[Vnbiz] Land rights for farmers

[Doan Viet Hung]

Dear CACC,

Vietnamese farmers still left behind in the economic boom. Is the conception
about land rights in Vietnam (that is different from many other countries)
is the main cause of the problem?  The following is an article that
discusses about land rights for farmers.

Have a great day!
Viet Hung

http://www.tuanvietnam.net//vn/tulieusuyngam/4149/index.aspx
Bàn về nông thôn từ góc nhìn sở hữu ruộng đất  01/07/2008 11:22 (GMT +
7)  *"Muốn dân không mất ruộng, phải xem lại chế độ sở hữu áp dụng đối
với ruộng
đất của nông dân. Muốn dân không chán ruộng, phải xem lại các chính sách tác
động tới nông sản nhằm giúp nông dân được lợi. Muốn dân không chán quê, phải
xem lại ai được lợi từ chi dùng tài chính công." - TS. Phạm Duy Nghĩa *


Dù nhìn gần hay xa, bao giờ nông thôn cũng là tương lai của một xứ nông
nghiệp. Ai giữ được nông dân, người ấy thường kiểm soát được nhiệt độ của
chảo lửa chính trị quốc gia. Sự ổn định của nước ta phụ thuộc vào cách mà
các nhà chính trị đối xử với nông dân.

Hiện nay có ba nguy cơ rất rõ ràng đối mặt với những người dân quê, đó là:
(i) nông dân mất ruộng, (ii) nông dân chán ruộng, (iii) nông dân chán chốn
thôn quê. Ly nông, ly hương, ly tán bất đắc dĩ, những vấn đề xã hội của nông
dân có thể trở thành những quả bom nổ chậm.

*Muốn dân không mất ruộng,* phải xem lại chế độ sở hữu áp dụng đối với ruộng
đất của nông dân.

*Muốn dân không chán ruộng,* phải xem lại các chính sách tác động tới nông
sản nhằm giúp nông dân được lợi. Có vẻ như một hạt thóc mang lại nhiều lời
hơn cho người giữ độc quyền buôn bán giống, phân bón hay kênh xuất nhập khẩu
gạo hơn là chút lợi rơi sót lại cho người nông dân.

*Muốn dân không chán quê,* phải xem lại ai được lợi từ chi dùng tài chính
công. Một khi điện, đường, trường, trạm, y tế, cây xanh, điện thoại cho tới
truyền hình cáp ở đô thị đều sẵn, tốt và rẻ hơn ở nông thôn, thật chẳng ngạc
nhiên khi phố chật chội với lao động nhập cư, trong khi thôn quê dần trở nên
heo hút với người già và con trẻ.

*Nông dân mất ruộng
*

   "Muốn dân không mất ruộng, phải xem lại chế độ sở hữu áp dụng đối với
ruộng đất
của nông dân" - Ảnh: Sơn Lâm


Có vẻ như khẩu hiệu "dân cày có ruộng" nhiều thời đã lôi cuốn được nông dân
đi theo vô số cuộc cánh mạng. Thì vẫn thế, quyền tài sản tư nhân của nông
dân vẫn bỏng giãy thời nay. Chỉ có điều trước những ánh mắt thèm khát tài
nguyên của các ông chủ tư bản và sự im lặng của người có quyền, đôi khi
người ta lảng tránh bàn về đề tài này. Song càng lảng tránh, đơn thư khiếu
nại nhà đất càng chồng chất.

Hơn 80% trong số gần 2 vạn đơn thư khiếu nại của cử tri gửi tới các cơ quan
và đại biểu dân cử có nội dung liên quan đến quyền tài sản nhà đất của người
dân. Tranh kiện liên quan đến nhà đất, đền bù, giải toả, khi chuyển đổi đất
ruộng thành đất kinh doanh là mầm mống cho vô số vụ "khiếu kiện tập thể" lan
dần từ thôn quê lên thành thị.

