[Vnbiz] A heart-touching article, about ban of street sale-person in Hanoi [SEC=UNCLASSIFIED]

[QuangAnh.Nguyen at dfat.gov.au]

Dear CACC

A heart-touching article, indeed.

Is this a so-called impact of the integration?


Have a good day!

----------------------------------------------
Nguyen Quang ANH


Chuyên gia kinh tế Bùi Kiến Thành:

Sao nỡ lòng đá bát cơm của người nghèo như thế! Thứ ba, 22/1/2008, 07:00
GMT+7

"...Tôi ước tính Hà Nội có khoảng vài trăm ngàn người bán hàng rong, nhân
con số đó với 64 tỉnh thành thì ước tính cả nước có khoảng gần 1 triệu lao
động kiểu này. Mỗi gánh hàng rong bán khoảng 200 nghìn tiền hàng/1 ngày.
Lấy con số 200 nghìn nhân khoảng 1 triệu lao động thì sẽ được gần 200 tỷ/1
ngày, và vài chục nghìn tỷ/1 năm... Họ là một thành phần kinh thế lớn trong
hệ thống kinh tế quốc gia...", ông Bùi Kiến Thành, chuyên gia kinh tế khẳng
định.





>> Một nhà thơ Mỹ tiếc hàng rong Hà Nội


>> "Cấm hàng rong" và bài học nhân bản "ăn xin Đà Nẵng"


>> Vẻ đẹp hàng rong trong ký ức một Trưởng lão








Phóng  viên (PV): Ngày 19.1.2008, qui định cấm bán hàng rong của UBND thành
phố  Hà  Nội  bắt đầu có hiệu lực? Là một chuyên gia về kinh tế, tài chính,
ông có nhận xét gì về quy định này?


Bùi  Kiến Thành (BKT): Theo tôi, quyết định này có vấn đề. Bởi những nguyên
nhân sau:


Thứ  nhất,  hàng  rong là một thành phần quan trọng trong hệ thống kinh tế.
Bán hàng rong gồm nhiều mặt hàng nhưng quan trọng nhất là mặt hàng nông sản
đem  từ  các  vùng ngoại vi thành phố về. Mỗi buổi sáng, các nhà “sản xuất”
phải  thức  dậy từ 2-3 giờ đêm để cắt hoa, thu hoạch rau quả rồi thồ lên xe
chở  vào các chợ đầu mối của thành phố. Những người bạn hàng rong nhỏ lẻ sẽ
nhập hàng từ các đầu mối lớn này và tỏa đi buôn bán khắp thành phố.


Tôi  ước  tính Hà Nội có khoảng vài trăm ngàn người bán hàng rong, nhân con
số đó với 64 tỉnh thành thì ước tính cả nước có khoảng gần 1 triệu lao động
kiểu này. Mỗi gánh hàng rong bán khoảng 200 nghìn tiền hàng/1 ngày. Lấy con
số 200 nghìn nhân khoảng 1 triệu lao động thì sẽ được gần 200 tỷ/1 ngày, và
vài chục nghìn tỷ/1 năm. Cứ cho là Hà Nội chỉ có vài chục nghìn người đi th
ì  doanh  thu từ các gánh hàng rong đem lại cũng lên tới vài tỷ/1 ngày. Nhà
nước  liệu  có tạo công ăn việc làm cho 200 nghìn lao động này? Cộng hết số
công  nhân  quanh khu vực Hà Nội cũng không đạt nổi con số này. Bản thân họ
cũng  tự  xoay  xở kinh doanh bằng vốn tự có. Như vậy bán hàng rong sử dụng
một  lực lượng lao động rất lớn mà nhà nước không cần phải đầu tư gì. Họ là
một thành phần kinh thế lớn trong hệ thống kinh tế quốc gia.


Nông thôn là hậu phương kinh tế của thành phố. Bây giờ xóa bỏ hàng rong thì
một  bộ  phận  nông thôn sẽ không có thu nhập. Và điều này sẽ ảnh hưởng đến
kinh  tế  tiêu  thụ chứ không chỉ sản xuất riêng. Những lĩnh vực cần đầu tư
lớn  như  giao thông, công nghiệp… vốn quay vòng rất chậm và mất nhiều thời
gian.  Vốn đầu tư cho gánh hàng rong là quay vòng mỗi ngày với tốc độ nhanh
và mạnh. Các bạn gánh hàng rong sẽ lại tiếp tục tiêu thụ và tiêu thụ này sẽ
kích  cầu, không chỉ ở thành phố mà ngay chính khu vực nông thôn nơi họ gửi
tiền  về  cho gia đình. Gánh hàng rong nuôi cả một gia đình 4 -5 người, con
cái  họ  được đến trường và bản thân họ cũng có tích lũy dành cho những lúc
ốm đau, bệnh tật.


