[Vnbiz] Building the Vietnamese Intelligentsia--Intellectuals and Entrepreneurs [SEC=UNCLASSIFIED]

[Tran Dinh Hoanh]

Dear CACC,

Below is a good article on Vietnamese intelligentsia written by anh Chu Hao,
FYI.

Anh Chu Hao quotes Marx's definition of intellectuals as "persons with
enough knowledge to be concerned about, and to opine on, social issues;
therefore they must be the persons who, without compromising, criticize the
status quo; non-compromising means they do not back out when facing the
government's conclusion or when facing conflict with the government, any
government."

(Cũng trong tinh thần cách mạng ấy Karl Max đã coi trí thức là những người
có đủ tri thức để quan tâm và có chính kiến riêng đối với các vấn đề của xã
hội nên họ phải là những người: "phê bình không nhân nhượng những gì đang
hiện hữu, không nhân nhượng với nghĩa rằng họ không lùi bước trước kết luận
của chính quyền hoặc trước xung đột với chính quyền, bất cứ chính quyền
nào").

Good quote and good definition to work with.  Under this definition, anh Chu
Hao would say not all people who labor mainly with their brain (lawyer,
doctor, engineer, journalist, etc.) are intellectuals, although many of them
are intellectuals.  That is fair enogh.

But here is a practical analysis of the definition problem:  "Intellectuals
do not back out when facing government's conclusion or when facing conflict
with the government."  This sounds right and great, and it also describes
the government's essential role in defining who is an intellectual:  If the
government lets people freely disagree with its conclusion, then almost
everyone who cares a little will be an intellectual, because most of us,
average professionals, are ready to opine on social issues and criticize the
status quo without compromising.  However, if the government doesn't
tolerate disssenting opinion and forces the dissenters immediately into the
choice of either surrendering or going into conflict with the government,
then only a handful of ultra-courageous people may become intellectuals.
The truth is not so  many of us are so ready to go to jail.

My point here is to demonstrate how the government's behavior may deeply
affect the intelligentsia issue--so deeply that government behavior even
affects the application of the "intelligentsia" definition, in determining
who is an intellectual and who is not.

Another practical observation is that, under Marx's definition (which I
think is a very reasonable definition), the governenment behavior's may
substantially decrease the number of intellectuals (which will lead to the
death of the intelligentsia) or increase the number of intellectuals (which
will produce a strong and thriving intelligentsia).

Have a great day!

Hoanh
________________



http://vietnamnet.vn/

  Sỹ phu, trí thức nước nhà xưa và nay  16/07/2008 09:02 (GMT + 7) *Không ai
nâng cao được vai trò của trí thức nếu giới trí thức của chúng ta không tự
khẳng định được mình! Không ai san sẻ trách nhiệm với trí thức được; chỉ có
trí thức mới thi hành được thiên chức của mình; vinh quang và cay đắng gắn
liền với thiên chức ấy cũng chỉ dành riêng cho giới trí thức mà thôi! *


*

Trí thức, anh là ai? (Ảnh minh hoạ)

Trí thức, anh là ai? *

Ở nước ta hiện nay có một số khá đông người được xã hội, hoặc tự mình, coi
là trí thức. Nhưng "thế nào là một trí thức?" thì hình như chưa bao giờ được
cắt nghĩa một cách rõ ràng.

Có thể đã có nhiều cá nhân trí thức, nhưng những con người đơn lẻ ấy đã quy
tụ lại (chủ yếu là thông qua diễn đàn, dư luận) thành một giai tầng của xã
hội như là tầng lớp trí thức chưa? Đặc điểm, tính cách của trí thức Việt Nam
là gì? Vai trò và trách nhiệm của trí thức trước vận mệnh của dân tộc ta
trong thời đại mới – thời đại kinh tế tri thức, thời đại hội nhập toàn cầu,
là như thế nào?

