[Vnbiz] BBC: two articles on arrested reporters -- "Intitial Reactions" and "Analysis: When reporters are investigated"

[Tran Dinh Hoanh]

http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/story/2008/05/080513_reportersarrestreax.shtml

   Phản ứng ban đầu vụ bắt phóng viên

    [image: Báo chí Việt Nam]
 Báo trong nước đăng tải khá mạnh vụ PMU18 *Sự việc hai nhà báo và hai
sĩ quan công an mới bị khởi tố không chỉ gây rúng động báo chí mà còn khiến
nhiều người đặt dấu hỏi về tiếng nói chống tham nhũng của báo chí Việt Nam
trong tương lai.*

Hôm thứ Ba ngày 13 tháng Năm, thiếu tướng Phạm Xuân Quắc, nguyên Cục trưởng
Cục Cảnh sát Điều tra về trật tự xã hội (C14) thuộc Bộ Công an bị
khởi tố theo các điều trong luật hình sự liên quan đến cuộc điều
tra vụ PMU 18.

Tướng Quắc bị cáo buộc cùng tội danh "lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi
thi hành công vụ" với hai phóng viên Nguyễn Việt Chiến, báo Thanh Niên
và Nguyễn Văn Hải, báo Tuổi Trẻ.

Một người khác, thượng tá Đinh Văn Huynh, điều tra viên cao cấp, trưởng
phòng 9 C14, cũng bị bắt.

Truyền thông Việt Nam nói ông Quắc có liên quan trực tiếp đến các chi
tiết trong các bài viết về vụ án PMU18 của phóng viên Nguyễn Việt
Chiến và Nguyễn Văn Hải.

Trả lời phỏng vấn BBC Việt Ngữ, ông Trần Văn Tạo, luật sư bào chữa cho phóng
viên Nguyễn Văn Hải, nói: "Tội lợi dụng chức vụ quyền hạn là phải có động cơ
và chúng tôi chưa thấy rõ ràng về điểm này".

Luật sư Tạo cũng nói thêm rằng đây "mới là khởi tố để điều tra mà thôi".

*Lo ngại*

Một số phóng viên tại Việt Nam nói chuyện với BBC cho biết các nhà báo khá
rúng động vì vụ bắt giữ này.

Một nhà báo không muốn nêu tên nhận xét: "Không khí làm báo hiện khá căng
thẳng".

    Tôi tưởng cuộc đấu tranh chống tham nhũng đang đi lên thì việc bắt bớ
các nhà báo cho thấy cuộc chiến này đang đi xuống.

Tiến sỹ luật Cù Huy Hà Vũ

Con trai nhà báo Nguyễn Việt Chiến trong khi đó tỏ ra lo ngại về sức khỏe
của cha mình.

Anh Nguyễn Ngọc Tuấn nói: "Bố tôi năm nay đã 56 tuổi và đã có một số
chứng bệnh. Nay khi bị bắt chắc ông sẽ rất căng thẳng. Tôi cũng chỉ mong
mọi việc sớm kết thúc".

Luật sư Trần Văn Tạo nói với BBC rằng hai phóng viên sẽ bị tạm giam ít nhất
là bốn tháng.

Theo luật sư Tạo, mức án tù tối thiểu là một năm trong trường hợp họ bị khép
tội.

Trong khi đó, luật sư Cù Huy Hà Vũ, người từng đề nghị thành lập viện công
tố tối cao chống tham nhũng, cho rằng việc bắt giữ hai phóng viên được coi
là đi đầu trong phong trào chống tham nhũng sẽ khiến báo chí chùn bước.

Ông nói: "Những kẻ có thể coi là mafia đang chống lại thế lực lành mạnh
chống tham nhũng".

"Bấy lâu nay tôi tưởng cuộc đấu tranh chống tham nhũng đang đi lên thì việc
bắt bớ các nhà báo cho thấy cuộc chiến này đang đi xuống".

Viết trên blog của mình, nhà báo kỳ cựu Huy Đức nhận định việc bắt bớ này
"rất dễ khiến cho dư luận nghĩ rằng, những người chống tham nhũng đang bị
tấn công trở lại".

   [image: Cảnh sát làm việc tại báo Thanh Niên]
 Hai nhà báo bị bắt hôm thứ Hai 12/5

Nhưng ông Đức cũng cho rằng trong thời gian báo chí đưa tin rầm rộ về vụ
PMU18, nhiều nhà báo "đã không sử dụng các nguồn tin độc lập để kiểm chứng
những thông tin mà cơ quan điều tra cung cấp".

