[Vnbiz] Efficiency in ODA management

[Tran Dinh Hoanh]

Dear CACC,

The following interesting article is about the effciency (or inefficiency)
of ODA management in Vietnam.  We have a number of ODA personnel in this
forum, I hope you brothers/sisters will share with us your thought about
this.

Thanks, brother Hoang Minh, for bringing to my attention this article.

Have a great day!

Hoanh
__________

http://tuanvietnam.net/vn/sukiennonghomnay/2165/index.aspx

  Bàn thêm về hiệu quả của ODA tại Việt Nam 08/12/2007 08:22 (GMT + 7) *Nhân
Hội nghị tư vấn các nhà tài trợ cho Việt Nam (CG 07), Thạc sĩ Trần Long phản
ánh về một số hạn chế trong việc quản lý ODA tại Việt Nam. Qua điện thoại,
anh nói rằng mình viết bằng "trải nghiệm của bản thân đã từng tham gia triển
khai một số dự án ODA". *


>> Giữ nguyên tốc độ giải ngân, VN có thể nợ
lớn<http://vietnamnet.vn/chinhtri/2007/12/757947/>
>> Nhà tài trợ mong Việt Nam sớm kết luận vụ PMU
18<http://vietnamnet.vn/chinhtri/2007/05/696473/>

Bài viết chỉ tập trung vào các dự án ODA triển khai tại cơ quan Chính phủ
của Việt Nam, không đề cập tới các dự án của các tổ chức phi Chính phủ hoặc
các dự án của các tổ chức song phương và đa phương nước ngoài trực tiếp
triển khai.
*
Triển khai dự án ODA: "Vừa làm vừa rút kinh nghiệm"

*Kinh nghiệm triển khai thực hiện các công việc dự án cho thấy có nhiều vấn
đề ẩn chứa đằng sau việc thực thi và triển khai các dự án ODA tại Việt Nam.

Các dự án ODA vốn tài trợ không hoàn lại hay vay với lãi suất ưu đãi đều có
ý nghĩa kinh tế xã hội rất lớn. Quy trình xây dựng dự án thường theo một quy
trình chuẩn hoá, tuỳ theo vốn cung cấp (của đối tác nước ngoài nào) mà có
quy trình riêng.

   Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đối thoại với các nhà tài trợ tại CG
2006. (Ảnh TTXVN)

Các quy trình này tương đối phức tạp, thường theo chuẩn quốc tế, và lại càng
đặc biệt phức tạp do nguyên nhân từ phía Việt Nam nếu dự án do cơ quan nước
ngoài chủ trì và nước ngoài. Muốn thông qua các dự án này thường phải qua
một loạt các Bộ, các Ban ngành khác nhau, ít nhất là Bộ chủ quản và Bộ Kế
hoạch Đầu tư.

Chính vì quy trình phức tạp vậy, có không ít tiền của đã được chi để "Nâng
cao năng lực lập dự án" cho cán bộ các bộ, Sở ban ngành địa phương, để làm
sao các cán bộ hữu quan viết đúng viết đủ Đề xuất dự án, tiếp cận vấn đề
theo cách khả thi hơn. Tiền chi nhiều nhưng hiệu quả còn cần phải bàn.

Sự yếu kém từ khâu xây dự án ban đầu sẽ ảnh hưởng tới rất nhiều vấn đề triển
khai dự án sau này: chậm chạp xây dựng dự án làm chậm tiến độ giải ngân, xây
dựng dự án không tính tới tất hiệu quả và tính khả thi (như Đề án 112 lấy từ
vốn Ngân sách sai lầm ngay từ khâu tiếp cận vấn đề) gây nhiều lãng phí tiền
của.

Quy trình quản lý vốn ODA của Chính phủ mới ban hành năm 2006. Việc triển
khai một quy trình phức tạp xuống tới các dự án tại các Bộ đã phức tạp, chứ
chưa nói tới cấp tỉnh và địa phương. Các cấp lãnh đạo vừa làm vừa rút kinh
nghiệm, chính cách tiếp cận thiếu chuyên nghiệp này cũng làm chậm tiến độ
triển khai dự án.