Mỗi câu hỏi trên đây đều đặt ra một vấn đề thảo luận rất nghiêm túc và lý
thú, có ý nghĩa quan trọng đối với việc huy động sức mạnh của khối đại đoàn
kết toàn dân trong quá trình đổi mới – hội nhập – phát triển. Để đi đến đồng
thuận chắc cần phải có thời gian. Ở đây chúng tôi chỉ xin đặt vấn đề và gợi
mở, mong các bạn đọc cùng chia sẻ.

Ai là trí thức? Đã từ lâu ở nước ta đã tồn tại một khái niệm đơn giản: Những
người lao động trí óc là trí thức, chỉ cốt để phân biệt với những người lao
động chân tay như công nhân và nông dân. Một quan niệm bớt đơn giản hơn một
chút thì cho rằng hễ có trình độ học vấn từ cấp cao đẳng, đại học trở lên là
trí thức.

Thật ra ngay từ khi từ "tầng lớp trí thức" (intelligentsia) xuất hiện lần
đầu tiên ở Nga vào nửa đầu thế kỷ 19* [1]*, và sau đó là từ "người trí thức"
(intellectuel) xuất hiện ở Pháp sau công xã Paris (1871) *[2]*, đã mang một
ý nghĩa khá rõ ràng: đó là những người không chỉ có học vấn hay trình độ
chuyên môn cao, mà hơn hết phải là những người quan tâm và có chính kiến
trước những vấn đề chính trị – xã hội nóng bỏng của thời cuộc.

Cũng trong tinh thần cách mạng ấy Karl Max đã coi trí thức là những người có
đủ tri thức để quan tâm và có chính kiến riêng đối với các vấn đề của xã hội
nên họ phải là những người: "phê bình không nhân nhượng những gì đang hiện
hữu, không nhân nhượng với nghĩa rằng họ không lùi bước trước kết luận của
chính quyền hoặc trước xung đột với chính quyền, bất cứ chính quyền nào". *
[3]*

Với những hiểu biết trên đây, chúng ta có thể suy ra rằng tầng lớp trí thức
của xã hội có thiên chức sau: Tiếp thu và truyền bá tri thức hoặc/và văn
hóa; Sáng tạo các giá trị mới của tri thức hoặc/và văn hóa; Đề xuất, phản
biện một cách độc lập các chủ trương chính sách và biện pháp giải quyết các
vấn đề của xã hội; Dự báo và định hướng dư luận xã hội.

*Sỹ phu, trí thức nước nhà xưa và nay *

      Từ trên xuống: Sĩ tử đứng chờ xướng danh, Tân khoa, Các tân khoa cảm
tạ Tổng đốc Nam Định (1987), Các tân khoa được Tổng đốc thay mặt vua ban yến
(Ảnh nguồn: Từ bộ sưu tập ảnh "Việt Nam xưa" trên blog GlassMouse)
Quan niệm về trí thức trên đây là phổ quát đến với các xã hội văn minh cận,
hiện đại. Riêng ở nước ta, từ khi có lịch sử thành văn cho đến Cách mạng
tháng 8 năm 1945, quan niệm này có lẽ chỉ thích hợp trong một giai đoạn phát
triển ngắn ngủi, từ đầu đến giữa thế kỷ 20, khi xuất hiện tình huống giới
trí thức mới (dùng chữ quốc ngữ) có cơ hội trở thành một tầng lớp xã hội khá
độc lập với chính quyền về hoạt động nghề nghiệp và chính kiến. Ngoài giai
đoạn này, chúng tôi e rằng chưa bao giờ ở nước ta thực sự có một tầng lớp
trí thức như cách hiểu thông thường của thế giới.

Thường ở ta trí thức được gán một cách không đúng cho những người gọi là "có
học", chỉ xuất hiện ở xã hội Việt Nam ở buổi đầu công nguyên từ khi nhà Hán
du nhập Nho giáo vào Việt Nam với mục đích giáo hóa và đào tạo quan lại bản
xứ.