Ông Huy Đức viết không chỉ trong vụ PMU18 mà cả nhiều vụ án khác, còn có
những bí mật mà người ta sẽ biết "khi điều kiện cho phép".

Đối với hai đồng nghiệp bị bắt, ông Đức cho rằng "cho dù có những sai lầm
đó, các nhà báo cũng không thể nào bị bắt".

Theo ông, "không dễ lý giải với dư luận vì sao những nhà báo đứng đầu trong
một cuộc đấu tranh chống tham nhũng, không vì tham nhũng, lại đang phải ngồi
tù".

_______


http://www.bbc.co.uk/vietnamese/worldnews/story/2008/05/080514_reporters_right.shtml

Khi các nhà báo bị điều tra

   Nguyễn Hùng
www.bbcvietnamese.com

   [image: Phóng viên New York Times Judith Miller, người bị đi tù năm
2005 vì không tiết lộ nguồn tin khi được tòa yêu cầu]
 Nhà báo Judith Miller đã phải ngồi tù 85 ngày vì không tiết lộ
nguồn tin *Hai phóng viên Việt Nam vừa bị bắt tạm giam để điều tra
các cáo buộc ''lợi dụng chức vụ và quyền hạn'' và ''đưa tin
sai''. *

Đây là dịp quan trọng để nhìn lại các vụ có tiếng trên thế giới
khi chính các nhà báo viết phóng sự điều tra bị tra vấn hoặc
thậm chí bắt giam.

Hôm thứ Tư, báo The New York Times đã chạy tin vắn hai nhà báo Việt
Nam bị bắt trong vụ thứ Hai vừa qua.

Bằng giờ này cách đây hai năm, một nhà báo của chính tờ này đã
phải đối mặt với lựa chọn hoặc bị bắt giam, hoặc tiết lộ nguồn
cung cấp thông tin trong vụ điều tra ai rò rỉ danh tính của một
điệp viên CIA cho báo chí.

Cuối cùng bà Miller đã nhất quyết bảo vệ quyền tự do lấy tin và
bảo vệ nguồn tin mà sau này người ta được biết chính là ông Lewis
Libby, chánh văn phòng của Phó Tổng thống Dick Cheney.

Vì vậy bà bị buộc tội 'coi thường tòa án' và bị giam 85 ngày.

Khi được trả tự do, bà đã tiết lộ các cuộc nói chuyện với ông
Libby sau khi được phép của ông này để tránh nguy cơ bị giam giữ
tiếp vì không hợp tác với tòa án.

*Tự do ngôn luận*

Tại Hoa Kỳ, điều gọi là The First Amendment, tức Tu chính án Đầu
tiên, bảo vệ quyền tự do ngôn luận và coi đây là quyền bất khả xâm
phạm.

The New York Times nói rằng điều này sẽ không có ý nghĩa gì nếu
các nhà báo không được tự do đi lấy tin và không có quyền bảo vệ
nguồn tin của mình.

Cũng vì lý do này mà cách đây 30 năm một nhà báo khác của The New
York Times, M. A. Farber, đã chọn ngồi tù thay vì nộp cho tòa án
những tài liệu phóng sự điều tra vốn đã khiến một bác sỹ bị
kết án giết hại năm người.

Tuy nhiên trong vụ việc gần đây nhất, bà Miller bị cáo buộc đã
không làm tròn vai trò của một nhà báo khi đưa tin từ chính quyền
Mỹ về vũ khí huỷ diệt hàng loạt mà không có chất vấn, phân tích
và kiểm chứng đầy đủ.

Các tường thuật về vũ khí huỷ diệt hàng loạt về sau này đã
được chứng minh là sai và bà Miller cũng bị cáo buộc đã đưa tin
thất thiệt về việc phát hiện ra vũ khí hủy diệt ở Iraq sau khi
cuộc chiến kết thúc.

*Khi nhà báo sai*

Liên quan tới vũ khí hủy diệt hàng loạt, nhưng tại Anh, đài BBC
cách đây bốn năm đã bị chỉ trích nghiêm trọng và Tổng Giám đốc
Greg Dyke phải từ chức sau khi một phóng viên đưa tin sai.

   [image: Cựu phóng viên BBC Andrew Gilligan]
 Ông Gilligan bị cáo buộc đưa tin sai

Người khi đó là phóng viên quốc phòng của BBC, ông Andrew Gilligan,
đã nói rằng văn phòng thủ tướng Anh ''thổi phồng'' mức độ nguy
hiểm của cái gọi là vũ khí huỷ diệt hàng loạt ở Iraq.

Chính phủ Anh đã mở cuộc điều tra về vụ này sau khi người được
cho là nguồn tin của ông Gilligan, tiến sỹ David Kelly, tự sát.

