[Vnbiz] Chuyện về nông dân sắp thà nh cổ tích

[Tran Ba Thien]

Chào CACC và anh Hoành,

Thực ra lúc đầu, khi nhận ra quá trình hiện đại hóa là đô thị hóa nông thôn, tôi đã cảm thấy rất bất mãn với cách hoạch định chính sách. Nhưng về sau, càng tìm hiểu tôi lờ mờ nhận ra rằng có lẽ đã có một "bàn tay vô hình" đã đẩy hướng phát triển nông thôn thành thu hẹp nông thôn, làm nghèo nông nghiệp và mở rộng đô thị.

Tôi xin phép viết cái thư này để chia sẻ một suy nghĩ của mình và không dám chắc điều ấy là chính xác. Nếu có gì chưa rõ rất mong được các bạn trao đổi thêm. Trước hết tôi chia quá trình phát triển nông thôn thành các giai đoạn này:

1. giai đoạn đầu tư cho nông nghiệp: 

-làm đường giao thông, cầu cống v.v..: các nước phát triển đa số đều khởi đầu việc phát triển nông thôn bằng việc xây dựng hạ tầng cơ sở kinh tế cho vùng nông thôn. Rõ ràng chính sách này có hiệu quả tốt như mục tiêu đã đề ra vào lúc đầu. Tôi nhớ giá quả vải tại Sài gòn năm 1996, 1997 là 20.000 đến 22.000 VND/kg trong khi ấy giá mua tại vườn ở vùng sâu khoảng 700, 800 VND mà thôi. Năm nay vải giá 12.000 VND/kg ta tưởng rằng sau 10 năm mọi thứ đều tăng giá gần như gấp đôi mà sao giá quả vải hạ thế thì nông dân làm sao chịu nổi. Tuy nhiên giá vải tại vườn theo tôi biết đã lên đến hơn 2000 VND. Trước đây đường xá giao thông bất tiện nên người ta phải gồng gánh mang vải từ vườn ra đến đường lộ nên chi phí cao, việc vận chuyển thô sơ cần nhiều thời gian khiến một số nông sản bị hỏng làm tăng chi phí. Giá vải hạ tại chợ nhưng vẫn tăng tại đồng là dấu hiệu tốt cho nông dân. Đường xá giúp tăng giá nông sản cho nông dân và cũng giúp hạ giá thành sản xuất. Trong thời gian qua ở nước ta nông sản đã tăng đáng kể một phần nhờ xóa các hợp tác xã và cũng có sự đóng góp tích cực của việc phát triển đường giao thông.

Khi có nông sản dồi dào thì đời sống sung túc hơn và người ta xây trường xây bệnh viện v.v.. Khi có nông sản nhiều thì tất yếu phải có công nghiệp chế biến nông sản.

-Đầu tư vào chế biến nông sản ở các hộ gia đình và các xí nghiệp nhỏ rộ lên ở các tỉnh miền Đông Nam bộ. Hơn 10 năm trước ta tìm được dễ dàng các tổ hợp sản xuất nhân hạt điều, chế biến khoai mì, bắp v.v.. Và các xí nghiệp nhỏ này sử dụng một lượng lao động đáng kể là nông dân địa phương. Công việc giản đơn không cần tay nghề cao, không cần huấn luyện nhiều. Như thế lúc đầu cuộc sống đã sung túc lên rất rõ. Một số thành phần ưu tú ở nông thôn có cơ hội về các thành phố để học đại học, hay đi làm tại các xí nghiệp đòi hỏi tay nghề cao v.v. 

Khi kinh tế nông nghiệp phát triển đến một mức nào đó thì mô hình sản xuất công nghiệp nhỏ trở nên không phù hợp và người ta mở cửa đón các công ty quốc tế vào làm ăn.

2. giai đoạn đại công nghiệp: KHoảng cuối 1999 các công ty quốc tế vào khai thác chế biến nông sản. Những nhà máy này đòi hỏi tay nghề khá cao và họ không thể tuyển dụng nông dân địa phương. Nhóm công nhân lành nghề từ các thành phố đã di dân về các nơi này làm việc. Môi trường bị ô nhiễm một cách có hệ thống hơn. Những vụ kiện của nông dân chống các nhà máy lớn có thời gian đã trở nên hết sức ầm ĩ vào cuối 1999 đầu 2000. Các nhà máy lớn cuối cùng cũng giải quyết được vấn đề bằng cách xoa dịu nông dân. Môi trường thì vẫn tiếp tục bị hủy hoại. 