Chẳng cần tốn kém điều tra, chỉ tắt máy điều hoà, mở cửa sổ và nhìn ra cái
oi bức của xứ nhiệt đới, quan chức nước ta sẽ cảm nhận được cái nóng từ
quyền sở hữu ruộng đất đôi khi áp sát cổng chính quyền.

Không thể im lặng mãi trước vấn đề quyền tài sản của nông dân đối với ruộng
đất. Ngược lại muốn bảo vệ nông dân, Nhà nước phải bảo vệ quyền tài sản tư
của họ, giúp họ tự do hưởng dụng quyền ấy phù hợp với quy hoạch quốc gia và
địa phương.

Tại sao việc giao đất cho các ông chủ tư bản (trong và nước ngoài) đều có
thể dài tới 50 năm, trong khi ruộng đất giao cho nông dân canh tác bị giới
hạn 20 năm? Tại sao ông chủ tư nhân có hầu hết các quyền sở hữu trên đất đã
được giao (tuỳ nghi khai thác, hưởng dụng, chuyển bán, thế chấp); trong khi
nông dân chỉ có quyền trồng cấy và thu lượm hoa lợi, thậm chí bị hạn định rõ
là cây trồng hằng năm hay lưu niên?

Đất trở thành vàng, khi ruộng muống biến thành đất ở, đất kinh doanh. Chỉ
tiếc rằng, khi ấy ruộng đất bị "thu hồi", người nông dân canh tác bị "giải
toả" và được đền bù "theo quy định của pháp luật".

Chỉ riêng cách dùng từ ngữ và thái độ của người làm luật đã cho thấy nông
dân không được xem là ông chủ tài sản có được từ nhiều đời cha ông của họ;
ruộng đất của họ có thể bị dễ dàng tước đi vài các dự án sân golf, khu công
nghiệp. Các ông chủ đích thực chính là những người có quyền lực lập dự án và
hô biến ruộng lúa thành sân golf.

Vì lẽ ấy, muốn thành thực với nông dân không thể né tránh một cuộc cách tân
đến tận gốc rễ, đó là minh định quyền tài sản của người nông dân Việt Nam
đối với ruộng đất.

Đối với đất canh tác đã đươc chia, được giao, đươc người dân tự khẩn hoang,
Nhà nước phải cho một thời hạn để họ tự đăng ký và long trọng tuyên bố quyền
sở hữu bất khả xâm phạm của họ.

Quyền tài sản ấy không bị giới hạn về thời gian, người dân tuỳ nghi canh
tác, nhượng đổi phù hợp với quy hoạch của chính quyền, tuỳ nghi bán lại cho
các ông chủ tư bản theo giá thoả thuận hoặc góp vốn kinh doanh như cổ phần
trong các công ty.

Các ông chủ tịch tỉnh chỉ có quyền xây dựng quy hoạch, không thể có quyền
thu hồi đất của nông dân giao cho các dự án, trừ khi Nhà nước bỏ tiền mua
lại đất của nông dân vì các mục đích công cộng theo nguyên tắc thoả thuận
dựa trên giá đất của thị trường.

Đất đai của toàn dân thì Nhà nước trả lại cho người dân cũng là một lẽ đương
nhiên. Nói cách khác, phải thay đổi cách nhìn về sở hữu toàn dân, tăng quyền
tài sản tư đối với ruộng đất cho các gia đình nông dân, tôn trọng và nêu rõ
thái độ của Nhà nước sẽ bảo vệ sở hữu của họ khi cần thiết. Hiến pháp 1992
và Luật Đất đai 2003 cần đựoc viết lại vì quyền lợi của nông dân.

Khác với động sản, đất không thể di dời, ngày càng có giá nếu được đầu tư cơ
sở hạ tầng tiện cho dân sinh, ngày càng mất giá nếu môi trường sống suy
thoái.

Bởi lẽ đó, kể cả khi ruộng đất đã là của tư, bằng chính sách quy hoạch và
đầu tư công, chính quyền dư sức làm tăng hay giảm một cách đáng kể giá trị
của đất.