Sau khi giành được độc lập vào năm 939 các triều đại phong kiến ngày càng
tôn sùng Nho giáo; và đến đời nhà Trần (thế kỷ 13) thì Nho giáo đã được coi
là hệ tư tưởng chính thống cho đến hết các triều Nguyễn (đầu thế kỷ 20).
Suốt gần một nghìn năm ấy chỉ có một thứ được dậy và được học (một cách có
hệ thống) là Nho giáo (khác với sự chuyên biệt hạn hẹp của Phật giáo và Đạo
giáo).

Các Nho sỹ sau khi đỗ đạt sẽ được bổ nhiệm làm các quan lớn, nhỏ trong hệ
thống cai trị của Nhà nước phong kiến. Các Nho sỹ thi trượt thì trở lại làng
quê vừa dạy "chữ thánh hiền" như một kế sinh nhai, vừa "dùi mài kinh sử" đợi
kỳ thi sau, đợi được đi làm quan để "cả họ được nhờ"!

Cái cơ hội "đổi đời" dường như duy nhất ấy đã tạo ra, một mặt là cái mà
chúng ta vẫn thường tự ca ngợi là truyền thống hiếu học của dân ta, mặt
khác, quan trọng hơn đã tạo nên sự lệ thuộc đến nô dịch của những người "có
học" vào Nhà nước phong kiến.

Và do đó, có thể nói rằng dưới các triều đại phong kiến ở nước ta chưa bao
giờ tồn tại một tầng lớp trí thức theo cách hiểu đúng đắn của từ này. Các sĩ
phu là những người "có học" có danh tiếng của các thời đại phong kiến, do
vậy hầu hết cũng chỉ là các "quan văn" mang sứ mệnh "phò chính thống" mà
thôi - họ không hẳn là người trí thức, hoặc tầng lớp trí thức.

Đến giữa thế kỷ 19 cùng với sự hèn yếu của Triều Nguyễn, sự xâm lược của
thực dân Pháp và bước đầu tiếp cận với nền văn minh công nghiệp phương tây,
tầng lớp Nho sỹ ở nước ta đã phân hóa sâu sắc và xuất hiện những nhóm sỹ phu
tiến bộ có đầu óc canh tân - tiền thân của nhóm trí thức đầu tiên của nước
ta nửa đầu thế kỷ 20.

Những nhân vật điển hình có thể kể đến là Vũ Tông Phan (1800 - 1851, cùng
với Hội Hướng thiện); Nguyễn Trường Tộ (1828 -1871); Nguyễn Lộ Trạch (1852 -
1895); Nguyễn Tư Giản (1823 - 1890); Phạm Phú Thứ (1820 - 1883)v.v...

Đấy chính là những sỹ phu có đầu óc canh tân đầu tiên trong lịch sử nước ta,
đặt nền móng cho cuộc vận động giải phóng dân tộc vào cuối thế kỷ 19 đầu thế
kỷ 20, dù là theo đường lối bạo lực như các phong trào Cần vương (Phan Đình
Phùng, 1844-1895), và Đông Du (Phan Bội Châu, 1867-1940); hay chủ trương
tiến hành một cuộc cách mạng văn hóa - giáo dục như phong trào Duy Tân (Phan
Châu Trinh, 1872-1920) và Đông kinh nghĩa thục (Lương Văn Can, 1854-1927).

Vào những năm đầu của thế kỷ 20, cùng với sự suy tàn của chế độ phong kiến
và sự thiết lập chế độ thực dân cua Pháp trên cả nước, ảnh hưởng của tư
tưởng Dân chủ tư sản và Khoa học - Kỹ thuật phương tây đã tràn vào xã hội
Việt Nam thông qua Nhật Bản và Trung Hoa.

Trong bối cảnh đó phong trào Duy Tân và Đông Kinh nghĩa thục đã quy tụ được
một tầng lớp sỹ phu - trí thức bao gồm các nho sỹ cách tân (Huỳnh Thúc
Kháng, 1876-1947; Trần Quý Cáp, 1870-1908; Đào Nguyên Phổ, 1861-1907
v.v...), và các trí thức mới dùng quốc ngữ và tiếng Pháp (Phan
Khôi,1887-1960; Nguyễn Văn Vĩnh,1882-1936; Phạm Quỳnh, 1892-1945,v.v...).
Đây chính là tầng lớp trí thức đầu tiên của nước ta.