Thứ  hai,  gánh  hàng rong thực chất là hệ thống phân phối hàng hóa đến tận
nhà.  Đây  là  một  đặc  điểm độc đáo mà không phải nền kinh tế nào cũng có
được.  Bên Mỹ họ gọi là Home Delivery System. Hệ thống này không dễ tổ chức
và  không  có  một NN nào có đủ khả năng để đứng ra tổ chức trên một quy mô
rộng  và hiệu quả. Làm sao mà có thể huy động hàng triệu người lao động làm
việc  này? Tôi lấy ví dụ về lợi ích hệ thống phân phối tận nhà này đem lại:
Nếu  không có những người bán hàng rong này thì bạn sẽ phải đi vào các siêu
thị  mua hàng. Chi phí cơ hội phải bỏ ra sẽ càng lớn. Mà trong nhịp độ cạnh
tranh gấp gáp như hiện nay, cái giá của chi phí cơ hội sẽ ngày càng đắt đỏ.
Nhờ  các lao động hàng rong, người tiêu dùng được đưa hàng đến tận nhà, giá
cả  rẻ  hơn  ngoài siêu thị lại tiết kiệm được nhiều chi phí cơ hội về thời
gian,  xăng xe, đi lại… Rõ ràng, hệ thống giao hàng tại nhà qua các bạn bán
hàng  rong đem lại rất nhiều hiệu quả. Mặt khác, GPD của quốc gia cũng tăng
lên đáng kể qua các bạn bán hàng rong.


Nhìn  ở  một  góc  độ khác, gánh hàng rong còn là vườn ươm cho các nhà kinh
doanh tương lai. Có những cô bé, cậu bé được trải nghiệm thực tế kinh doanh
khi  chưa  tròn 10 tuổi. Từ đây, họ học phương thức kinh doanh, học các mối
quan  hệ  trong  thị trường... Người giàu nhất Đông Dương trước năm 1945 là
một  doanh  nhân  chợ Lớn (TP HCM). Ông ta trở thành tỷ phú nhờ những tiếng
rao  đậu phộng rang trên khắp các con hẻm. Một trong những tỷ phú giàu nhất
thế  giới,  ông  vua  dầu lửa JOHN DAVISON ROCKEFELLER bắt đầu bằng đẩy một
gánh  hàng  rong  rau  cải. Tổng thống Hàn Quốc Lee Myung-Bak trước khi trở
thành CEO giỏi nhất đã là một cậu bé đi bán kem, bánh kẹo, trái cây và hàng
tạp hoá trên khắp các đường phố Seoul. Còn biết bao nhiêu doanh nhân, chính
khách,  nhà khoa học tài năng nữa đả trưởng thành từ môi trường đó. Nói như
vậy  để  thấy rằng, tính giáo dục và văn hoá của hoạt động bán hàng rong là
rất  cao. Chúng ta phải nhận biết như thế để phát huy những cái tốt đẹp của
nó chứ không thể hạ thấp rồi xoá bỏ hoàn toàn như vậy.


Sau  cùng,  giá cả hàng hóa bán tại những gánh hàng rong luôn thấp hơn hàng
hóa  trong  chợ hoặc siêu thị. Việt Nam hiện đang đứng trước thực trạng giá
sinh  hoạt  tăng  cao với chỉ số CPI lên tới 12,6% Nếu bây giờ dẹp hết gánh
hàng rong thì sẽ thiệt hại lớn cho người tiêu dùng.


PV:  Cũng  có  nhiều người e ngại về vệ sinh an toàn thực phẩm của các gánh
hàng rong, thưa ông?


BKT:  Vệ  sinh  an  toàn thực phẩm là vấn đề cực kỳ quan trọng. Nhưng đó là
việc  NN phải lo và phải giáo dục nhân dân làm sao đáp ứng được yêu cầu đó.
Việc  này không phải là lỗi ở các gánh hàng rong. Chúng ta nên phân biệt rõ
hai  vấn đề: Một việc NN cần phải làm là vấn đề an toàn thực phẩm. Một việc
nhân dân làm rất tốt là phân phối bán hàng. NN phải suy nghĩ thế nào để tạo
điều kiện cho người dân làm ăn và đem lại lợi ích cho số đông.


Còn về an toàn thực phẩm, NN phải tuyên truyền, giáo dục nhân dân biết phân
biệt  độc  tố  như  thế nào? Người cung cấp thực phẩm phải có nghĩa vụ công
khai  thông  tin  ra  sao? NN cũng phải có nghĩa vụ kiểm tra bằng những quy
định, chế tài chặt chẽ.