Khi người ta xây dựng các vùng đồi trọc thành những nhà máy, khu đô thị mới, khu công nghiệp mới thì nước mưa không thấm xuống đất được. Hậu quả là túi nước ngầm bị cạn kiêt và mực nước thủy bình đến các vùng nông nghiệp lân cận không còn đủ nữa. Muốn duy trì sản xuất phải tăng chi phí để mua máy bơm và dự trữ nước. Như lần trước tôi có nói, khi các khu công nghiệp thành lập, sự di dân đã xảy ra. Tại các vùng nửa nông thôn nửa thành thị xuất hiện những người nhập cư mới. Người nhập cư đem theo cả bao nhiêu biến động trong xã hội nông thôn như trộm cắp, rượu chè, nghiện ma túy v.v.. Người nông dân phải tăng thêm một chi phí khác là chi phí phòng trộm cắp hoa màu, nông sản. 

Trong khi bao nhiêu thứ chi phí phải tăng lên thì phương cách sản xuất chẳng có gì thay đổi. Nửa thế kỷ trước ở Long Khánh người ta cạo mủ cao su bằng tay, bây giờ cũng vậy. Nếu không thay đổi thì làm sao có nhiều tiền hơn cho nông dân. 

Bên cạnh khó khăn ấy là sự cám dỗ của đời sống đô thị. Khi đường xá giao thông thuận tiện, cở sở hạ tầng như trường học bệnh viện, điện, internet, điện thoại chẳng khác gì ở trung tâm thành phố lớn, thế nên nhiều người bắt đầu nghĩ đến việc về sống ở các vùng nửa tỉnh nửa quê này. Giá nhà đất tăng lên và người ta lại có thêm tiền để xây đường, lắp trụ diện v.v.. 

Ở trong hoàn cảnh ấy thì ai dại gì mà làm nông nữa đây? bán đất và đổi nghề là điều tất nhiên. Các công trình đầu tư nhằm phát triển nông thôn ngày trước như đường, điện, bệnh viện, nhà máy chế biến nông sản giờ đây biến thành công trình phát triển đô thị một cách hết sức tự nhiên. Tôi nghĩ rằng chẳng ai có thể cản được xu hướng đô thị hóa nông thôn cả.

Nhìn lại vấn đề đô thị hóa nông thôn, tôi bỗng nghĩ nếu trước đây người ta đầu tư vào nông nghiệp song song với đầu tư vào nông thôn thì có lẽ tình hình sẽ khác. Làm sao để có thể hái chôm chôm, vải, nhản v.v.. bằng máy thay vì làm bằng tay như hiện nay. Làm sao để 1 lao động có thể chăm sóc được hàng chục hecta vườn hay ruộng gì đó.. Khi những điều ấy chưa xảy ra thì sản xuất nông nghiệp vẫn phải dùng vào sức cơ bắp và điều ấy cũng có nghĩa là vẫn nghèo. Nếu nông dân nghèo thì hiện đại hóa nông thôn tất nhiên phải là đô thị hóa nông thôn và thu hẹp nông nghiệp. Bàn tay vô hình đã tác động vào và đã đẩy lệch hướng mà chúng ta mong muốn.

Mến
Tran Ba Thien
tranbathien at gmail.com

  ----- Original Message ----- 
  From: Tran Dinh Hoanh 
  To: vnbiz at vietlinks.net 
  Sent: Saturday, July 19, 2008 1:24 AM
  Subject: Re: [Vnbiz] Chuyện về nông dân sắp thà nh cổ tích


  [ Vietnam Business Forum ]




------------------------------------------------------------------------------


  Dear anh Thien, anh Shane, chi ZiuThuong and CACC,

  Anh Thien poses a couple of interesting issues that I intentionally left out, but now that anh Thien and chi Ziu have touched them, we need to go over them a little. 

  Anh Thien mentions the difference between "urbanizing the countryside" and "modernizing the countryside."  These two concepts can be played out in a number of different ways which may make the matter really complex and confusing if we have a coupe of people with conflicting ideas on what urbanization and mordernization are and whether there is any real difference between them and if there is difference, then what the differences are, etc.  But to simplify the issue, let's just use anh Thien's key point--instead of modernizing the rural area, people simple extend the city limits into the rural area.  This is very true in many developing countries, and it is the result of two things:

  1.  The mega-waves of immigrants from rural areas into the cities in search of opportunities (school and job).  I have mentioned this point often and Vietnam is witnessing it and will continue to witness it for the next 50 years.  This is very natural, due to a number of factors:

       *  There are much more opportunities in the cities and much less in the countryside.
       *  As the economy grows and standards of living and income per captia grow along, farmers will need much more land than to survive and the country will have much less farmers.  (Say, an average farmer in the US may need at least 100 hecta of land to barely survive and the US (a food exporting country) has less than 5% of its population working as farmers).  That means, as Vietnam's economy develops,  we will witness the mergers of small pieces of farm land into larger tracks of land in the years ahead.  