Cuộc điều tra kết luận ông Kelly đã không nói với phóng viên BBC
rằng chính phủ Anh đưa thông tin mà họ biết là sai vào báo cáo
liên quan tới vũ khí của Iraq; và cáo buộc của ông Gilligan trong
tường thuật trên đài BBC là sai.

Báo cáo cũng nói hệ thống biên tập của BBC có vấn đề khi để
tường thuật của ông Gilligan lên sóng phát thanh trực tuyến mà không
có các biên tập viên xem trước bản thảo.

Tác giả của báo cáo, Lord Hutton, cũng chỉ trích BBC không kiểm tra
bản ghi cuộc phỏng vấn của Andrew Gilligan với tiến sỹ Kelly.

*Lợi ích công chúng*

Chuyện các tòa báo và các nhà báo có những bước rõ ràng để thu
thập, kiểm chứng và cân nhắc thông tin một cách có trách nhiệm
trước khi đưa tới công chúng là một lợi thế khi họ bị ra tòa.

Đây cũng là một trong những lý do ấn bản Châu Âu của tờ báo tài
chính nổi tiếng thế giới The Wall Street Journal được các thẩm phán
tối cao Anh phán xét có lợi khi họ bị một công ty của Arab Saudi
kiện.

Công ty Abdul Latif Jameel Group đòi The Wall Street Journal bồi thường
vì tên của họ bị nêu trong số các công ty có tài khoản bị Hoa Kỳ
theo dõi để đề phòng những tài khoản này vô tình hay cố ý bị
dùng vào mục đích khủng bố.

    The Wall Street Journal được xử thắng vì đề cập tới vấn đề công
chúng quan tâm

Việc theo dõi này nằm trong khuôn khổ một thỏa thuận bí mật giữa
Hoa Kỳ và Arab Saudi.

Nhưng Tòa Tối cao Anh nói các nhà báo không bị ràng buộc bởi các
thỏa thuận giữa các chính phủ.

Điều quan trọng nhất khiến các thẩm phán tối cao của Anh xử có
lợi cho The Wall Street Journal là bài báo của họ đã đề cập tới
vấn đề mà công chúng chắc chắn quan tâm.

*So sánh chuyện Việt Nam*

Trở lại Việt Nam, chuyện các nhà báo bị bắt giam vì ''lợi dụng
chức vụ quyền hạn'' và ''đưa thông tin sai'' là điều đi ngược lại
với các nguyên tắc của nền báo chí tự do ở các nước như Anh hay
Hoa Kỳ.

Ngay trong vụ Andrew Gilligan của BBC, phóng viên này chưa bao giờ bị
bắt giam mặc dù anh hoàn toàn có thể bị cáo buộc ''đưa tin sai''.

Ở Anh, đây được coi là vấn đề dân sự chứ không phải hình sự.

Ngoài ra, trong nghề báo ở khắp nơi trên thế giới mảng phóng sự
điều tra luôn là lĩnh vực khó khăn.

Cũng theo luật Anh, nhu cầu thông tin của công chúng (public interests)
là chuyện luôn được xem xét khi có tranh cãi giữa báo chí và giới
chính trị.

Hơn nữa, quyền hạn cuối cùng ở một tòa báo nằm ở các trưởng
biên tập chứ không thể ở một phóng viên.

Như ở đài BBC các quyết định quan trọng về bài vở khi cần có thể
được vấn ý các luật sư giỏi.

Và vấn đề được các nhà báo Việt Nam trong vụ này đề cập rõ
ràng là vấn đề được công chúng quan tâm.

Nhưng cũng đã có những ý kiến cho rằng một số báo ở Việt Nam đã
sai sót trong các tường thuật của họ về vấn đề tham nhũng.

Không ít báo có những tường thuật mà có khả năng ảnh hưởng tới
các phán quyết sau này của tòa.

Mặc dù vậy các tổ chức bảo vệ nhà báo quốc tế sẽ nói rằng đây
không thể là lý do để có thể bắt giam những người bảo vệ quyền
được thông tin của công chúng.

Ủy ban Bảo vệ Nhà báo CPJ có trụ sở ở New York đã ngay lập tức
kêu gọi trả tự do cho hai ông Nguyễn Việt Chiến và Nguyễn Văn Hải.


-- 
Tran Dinh Hoanh, Esq., LLB, JD
Washington DC
-------------- next part --------------
An HTML attachment was scrubbed...
URL: http://mail.saigon.com/pipermail/vnbiz/attachments/20080514/c68fe235/attachment.html