PV:  Có  ý  kiến so sánh, cấm hàng rong cũng như cấm "cỏ dại", “nhổ”đến đâu
“cỏ”  sẽ  lại mọc đến đấy. Bởi lẽ, gánh hàng rong là “bát cơm” sinh tồn duy
nhất của những người này?


BKT:  Người Việt Nam vốn rất thông minh và linh họat. Phẩm chất này đã được
thể  hiện bằng lối đánh “du kích” thoắt ẩn, thoắt hiện trong các cuộc chiến
tranh. Tôi hình dung quá trình “dẹp” những người bán hàng rong cũng sẽ diễn
ra  như  vậy. Bắt họ kiểu này thì họ tránh kiểu khác vì đó là cuộc sống, là
sự  sinh tồn của cả gia đình chứ không đơn giản. Không bán hàng rong thì họ
không  còn  phương  tiện  nào để duy trì cuộc sống. Như vậy họ sẽ nghĩ hàng
trăm  “mưu  cách” đối phó. Nếu NN làm không khéo thì sẽ tạo nên bức xúc cho
hàng  triệu  lao  động. Đó là một nguy cơ trực tiếp dẫn đến những bất ổn xã
hội. NN phải tạo điều kiện cho nhân dân làm việc. Nay NN lại có những chính
sách  gây  xáo  trộn  đời sống của nhân dân thì việc họ phản ứng là điều dễ
hiểu.


PV:  Lý  do  để cơ quan quản lý đưa ra quyết định này là sự lộn xộn của các
gánh  hàng  rong sẽ gây mất mỹ quan đô thị. Ông có nghĩ đó là một lý do hợp
lý?


BKT: Chúng ta không nên nghĩ vấn đề này là ảnh hưởng đến mỹ quan thành phố.
Gánh  hàng  rong còn là vấn đề văn hóa và lịch sử. Không có những người phụ
nữ  tảo  tần thì sẽ không có các ông tiến sĩ thành danh. Khi xưa, những ông
trạng nguyên được in bảng vàng cũng là do có vợ tảo tần “quanh năm buôn bán
ở  mom  sông.” Không nên quên văn hóa Việt Nam là văn hóa lam lũ, nhọc nhằn
của  những  người  phụ nữ sống trên gánh hàng rong đó. Ngay trong thời điểm
hiện  tại,  gánh hàng rong cũng là phương tiện duy nhất nuôi dưỡng bao nhân
tài  của tương lai. Tôi đã đọc báo và rất xúc động có những phụ nữ bán hàng
rong nuôi 2-3 người con học đại học.


PV:  Chủ  tịch UBND TP Hà Nội khi trả lời báo chí đã khẳng định: "Dứt khoát
cấm  hàng  rong  ở những đường phố chính và hàng rong chỉ được phép mua bán
trong các ngõ phố không tên". Ông đánh giá thế nào về giải pháp này?


BKT:  Những  giải  pháp  chung chung đó sẽ không hiệu quả. NN không thể xua
đuổi  những  người bán hàng rong qua những nơi không có khách hàng. Mua bán
là phải có người mua - người bán. Mà đã đi bán thì phải ở chỗ đông người, ở
chốn  vắng  người  thì làm sao mà bán hàng được? Như vậy là không hợp lý và
không  hợp kinh tế. NN nên tạo điều kiện như thế nào để họ thuận lợi làm ăn
chứ không thể đơn giản là mệnh lệnh duy ý chí như vậy.


Trước  khi  ra  một quyết định ảnh hưởng đến cuộc sống hàng triệu người thì
phải  hỏi ý dân - những người liên quan trực tiếp đến chính sách đó. Ví dụ:
Bây giờ anh chị có ý kiến gì? Muốn làm việc này tốt hơn thì anh chị có sáng
kiến  gì không? Đó cũng là biểu hiện tôn trọng người dân của nhà nước. Mình
không  thể  ngồi trong phòng khép kín hoặc trên ô tô đóng cửa để quyết định
dẹp cái này, cái kia? Mình phải suy nghĩ tình cảnh của người lao động


Ở một số quốc gia, việc ra quyết định kiểu đó sẽ rất khó làm vì dân sẽ phản
ứng  nhanh và rất mạnh. Hàng trăm nghìn người phản đối thì khó có chính phủ
nào  tồn tại được. Vấn đề chúng ta đang đề cập là hàng trăm nghìn lao động,
đằng sau họ còn là gia đình nên con số có thể lên tới hàng triệu người. Khi
mà  làm  trái với hàng triệu dân như thế thì quả là có tội. Sự tác động của
một quyết định dù là nhỏ nhưng rất ghê gớm. Không có một ông Tổng thống hay
đại  biểu quốc hội nào dám tạo một quyết định tác động đến hàng triệu người
dân như vậy.