  We may be able to slow down this immigration trend and the land-merging trend somewhat if we do the right things in rural development, but we will not be able to stop them. 

  2.  The second reason for extension of city limits into the countryside is the failure to create opportunities in the countryside itself.   

  But here is the real key of rural development:  How do we create opportunities in the rural area?   Brother Thien is talking about some production model that may help the farmers get rich (or, at least, has a decent living), just doing farming.  I think that as the economy develops from "70 percent of the population as farmers" to "5% of the population as farmers,"  65 percent of the population will gradually stop being farmers (over the period of many years).  That is how to future will play out.  We just have to make the transition into the future as smoothly and as efficiently as possible.  

  There are all kind of mega-production models for all kinds of activities in the countryside--from dairy production, to rice production, to poultry raising, to cow raising and pig raising, etc.  However, if the government planners start to aim for any of these mega-production models in their rural development plan, then I think that is the wrong approach. It is simply another central planning economy that will surely lead to failure and catastrophey.

  The key for "opportunity" is "environment."  Dat lanh chim dau.  An environment that is good to study, good to work, good to live in, good to do business, is an environment that has good opportunities.  People will flock into such an area.  As I mentioned previously, when there is natural endowment like a good beach or a gold mine, that is the opportunity right there, which will lead to all other kinds of opportunities.   But if the land doesn't have blessed natural endowment, what do we do to create opportunities?  I say, "schools, especially two-year colleges"  because of all the reasons I mentioned in my "Rural Development Strategy" message.  Once there are schools and, therefore, young smart workers in an area, there will be economic opportunities--the bright students will open their own business, companies are more willing to invest where there are good workers.

  The Internet today gives us the opportunity that generations before us don't have--the ability to spread ourselves all other the world while still together in one place.  That is the technology we want to focus on in rural development--the ability to spread modern life to the countryside without forcing country folks to flock into the city to search for opportunities.  Internet can make colleges sophisticated without the need to have a million dollar library, can bring stop star teachers into classrooms in many parts of the countryside without requiring the teachers to be physically there, can bring semi-retired or fully active professionals to ve^` que^ to live and contribute while still doing their fulltime job for a company hundreds or thousands of kilometers away.

  A person in the countryside with good Internet connection can work very well for a company in New York.  If we think about Internet and the people with education as the key, we will start seeing some opportunities, and the nature of opportunities is that they grow into more opportunities.

  (Of course, things we talk about often in national development also apply to rural development--good governance, transparency, democratic practice, rule of law, etc...)

  (About turning farm land into golf courses.  I think this issue is not necessarily an issue of rural development, but the efficiency use of land. Some golf courses many be good for the country, especially tourism.  The problem is that we may overdo it just to get quick money.  But we will revisit this issue).


  Have a great day!

  Hoanh 



  2008/7/18 Tran Ba Thien <tranbathien at gmail.com>:

    [ Vietnam Business Forum ]

    Dear anh Hoanh and anh Shane,

    sorry, for not writing in English..

    Tôi hoà n toà n đồng ý với cách nhìn của anh Hoà nh về câu hỏi: ta phải gìn giữ
    những điều gì đây?

    Sau khi đọc xong bà i báo ấy, tôi lại có cách nhìn khác về hiện tượng nà y.

    Trước hết xin phép nói về và i khái niệm cơ bản. Khi nói về nông thôn và phát
    triển nông thôn, người ta phải dùng đến 3 khái niệm:

    -Nông thôn: là nơi diễn ra các hoạt động nông nghiệp chủ yếu. Có một số tà i
    liệu của chính phủ có phân biệt rằng nếu một đơn vị xã/phường có dưới 40%
    dân cư sống bằng nghề phi nông nghiệp thì đó là nông thôn. Và đơn vị hà nh
    chánh ấy gọi là xã. Nếu trên 40% cư dân sống bằng nghề phi nông nghiệp thì
    đó được xem như vùng đô thị và tên gọi cho đơn vị nà y là phường...

