Ç°i chác phim, änh con heo, døng cø tình døc .v.v.. trong h thÓng kinh låc Çin tº. GÀn Çây gi§i luÆt pháp Çang d¿ trù không bit có nên ra b¶ luÆt cÃm nh»ng gì có tính chÃt con heo này qua låi trong không gian cyber. H vØa nêu ra là Çã bÎ nhóm ngÜ©i thích giao du trong th gi§i cyber c¿c l¿c phän ÇÓi. Dù cho Çåo luÆt này có tung ra, HS nghï cÛng khó kim soát và th¿c hin. Hình nhÜ vÃn Ç con heo qua viÍn thông chÌ có kh¡t khe ª MÏ thôi, trong khi Çó ª Âu châu rÃt phóng khoáng và t¿ do, còn Á châu cÛng b¡t ÇÀu lÕng lÈo. H thÓng kinh låc Çin tº này Çi kh¡p th gi§i nhÜ vÆy làm sao ngæn chÆn ÇÜ®c.
Trong tÜÖng lai, Ç©i sÓng cûa chúng ta có th giÓng nhÜ trong statrek vÆy. Các h thÓng viÍn thông së trª thành m¶t døng cø thông thÜ©ng và cÀn thit nhÜ xe hÖi vÆy. Thêm vào Çó d¿ án Super highway, m¶t h thÓng kinh låc Çin tº tÓi tân khi hoàn thành së thay Ç°i tÃt cä cách chúng ta giao dÎch, cÛng nhÜ cu¶c sÓng hàng ngày cûa chúng ta. TÃt cä nh»ng s¿ thay Ç°i này Çu tùy thu¶c vào kÏ thuÆt tÓi tân trong th gi§i cyberspace. Câu hÕi là ai có ÇÜ®c chìa khoá Ç mª nh»ng cºa ngõ cûa các h thÓng khác nhau trong th gi§i này? Lë dï nhiên mi ngÜ©i có m¶t chìa khoá cho mình, và có th giao du trong th gi§i này, nhÜng chúng ta së phäi tôn trng luÆt l cûa nó. Tuy nhiên cÛng së có nh»ng ngÜ©i t¿ ch cho mình m¶t chìa khoá master Ç có th xâm nhÆp vô bÃt cÙ m¶t h thÓng nào, và h së vi phåm mi luÆt l, h së là nh»ng kÈ sÓng ngoài vòng luÆt pháp trong th gi§i cyber cÛng nhÜ th gi§i hin h»u nhÜng ai së là ngÜ©i truy nã ÇÜ®c nh»ng tay phåm pháp này. Vì th nó Çã trª thành m¶t vÃn Ç nóng h°i nhÃt cûa th©i Çåi, Ç tài thäo luÆn gay cÃn cho mi gi§i. Bån nhÆn thÃy tÀm mÙc quan trng cûa không gian cyber trong tÜÖng lai chÜa?
Go back to VIET Magazine 406 Home Page