PV: Ông có liên hệ nào với quy định cấm bán hàng rong của UBNDTP HN với quy
định cấm lưu hành xe ba gác đang gặp nhiều bất cập khi triển khai?


BKT: Qui định cấm bán hàng rong phần nào gặp điểm chung với qui định cấm xe
ba  gác.  Những  người  đưa ra quyết định cần có những điều tra, phân tích,
đánh giá chín chắn rồi hãy ban hành. Cấm phương tiện sinh sống của người ta
thì  phải  nghĩ  ra phương thức khác cho họ mưu sinh. Tôi cứ chạnh lòng khi
nghĩ  về  những người lao động này. Gánh hàng rong cũng như xe ba gác giống
như  bát  cơm đặt trên miệng người ta. Làm sao nỡ lòng đá bát cơm của người
ta đi như thế được. Như vậy tàn nhẫn quá!



PV: Những chính sách kiểu này phản ánh thực tế gì, thưa ông?


BKT:  Những người làm chính sách kiểu này có phần nào xa dân. Họ không thấy
được  tình  cảnh  người  dân. Nhiều cán bộ đã trưởng thành từ dân, nhân dân
nuôi mình. Bây giờ ngồi ô tô quên số người đi bộ là không nên!


Tôi  nghĩ,  quốc gia nào muốn phát triển, thịnh vượng thì cũng phải đặt vấn
đề  dân  lên  trước. "Dân vi quý", làm sao tạo điều kiện cho người dân phát
triển đi lên, đó là nhiệm vụ của lãnh đạo. Đó là điều quan trọng nhất.


PV:  Ông  có lời giải nào cho bài toán tiếp tục phát huy những tích cực của
kinh tế hàng rong nhưng vẫn bảo tồn nét văn hóa mỹ quan đô thị?


BKT: Theo tôi, chúng ta phải nhận thức đây là một họat động kinh tế đem lại
nhiều  lợi ích cho người dân chứ không đơn thuần là vấn đề mỹ quan. Các nhà
làm  chính  sách phải có những biện pháp phù hợp để giải quyết bài toán khó
này  chứ không thể dẹp hẳn miếng cơm manh áo của một thành phần kinh tế lớn
như vậy. Mình không thể quên được lịch sử nếu không có những người bán hàng
rong  thì  làm  sao có được thông tin trong nội thành để cung cấp cho chiến
khu.  Chính  những người bán hàng rong là chiến sĩ đem súng vào trong thành
chiến  đấu.  Ngày  nay, chính họ là những chiến sĩ kinh tế âm thầm mỗi ngày
mỗi  ngày  thức khuya dạy sớm để nuôi hàng triệu người trong nội thành. Nếu
họ biến mất hoàn toàn thì tình hình kinh tế - xã hội sẽ như thế nào? Vấn đề
sẽ không đơn giản đâu!


PV: Hàng ngày, gia đình ông có mua đồ từ những gánh hàng rong?


BKT:  Tôi  đã học được rất nhiều bài học từ những gánh hàng rong. Nhà tôi ở
Đặng Dung, gần chợ Châu Long. Hàng ngày tôi vẫn thường đi bộ ra đó mua hàng
và hỏi chuyện những bà, những chị bán hàng rong. Qua cách sống dè sẻn, tính
toán hợp lý khi chi tiêu của họ, tôi học cách giải quyết bài toán tiêu dùng
trong  thời  giá  cả  đắt đỏ. Qua những câu chuyện về luống rau, ruộng hoa,
cách  chăm  bón,  thu  hoạch...  họ dạy tôi đức tình kiên trì, cần cù, chịu
khó...


Các  bạn  bán hàng rong có một bản lĩnh rất cao. Họ không bao giờ chấp nhận
ngồi  nhà  mà phải lao ra kinh doanh để nuôi sống bản thân Cái này rất khác
biệt  so  với  nước  Mỹ, nơi hàng trăm nghìn nghìn người cuối tháng đi lãnh
tiền trợ cấp thất nghiệp. Người lao động VN không có trợ cấp nhưng khi thất
nghiệp  thì  phải  cố  gắng kiếm việc dù có phải lội bộ vài chục km để kiếm
sống. Đó là những chiến sĩ kinh tế thật sự đáng trân trọng!


Sơn Khê (Vietimes) thực hiện