Không chỉ đòi quyền tài sản, muốn bảo vệ sản hữu của mình, nông dân phải
được tổ chức để can dự vào các chính sách công, ví dụ như tham gia vào quá
trình quy hoạch địa phương, quy hoạch vùng và các dự án hạ tầng.

Công khai quy hoạch, tạo cơ hội cho các nhóm lợi ích phản biện chính sách,
tạo cơ hội cho cơ quan dân cử đại diện khách quan cho lợi ích các nhóm cử
tri, xây dựng các thiết chế giải quyết bất đồng về lợi ích, có lẽ với nhiều
cách ấy hi vọng sự tham gia của nông dân trong quy hoạch địa phương mới có
thể xuất hiện.

*Nông dân chán ruộng*

   " Muốn dân không chán quê, phải xem lại ai được lợi từ chi dùng tài chính
công"
(Ảnh nguồn: ngoisaoblog.com)


Vừa mất ruộng, vừa chán ruộng có thể sẽ là một xu thế khó tránh khỏi mà
người nông dân nước ta chắc chắn còn phải trải nghiệm ít nhất trong vài thập
kỷ nữa.

Làm ruộng thời thị trường cũng tựa kinh doanh, khôn sống mống chết, cuộc
ganh đua tự nhiên sẽ dồn đẩy người nông dân theo nhiều thái cực, trong đó
chắc sẽ có những người có năng lực quy tụ tài nguyên đất đai và nguồn lực
con người, tổ chức kinh doanh nông nghiệp một cách hiệu quả trên quy mô rộng
hơn.

Những người còn lại có thể bị bần cùng hoá, trở thành vô sản, tìm kiếm cơ
hội bằng cách bán sức lao động của mình.

Có lẽ Nhà nước khó có thể làm thay hay ngăn cản thị trường; chính sách hạn
điền chỉ có thể làm chậm lại hoặc biến dạng sự xuất hiện của các địa chủ
mới.

Theo một tư duy thị trường, người có năng lực phải được ban thưởng cho những
nỗ lực của mình, tích tụ ruộng đất chắc phải là một nền tảng cho một nền
công nghiệp mang tính cạnh tranh.

Khuyến khích và bảo hộ những sự tích luỹ tự nhiên đó, đồng thời với những
chính sách khuyến khích doanh nghiệp kinh doanh chế biến nông sản, liên kết
chuyển giao công nghệ cho nhà nông, hạn chế độc quyền cung cấp nguyên liệu
cho nông nghiệp và tiêu thụ sản phẩm, Nhà nước cần có một thái độ rõ rệt
trong khuyến khích cạnh tranh.

Có vẻ như việc tổ chức thu mua, xuất khẩu gạo còn hàm chứa vô số độc quyền;
những độc quyền ấy thường ít mang lại lợi ích cho nông dân.

Đã chấp nhận gia nhập WTO với những cam kết không bảo hộ đáng kể gì cho nông
sản Việt Nam, điều còn lại mà Nhà nước phải làm là vận dụng được tất cả
những cơ hội mà luật lệ khắt khe của WTO cho người sản xuất nông nghiệp.

Phần từ hạt gạo xuất khẩu dành cho nông dân có đủ lớn mới giữ được họ ở lại
với ruộng đồng. Phần ấy có từ việc hạn chế độc quyền xuất nhập khẩu, hạn chế
trung gian, song phần ấy cũng có thể khéo léo được tạo ra dưới đủ  loại hình
thức hỗ trợ mà quốc gia nào cũng hỗ trợ cho nông dân của mình, ví dụ dưới
dạng các tài trợ hợp pháp cho thuỷ lợi, giống, phòng trừ sâu bệnh, hỗ trợ kỹ
thuật.