   Sĩ phu, trí thức Việt Nam xưa
(Ảnh nguồn: Từ bộ sưu tập ảnh "Việt Nam xưa" trên blog GlassMouse)

Hoàn cảnh lịch sử đã tạo ra cho một số người điều kiện có chỗ đứng khá độc
lập với chính quyền, có thể sống bằng nghề lao động trí óc của mình chứ
không nhất thiết phải ra "làm quan", và tiếng nói của họ càng ngày càng có
uy tín trong xã hội. Họ phần đông là những người hành nghề tự do như bác sỹ,
kỹ sư, luật sư, thầy giáo, nhà báo, nhà văn, họa sỹ, nhạc sỹ và nghệ sỹ....

Những phần tử ưu tú trong số đó chính là tầng lớp trí thức mới, và nhiều
người đã đóng vai trò nòng cốt trong các tổ chức văn hóa hoạt động công
khai. Đó là các hội, chẳng hạn Trí Tri, Khai trí Tiến đức, Truyền bá Quốc
ngữ và Tự lực Văn đoàn v.v...Là các báo hoặc tạp chí, chẳng hạn Đông Dương,
Nam Phong, Tiếng Dân, Tri Tân, Thanh Nghị, Khoa học v.v...Hay các Nhà xuất
bản, chẳng hạn Nam Kỳ, Tân Dân v.v...

Tình trạng này đã tiếp diễn cho đến năm 1945 khi cách mạng tháng 8 thành
công. Sau đó là một thời kỳ phát triển đặc biệt của tầng lớp trí thức Việt
Nam mà chắc là còn phải tốn nhiều thời gian và công sức để nghiên cứu một
cách nghiêm túc và đánh giá một cách khách quan vị trí và vai trò của họ
trong xã hội.

Ngày nay trong cụm từ "Liên minh Công – Nông – Trí" tôi ngờ rằng chúng ta đã
dùng từ "trí" để chỉ những người lao động trí óc (kỹ sư, bác sỹ, nhà văn,
họa sỹ, v.v.) chứ không phải là trí thức theo cách hiểu thông thường của thế
giới hiện đại. Nước ta có hai tổ chức được coi (gần như mặc nhiên) là các
hội của giới trí thức, đó là Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam
và Liên hiệp các hội Văn học và Nghệ thuật Việt Nam.

Thật ra không hoàn toàn như vậy. Đó thực chất là các hội của những người
thực hành chuyên môn của mình chủ yếu bằng trí óc. Trong số rất đông đó chỉ
có một số là trí thức thực thụ mà thôi. "Một số" này đã quy tụ lại (chủ yếu
là thông qua diễn đàn, dư luận) thành một tầng lớp trí thức với đúng nghĩa
của nó hay chưa vẫn còn là một vấn đề cần được thảo luận.

Tuy nhiên tạm thời chúng ta có thể nhất trí với nhau rằng "một số" khá đông
này là tầng lớp trí thức của nước ta. Tầng lớp này ngày càng rõ nét và mạnh
dần lên cùng với quá trình đổi mới của Đất nước.

Đã là trí thức thì ở nước nào cũng vậy, thời đại nào cũng vậy, đều có tính
cách chung là: Tôn thờ lý tưởng Chân – Thiện – Mỹ; Độc lập tư duy; Hoài nghi
lành mạnh; và Tự do sáng tạo. Tuy nhiên mỗi dân tộc đều có tính cách riêng,
tầng lớp trí thức của mỗi dân tộc cũng có bản sắc riêng.