*Sử dụng: Còn nhiều lãng phí*

Việc coi vốn ODA của nước ngoài, dù là vốn vay, là tiền của người khác cho
mình, dù mình sử dụng như thế nào cũng là "quà biếu không" hiện nay vẫn còn
tồn tại trong không ít các nhà chức trách quản lý dự án. Vì không coi trọng
nguồn vốn này, dẫn tới việc mua sắm tràn lan (như các dự án tại PMU 18)
không tiết kiệm, giải ngân cho hết tiền. Chính vì vậy mới có chuyện đến cuối
năm một số dự án thi nhau mua sắm máy photo, bàn ghế, thiết bị đắt tiền để
giải ngân cho hết.

Các dự án nâng cao năng lực trong đó có phần trang thiết bị thường mua hết,
cho dù chính các trang thiết bị này cơ sở đó đã có. Trong một bộ có nhiều dự
án thì việc chồng chéo trong mua sắm là chuyện bình thường. Chính vì vậy vào
các bộ nhiều dự án xe dự án xếp đầy sân, nhiều xe khá đắt tiền và nhập trực
tiếp nước ngoài (xe nhập về dự án ODA được ưu đãi thuế).

*Lương thực lĩnh chỉ bằng 70% ghi trên sổ sách
*
Quy trình tuyển chọn nhân viên dự án ODA nhiều nơi không được minh bạch.
Nhiều dự án cho người nhà của các cán bộ Nhà nước liên quan vào. Nhưng đấy
chưa phải là vấn đề lớn nhất của các dự án ODA. Vấn đề nghiêm trọng của một
số dự án là việc lương thực lĩnh và lương trên sổ sách là khác nhau.

   Đại diện các nhà tài trợ *(Ảnh: VNN)*

Lương của người làm dự án có tiêu chuẩn rõ ràng do các nhà tài trợ đặt ra
nhưng thực lĩnh của những người này thường chỉ được 70% số chi trên sổ sách.
Tiền khấu trừ lương (ít nhất 10% nhiều nhất có thể 50%) được dùng vào các
mục đích khác, như bù cho những cán bộ nhà nước chuyên trách được sử sang
làm dự án. Những người này hưởng lương cán bộ nhà nước (quá thấp so với
lương của cán bộ dự án) và phụ cấp dự án.

Lương và phụ cấp này không theo kịp được mức tăng thu nhập hiện nay của xã
hội, cũng như cơ chế quản lý có nhiều kẽ hở, dẫn tới hiện tượng bòn rút tiền
của dự án thông qua khai khống, khai tăng, cố ý chi tiêu quá mức để có thể
có tiền hoa hồng phần trăm.

Việc trả lương thấp hơn thực tế đáng được nhận đã dẫn tới nhiều dự án không
thể tuyển chọn được người giỏi. Thêm vào đó quy trình thông qua các quyết
định trong dự án quá phức tạp, qua nhiều cấp, đặc biệt là hầu như tất cả các
quyết định lớn nhỏ phải thông qua trình công văn lên giám đốc dự án, thường
là các cán bộ lãnh đạo (cấp Vụ trưởng hoặc Thứ trưởng). Điều này thường là
do cán bộ cấp dưới hay ngại và sợ trách nhiệm, do đó, thường xin ý kiến cấp
trên, đợi quyết định từ cấp trên. Điều này làm chậm tiến trình, gây lãng phí
rất nhiều thời gian.

Tất cả điều này hạn chế sự phát huy năng lực của cán bộ dự án. Nhiều nơi chỉ
làm việc để đúng kế hoạch, chi cho hết tiền chứ không cần quan tâm tới kết
quả thực sự của dự án.

*Hiệu quả là câu hỏi lớn*

Các dự án ODA dường như là vương quốc riêng, ít người biết tới, đặc biệt là
công luận. Trước hết là do hầu hết các ban quản lý dự án ODA nằm trong các
Bộ, do Bộ quản lý, lãnh đạo Bộ trực tiếp là lãnh đạo dự án. Như Ban quản lý
PMU 18 chi tiêu gì, làm sao không ai biết, chỉ có khi phanh phui vụ đánh bạc
của Bùi Tiến Dũng, giám đốc Ban quản lý thì công luận mới rõ một phần công
việc mà ban quản lý này đã làm.