Thêm một điều mà Nhà nước đáng ra phải làm đó là khéo léo nâng cao thái độ
trân trọng nông sản Việt Nam trong nhận thức và thói quen của dân chúng. Gọi
là khéo léo bởi dưới ánh mắt soi mói của các nhà tư bản nước ngoài bất kỳ
hành vi phân biệt đối xử nào cũng có thể dẫn đến nhiều hệ lụy.

Nhìn người Hàn rầm rộ biểu tình chống thịt bò Mỹ chợt thấy lo khi dân tộc
không biết cách phản ứng trước gạo mốc hay nội tạng bảo quản bằng chất hại
người được luồn về từ bên ngoài.

Nông dân chỉ bám ruộng khi nông sản được giá, nông sản chỉ có giá khi được
người mua tin dùng, cái vốn xã hội lớn lao dành cho nông sản Việt Nam chỉ có
thể tạo ra với một thái độ rõ rệt của nhà nước.

*Nông dân chán chốn thôn quê
*

   Muốn dân không chán ruộng, phải xem lại các chính sách tác động tới nông
sản nhằm giúp nông dân được lợi" - Ảnh: Sơn Lâm


Không ai muốn và có lẽ cũng chăng ai có thể chối bỏ quê hương, song nếu mức
sống đô thị và nông thôn quá xa khác thì nước ta còn chứng kiến những cuộc
di dân to lớn hơn nữa hướng ra phố. Điều này phá nát đô thị và cũng xô đổ
văn hoá nông thôn. Việc điều tiết lớn lao này không thể do thị trường, đó là
trách nhiệm của Nhà nước, càng bắt đầu muộn càng thêm tốn kém và bất lực.

Chính sách công có một tác động rất lớn có thể chèo lái tâm lý dân chúng,
giúp họ vì những lợi ích cá nhân mà ở lại với nông thôn. Có người ta bảo nếu
Nhà nước chi 10 đồng cho y tế, thì đến 8 đồng chỉ có lợi cho khu vực đô thị,
chỉ còn hai dồng rơi xuống y tế xã, y tế cộng đồng, các trung tâm cấp huyện
và địa phương.

Thì cũng thế đối với chi tiêu giao thông công cộng, giáo dục, điện nước và
các hạng mục ngân sách khác, có vẻ như Nhà nước càng tăng chi thì đôi khi
người ở phố và người giàu càng được lợi.

Vì lẽ ấy, muốn làm cho cuộc sống nơi thôn quê tiện ích chẳng kém nơi đô thị,
cần có một cuộc kiểm định lại tác động của chi dùng tài chính công đối với
khu vực nông thôn và xây dựng các chính sách điều tiết phù hợp. Chẳng hạn,
nếu thu nhập cho công chức, viên chức nhận nhiệm sở thì các địa phương cũng
đỡ than phiền về nguồn nhân lực.

Tương tự như vậy, nếu khuyến khích thoả đáng, các nhà kinh doanh hạ tầng
(như điện, nước, truyền thông) mới có động lực để vươn tới nông thôn. Nếu mở
rộng tranh luận, người dân sẽ có đủ muôn ngàn kế giúp phát triển nông thôn.

Chỉ riêng chi tiêu ngân sách cho các bộ ngành, chẳng hạn nếu Bộ Nông nghiệp
và Phát triển Nông thôn được đặt tại vựa lúa Cửu Long, Tổng cục du lịch điều
hành toàn ngành từ Quảng Ninh hay Bộ LĐ-TB-XH được đặt tại những miền quê
Nam Định dư thừa lao động.

Chắc rằng nguồn kinh phí quốc gia sẽ không quá dồn vào những đô thị trọng
tâm mà lan toả ra rất nhiều vùng. Điều quan trọng đối với chính quyền, vì lẽ
ấy, cho hôm nay và những ngày sau.

   - *TS Phạm Duy Nghĩa    *
-------------- next part --------------
An HTML attachment was scrubbed...
URL: http://mail.saigon.com/pipermail/vnbiz/attachments/20080702/c600b07d/attachment.html