Chúng ta thường nghe nói: trí thức Trung Hoa thâm thúy (thâm nho), trí thức
Nhật khiêm tốn (đến khách khí), trí thức Nga sâu sắc đôn hậu, trí thức Mỹ
thực dụng, trí thức Anh lạnh lùng tỉnh táo, trí thức Pháp hào hoa phong nhã,
v.v. Vậy trí thức Việt Nam có đặc điểm gì? Tôi đã từng nghe ông K.G. nói đến
tính cách "phò chính thống"; bà P.T.H. nói đến tính cách "quan văn", tựu
chung lại là tính "thích được chính quyền sử dụng".

Có nhiều người nói là tính cách "tùy thời", nghe có vẻ dễ chịu hơn chữ "cơ
hội" hay là "hèn" mà một số bạn đồng nghiệp của chúng ta không ngại ngần
khẳng định. Nguyên cớ gì mà phải "hèn"? Đã "hèn" làm sao có nhân cách? Thiếu
nhân cách liệu có xứng đáng là trí thức? Nhiều ý kiến cho rằng bi kịch của
giới trí thức Việt Nam chính là ở chỗ này! Nhưng như vậy có lẽ chưa được
công bằng cho lắm!

Bởi lẽ, còn có một thực tế khác nữa cần phải xem xét. Đó là tính cách uyển
chuyển, kết hợp "hành" và "tàng" của Sỹ phu – Trí thức nước nhà" *[4]* Điều
kiện cho phép thì bung ra hoạt động; lúc khó khăn thì tạm ẩn dật chờ thời,
có khi "tàng" ngay trong lòng cường quyền với tâm trạng "cấp lưu, dũng
thoái" (trước giòng nước xiết, can đảm thoái lui).

Thế nhưng gianh giới giữa thái độ đúng đắn này với cái sự hèn thật là mong
manh; chỉ "tự mình, mình biết cho mình" chứ khó lòng mà phán xét từ phía
ngoài. Vậy thực sự trí thức Việt Nam có phẩm tính gì?

Ngày nay, khi đất nước ta đang bước sang một thời kỳ mới, thời kỳ tiếp tục
đổi mới toàn diện, hội nhập vào nền kinh tế tri thức toàn cầu thì vai trò và
trách nhiệm của tầng lớp trí thức càng quan trọng và nặng nề hơn. Đổi mới
càng sâu sắc và toàn diện càng đòi hỏi phải đổi mới tư duy triệt để; muốn
vậy phải có tầm trí tuệ rất cao. Tầm trí tuệ cao ấy phải có sự can dự của
tầng lớp trí thức ưu tú của dân tộc.

Toàn cầu hóa buộc chúng ta phải hội nhập một cách ngang tầm trong mọi lĩnh
vực. Trí thức Việt Nam cũng phải phấn đấu để có thể ngang tầm với tầng lớp
trí thức của các nước tiên tiến khác. Điều đó thật không dễ dàng nếu chúng
ta thẳng thắn và dũng cảm nhìn vào thực trạng đội ngũ trí thức nước nhà.
Không ai nâng cao được vai trò của trí thức nếu giới trí thức của chúng ta
không tự khẳng định được mình! Không ai san sẻ trách nhiệm với trí thức
được; chỉ có trí thức mới thi hành được thiên chức của mình; vinh quang và
cay đắng gắn liền với thiên chức ấy cũng chỉ dành riêng cho giới trí thức mà
thôi!

*

   - Chu Hảo

*-------------------
*Ghi chú:*
*(1) Dimitri Likhachev, Phẩm tính trí thức, Bản dịch và chú thích của La
Thành, Talawas 2007.
(2) Cao Huy Thuần, Thế giới quanh ta, Nhà xuất bản Đà Nẵng 2006, xem trích
dẫn
(3) –nt-
(4) Vũ Thế Khôi, Hội Hướng thiện đền Ngọc Sơn – Một cội nguồn văn hóa xã hội
sâu xa của phong trào Duy Tân và Đông Kinh nghĩa thục, Hội thảo về Đông Kinh
nghĩa thục, Aix-en-Provence (Pháp) 2007.
 *
   Gửi tin qua E-mail<http://www.tuanvietnam.net/news/GuiTinQuaEmail.aspx?alias=tulieusuyngam&msgid=4257>
In
tin<http://www.tuanvietnam.net/news/InTin.aspx?alias=tulieusuyngam&msgid=4257>