Có hàng trăm dự án khác nằm trong các Bộ chủ quản, nếu có sai sót gì thường
là đóng cửa bảo nhau, giải quyết nội bộ. Nhà tài trợ cũng không thể can dự
sâu vào các dự án do phía Việt Nam quản lý do nhiều lý do tế nhị. Các dự án
có Cố vấn trưởng (CTA) là người nước ngoài quản lý khả dĩ hơn, tuy nhiên CTA
nhiều khi là do phía Việt Nam thông qua.

Phải nói rằng, có rất nhiều dự án có tác động rất lớn tới đời sống kinh tế
xã hội của cộng đồng, nhưng cũng có không ít dự án thực hiện xong thi kết
quả chìm vào quên lãng, đặc biệt là các dự án tăng cường năng lực, trong đó
phần nhiều là mua sắm và đào tạo. Ít có dự án nào có hoạt động tiếp sau dự
án, thừa kế thành quả dự án, mà thường là thực hiện xong dự án, giải ngân
xong, kiểm toán và kết thúc. Vì vậy nhiều dự án kết thúc với khối tài sản
lớn, chuyển giao cho một đơn vị nhà nước và sau đó không biết tài sản đó
được sử dụng có hiệu quả không.

Các dự án về đào tạo hoặc nghiên cứu thì kết quả chỉ là một vài báo cáo, còn
sử dụng những giáo trình hay kiến thức thu được cho giai đoạn sau dự án thì
không ai đảm bảo. Một ví dụ như Dự án Giáo dục đại học giai đoạn 1 do WB cho
vay, hàng năm bỏ ra hàng trăm nghìn đôla Mỹ để đánh giá sinh viên sau khi ra
trường làm gì, nếu có kết quả thì số liệu thống kê đó rất có ý nghĩa, thế
nhưng trên thực tế kết quả rất hạn chế, tôi chưa thấy bất cứ phương tiện đại
chúng nào nhắc tới kết quả này.

Quy trình kiểm soát tưởng chặt hoá ra không chặt. Công tác giám sát đánh giá
(M&E) thường không được coi trọng. Có trường hợp kết thúc dự án, cả Tây và
Ta cùng vỗ tay, bắt tay nhau nghiệm thu thế là "hoà cả làng".

*Cần đơn giản hoá nhưng minh bạch việc quản lý và sử dụng ODA
*
ODA là nguồn vốn vô cùng quý báu đối với sự phát triển của một nước còn
nghèo như Việt Nam. Những vấn đề trên chỉ là một số vấn đề nổi cộm trong
công tác quản lý dự án ODA tại Việt nam. Thiết nghĩ, tiền chúng ta tiêu hiện
tại, thế hệ sau của chúng ta sẽ phải trả với giá đắt hơn nhiều. "Của biếu là
của lo, của cho là của nợ", ông bà ta xưa đã có câu nói về không có gì là
miễn phí.

Chúng ta đã quá phung phí tiền của người khác tài trợ cho mình, đáng nhẽ số
tiền đó nếu sử dụng hiệu quả hơn sẽ có thể mang lại ý nghĩa lớn hơn cho xã
hội. Cũng như chúng ta sẽ chỉ phải đi vay ít hơn, để thế hệ con cháu chúng
ta trả nợ ít hơn.

Để nâng cao hiệu quả công tác quản lý và giải ngân vốn ODA, trước hết các
ban ngành hữu quan phải thay đổi lại nhận thức về vốn ODA, khắc phục các vấn
đề còn tồn động nhức nhối, đồng thời đơn giản hoá nhưng minh bạch hơn nữa
công tác quản lý và sử dụng ODA.

   - *Trần Long*




-- 
Tran Dinh Hoanh, Esq., LLB, JD
Washington DC
-------------- next part --------------
An HTML attachment was scrubbed...
URL: http://<_sre.SRE_Match object at 0xb7a6d8a0>/pipermail/vnbiz/attachments/20071208/2bd17265/attachment.html