    -Nông nghiệp: bao gồm các ngà nh trồng trọt và chăn nuôi truyền thống để cung
    cấp lương thực và các nghề nuôi và trồng thủy hải sản. Phân biệt với nghề
    trồng rừng thuộc lâm nghiệp.

    -Nông dân: là những người "tự nhận" là sống bằng nông nghiệp. Vì trên thực
    tế, ngay cả các vùng nông nghiệp truyền thống cũng không có người nông dân
    chỉ biết bán mặt cho đất, bán lưng cho trời. Rất hiếm khi có một người như
    bác Hồ Mừng (không nhớ rõ tên). Ông nà y đã 85 tuổi và 3 lần được phong tặng
    danh hiệu anh hùng lao động vì những đóng góp của ông trong việc gây một
    giống bò cao sản của Ấn độ tại nước mình. Tôi nói rằng hiếm có nông dân
    thuần túy như bác Hồ Mừng vì hầu hết nông dân sử dụng thời gian nhà n rỗi
    trong nông nghiệp-nông nhà n để là m các nghề khác. Chẳng hạn là các nghề phục
    vụ nông nghiệp như là m lò rèn sản xuất nông cụ cuốc xẻng v.v.. hay là m nghề
    kinh doanh phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thuốc trừ sâu, diệt cỏ.. Một số
    nông dân có tay nghề về cơ khí đã mở tiệm sửa chữa máy móc nông nghiệp như
    máy bơm, máy cà y tại nhà . Ngoà i thời gian là m nông nông dân cũng còn là m các
    nghề khác phục vụ đời sống nông thôn như là m rượu đế, may áo quần, là m đường
    nông thôn, là m nhà cửa, là m gạch ngói v.v.. Thế là họ có cả trăm cái nghề
    chung quanh nghề nông đấy.

    Từ 3 khái niệm vừa nêu ta hãy nhìn lại cái quá trình mà các nước châu Á gọi
    chung là hiện đại hóa nông thôn hay phát triển nông thôn trong nửa sau thế
    kỷ 20 đến nay. Từ Trung quốc đến, Ấn độ, Thái lan và cả Việt Nam... hầu như
    khái niệm hiện đại hóa nông nghiệp không phải là quá trình đầu tư và o nông
    nghiệp nhằm tăng năng xuất lao động của nông dân, chuyên nghiệp hóa nông dân
    và hạn chế thời gian nông nhà n để đảm bảo nông dân có một nguồn thu nhập
    sung túc đảm bảo các nhu cầu phát triển khác. Thực chất của hiện đại hóa
    nông thôn lại chính là quá trình đô thị hóa nông thôn.

    Người ta về nông thôn đầu tư xây nhà cửa cho dân thà nh phố, xây sân golf,
    xây nhà máy, sân bay v.v.. Họ mở rộng không gian địa lý của thà nh thị về các
    vùng nông thôn một cách hết sức bất cân đối và không có hướng giải quyết chu
    đáo với nông dân. Tôi nhớ đến cố thủ tướng Võ Văn Kiệt có nói người nông dân
    là người hy sinh nhiều nhất. Thời chiến họ hy sinh xương máu. Thời bình họ
    hy sinh ruộng đất con cái cho quá trình đô thị hóa nà y.

    Tôi nghĩ rằng lẽ ra, nếu có một chính sách phát triển nông nghiệp đúng nghĩa
    để người nông dân chỉ cần là m nông cũng đủ già u. Phát triển nông thôn đúng
    nghĩa để đảm bảo những người nông dân lớn tuổi có nơi ăn chốn ở, có lương
    hưu phù hợp để họ không phải bám và o các mảnh vườn nhỏ nghèo nà n mà mỗi năm
    nó lại phải chia nhỏ hơn (cho con cái của họ) và phải nghèo hơn (vì ô nhiễm
    môi trường).

    Dường như tôi chưa nghe nói đến một mô hình sản xuất lớn ở nông thôn nà o đó
    có thể đảm bảo được nhu cầu phát triển mà tôi vừa nêu. Ta thấy ở Thái, có
    những địa chủ mua đất của nông dân nghèo và cũng để thực hiện một kiểu sản
    xuất tập trung chứ chưa có kiểu sản xuất với hiệu quả cao như ở Mỹ, châu Âu.
    Thay vì họ là m nông trên một miếng đất nhỏ, giờ đây họ là m trên miếng đất
    lớn hơn. Giá trị sản phẩm thu được chủ yếu dựa và o lao động cơ bắp của người
    nông dân nghèo là m thuê cho họ. Trong khi ở Mỹ, chỉ cần 4% dân số là m nông
    lại có đủ nông sản cho cả nước và cho xuất khẩu.