On Tue, Jul 15, 2008 at 9:36 AM, Tran Dinh Hoanh <tdhoanh at gmail.com> wrote:

>  Dear brother Quang Anh & CACC,
>
> Good ESP.  I was thinking you might ask about giai cap and tang lop, and
> here we go, open the computer and you are there :-)
>
> In the old days we only heard about giai cap--dau tranh giai cap  (class
> struggle)--giai cap tu ban (capitalist), giai cap tu san (bourgeoisie), giai
> cap dia chu (landowners), giai cap ban co nong (can nong & co nong), giai
> cap cong nhan (workers).  You realized that I have named these giai cap in
> the order of Marxist-Leninist badness -- capitalist on the top list of
> badness, bourgeoisie and landowners next in badness, proletariat (ban co
> nong and cong nhan) on the bottom as the good guy.
>
> So where was giai cap tri thuc (intelligentsia) in the Marxist-Leninist
> view?   Well, they hover somewhere in the middle.  (Looks like life has
> never changed for the intellectuals.  We intellectuals always hover
> somewhere in the middle, anywhere in the world, then and now :-)  According
> to Lenin, the Communist revolution needed brainpower, so the proletariat had
> to produce its own intellectuals and also had to win the intelligentsia over
> to its side.  Thus the intelligentsia was recruited to turn away from its old
> master -- the capitalist -- to serve the new master, the proletariat. So
> intellectuals were not really the enemy of the revolution; they were made a
> part of the revolution.  Only the intellectuals who either refuse to follow
> the revolution or followed but dared to tell the truth (like Nhan Van Giai
> Pham in Phong Trao Tram Hoa Dua No) would be terminated.
>
> The real problem is that in the Communist revolution intellectuals were no
> longer intellectuals.  After awhile, they merely babble
> Marxist-Leninist nonsense like everyone else, and happily prosecuted their
> own colleagues who refused to babble along.  They simply lost their
> brainpower.  Of course.  The brain is like the arms and legs.  If you don't
> use your arms for a year, your arms are gone.  The brain death of the
> intelligentsia was the result of the revolution.
>
> Today, the bloody prosecution is no longer there, things are much more
> gentle, but the jails and handcuffs are still there, and the general pattern
> of treatment to make sure the intellectuals cannot think freely, cannot talk
> freely and cannot write freely is still there.  This is really sad affair of
> the nation and, right now, as I type this, my heart hurts.  My heart hurts!
> Do you hear me?
> OK, brother Quang Anh, my observation is that because of the bloody
> business involving the term "giai cap," in the recent years (I think
> starting with doi moi) the Vietnamese have switched to a new term "tang
> lop."  Translated into English both giai cap and tang lop
> mean "class."  Today we see often in writing tang lop tri truc, tang lop
> cong nhan, but once in a while someone still use the term giai cap.  For the
> same reason of being conscious about history, I never use the term giai
> cap, except when I talk about history.  I use tang lop when writing in
> Vietnamese.
>
> Have a great day!
>
> Hoanh
>
>
>
>  On Tue, Jul 15, 2008 at 3:24 AM, <QuangAnh.Nguyen at dfat.gov.au> wrote:
>
>> [ Vietnam Business Forum ]
>>
>>
>>
>> Dear anh Hoanh
>>
>> Thanks a lot for your discussion.
>>
>> I translated the word "class" from the original Vietnamese term of that
>> research: tầng lớp. Is that a little bit different from the word: "giai
>> cấp"?
>>
>> Regards
>>
>>
> --
> Tran Dinh Hoanh, Esq., LLB, JD
> Washington DC
>



-- 
Tran Dinh Hoanh, Esq., LLB, JD
Washington DC
-------------- next part --------------
An HTML attachment was scrubbed...
URL: http://mail.saigon.com/pipermail/vnbiz/attachments/20080716/67fef19c/attachment.html