    Cuối thời bao cấp và bước và o thời đổi mới, nông thôn VN chứng kiến cảnh sụp
    đổ của các hợp tác xã nông nghiệp. Mô hình sản xuất tập trung không hiệu quả
    nên phải xóa bỏ kiểu tập trung ấy. Nhưng điều thất bại là người việt đã đổi
    sản xuất tập trung thà nh sản xuất nhỏ. Lẽ ra nếu tốt hơn, người ta nâng cấp
    để sản xuất tập trung dựa và o cơ khí và kỹ thuật nhiều hơn và giảm bớt sức
    người trong kiểu sản xuất ấy. Số lao động dư thừa sẽ về các thà nh phố hay
    là m việc tại các khu công nghiệp mới.

    Trở lại với bà i báo ấy, tôi nghĩ chúng ta đã đi sai đường ở chỗ ta không
    hiện đại hóa nông nghiệp mà ta đô thị hóa nông thôn. Các hậu quả về văn hóa,
    xã hội đã được tác giả nói ra nên tôi không lập lại. Cái mà tôi cho rằng ta
    phải suy nghĩ là là m sao hiện đại hóa chính nền nông nghiệp và giảm các hậu
    quả về môi trường, về tà i nguyên. Tôi e rằng các biến động xã hội như nạn cờ
    bạc, rượu chè, tai nạn giao thông khó mà tránh. Hình ảnh nông thôn truyền
    thống với con trâu và cái cà y cũng khó mà giữ được. Bởi văn hóa được sinh ra
    từ cuộc sống. KHi cuộc sống thay đổi thì văn hóa phải thay đổi theo. Ta
    hướng cuộc sống đi và o các thay đổi có lợi dà i hạn hơn là việc dụ nông dân
    bán đất để ôm một đống tiền rồi chẳng biết đầu tư và o cái gì cho có lời..
    Nắm tiền mà không biết nơi đầu tư thì tránh sao được cảnh nông dân lấy tiền
    xà i phung phí.

    Mến
    Tran Ba Thien
    tranbathien at gmail.com>>







    >>
    >>
    >>
    >>
    >> --
    >> Tran Dinh Hoanh, Esq., LLB, JD
    >> Washington DC
    >> ------------------------------------------------------------------------
    >>
    >> _______________________________________________
    >> To subscribe/unsubscribe, please contact admins at
    >> vnbizadmin at vietlinks.net
    >> Info at http://mail.saigon.com/mailman/listinfo/vnbiz
    >> Archive at http://groups.yahoo.com/group/vnbiz/
    >> or http://groups-beta.google.com/group/VNBIZforum/
    >> or http://mail.saigon.com/pipermail/vnbiz
    >
    > _______________________________________________
    > To subscribe/unsubscribe, please contact admins at
    > vnbizadmin at vietlinks.net
    > Info at http://mail.saigon.com/mailman/listinfo/vnbiz
    > Archive at http://groups.yahoo.com/group/vnbiz/
    > or http://groups-beta.google.com/group/VNBIZforum/
    > or http://mail.saigon.com/pipermail/vnbiz

    _______________________________________________
    To subscribe/unsubscribe, please contact admins at
    vnbizadmin at vietlinks.net
    Info at http://mail.saigon.com/mailman/listinfo/vnbiz
    Archive at http://groups.yahoo.com/group/vnbiz/
    or http://groups-beta.google.com/group/VNBIZforum/
    or http://mail.saigon.com/pipermail/vnbiz



  -- 
  Tran Dinh Hoanh, Esq., LLB, JD
  Washington DC 


------------------------------------------------------------------------------


  _______________________________________________
  To subscribe/unsubscribe, please contact admins at
  vnbizadmin at vietlinks.net
  Info at http://mail.saigon.com/mailman/listinfo/vnbiz
  Archive at http://groups.yahoo.com/group/vnbiz/
  or http://groups-beta.google.com/group/VNBIZforum/
  or http://mail.saigon.com/pipermail/vnbiz
-------------- next part --------------
An HTML attachment was scrubbed...
URL: http://mail.saigon.com/pipermail/vnbiz/attachments/20080719/52e66d9d/attachment.html