[Vnbiz] Mách... “bố”! (Debating Culture)

[ToanDucPham@GMail.com]

Hi CACE,

Please share your comments on the below.
Cheers,
Toan.


=== === ===

http://www.tienphongonline.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=56848&ChannelID=7

Chủ Nhật, 13/08/2006, 17:01

Mách... "bố"!

TPCN - Chăm chỉ theo dõi các cuộc tranh luận và thảo luận "dưới văn đàn",
tôi thấy nổi lên một hệ lụy bi hài theo "tinh thần AQ" của một số tác giả
"bị" phê bình.

Ngày nọ, được mời đến dự hội thảo về một đề tài đang thảo luận khá gay cấn
và hình thành hai "phe" rất đối lập nhau, tôi hào hứng đến ngay, phần vì
muốn tìm hiểu ngọn nguồn vấn đề, phần vì muốn quan sát các nhà khoa học chức
danh, học vị đầy mình thảo luận trực diện với nhau ra sao.

Tại phòng hội thảo, xung quanh chiếc bàn hình ô-van ở giữa phòng là một số
quan chức cùng các nhà khoa học có tham luận, còn cánh cử tọa "chầu rìa" như
tôi thì ngồi trên các dãy ghế cách một lối đi.

Đến lúc ông NX ngồi trước mặt tôi đứng dậy đọc tham luận thì một vị PGS TS
từ xa bước tới đứng sau lưng NX. Mặt mũi PGS TS hầm hầm, tay giơ cao một bức
ảnh, miệng hằm hè nhắc đi nhắc lại đến mấy lần một câu nói với tần số âm
thanh cao trên mức thì thào (hẳn là muốn chúng tôi cùng nghe?), rằng: "Thằng
khốn ăn nói bố láo. Để nó nói xong tao đưa cái này cho nó xem. Đ.m mày!".

Tôi và nhà sử học TN ngồi cạnh ngán ngẩm nhìn nhau lắc đầu, còn NX nhà ta
thì vẫn mải mê đọc, không hề hay biết là có người đang trao đổi với ông theo
tinh thần "xã hội đen" ở ngay sau lưng!

Phong cách tranh luận của vị PGS TS mà tôi được "mục sở thị" xem ra cũng gần
gũi với phong cách tranh luận của nhà phê bình BV. Chẳng là trong một bài
viết tôi có đánh giá rất thấp "đứa con tinh thần oặt oẹo" của nhà phê bình
này, chờ mãi không thấy ông "bênh con", tôi cũng man mác buồn.

Ít ngày sau, có người kể: Tại một cuộc họp của cơ quan, đồng nghiệp hỏi có
trả lời Nguyễn Hòa hay không, nhà phê bình BV đáp lại bằng một thứ ngôn ngữ
hào sảng: "Không đối thoại với thằng lưu manh!". Nghe người ta nói vậy, tôi
cũng biết vậy. Song tới khi có đến mấy người cùng kể lại với tôi một nội
dung i xì thì thú thật là tôi cũng… lăn tăn.

Rồi hôm hội thảo ở Viện Văn học, tôi vừa bước vào phòng thì nhà phê bình BV
xăng xái chạy đến bắt tay, biết là ông đang định "diễn trò" về tình hữu ái
trước mắt các đồng nhiệp khác, tôi liền gạt tay ông ra, nói: "Ông bảo tôi là
thằng lưu manh thì bắt tay tôi làm gì?".

Tẽn tò, nhà phê bình, lùi lũi đi về chỗ ngồi. Dường như cái thông tin tôi
nghe được hôm nào cũng có phần xác thực (!?).

Làm nghề lý luận - phê bình đã lâu và lại chăm chỉ theo dõi các cuộc tranh
luận trên văn đàn và thảo luận "dưới văn đàn", tôi thấy nổi lên một hệ lụy
bi hài theo "tinh thần AQ" của một số tác giả "bị" phê bình.

Bởi sau khi được xời món phê bình, các vị này sáng chế ra vô số thủ pháp ngõ
hầu oánh trả đối phương, đặng vớt vát cái uy tín nghề nghiệp mà họ ngỡ là
bất khả xâm phạm.

Với hai câu chuyện trên, nghĩ đi thì thấy đáng trách, song nghĩ lại, tôi vẫn
có đôi chút "nể phục" vị PGS TS và ông BV khả kính kia, chẳng gì thì họ cũng
có can đảm nói lên chính kiến, dù không được nhã cho lắm.

Hai vị này không tương tự một số tác giả mang danh là trí thức nhưng vừa
quăng quật "sản phẩm sài, đẹn" vào chốn văn trường, vừa thậm thụt hành nghề…
"mách bố" ở chốn hậu trường nếu có ai động tới "đứa con tinh thần" của họ!

Cũng thật buồn cười, không rõ tại sao mỗi lần chứng kiến họ trình diễn ngón
nghề ấy là y như rằng, tôi lại liên tưởng tới câu nói: "Để tao mách bố mày,
bố mày cho một trận!" mà một vài vị phụ huynh vẫn sử dụng khi phải dàn xếp
xích mích của đám trẻ con.

Bằng chứng là thi thoảng tôi vẫn được nghe sếp của tôi ta thán với những câu
đại loại như: "Chú viết về ông A làm gì?", "Ông B là cộng tác viên ruột của
mình đấy"…!

Do vậy, mỗi khi thấy ai đó trách móc làng lý luận - phê bình heo hắt là tôi
lại tủm tỉm cười và lại ngắm nghía bộ sưu tập gồm cả mớ đơn từ, thư tín được
sáng tác nhằm mục đích để "mách bố" của một số nhà văn từ vô danh đến hữu
danh, của một số nhà khoa bảng từ cử nhân đến giáo sư, tiến sĩ…

Giữ vị trí quán quân trong bộ sưu tập của tôi là đơn, thư của một nhà phê
bình được xem là một dũng sĩ từng tả xung hữu đột trong làng văn như ở chỗ
không người.

Ông "uýnh" người này, ông "nện" người kia, trung bình cứ một hai tháng là
ông lại tìm ra nạn nhân cho cây bút. Và chắc là ít người biết rằng ông còn
tự trang bị một thói quen rất… đáng yêu là hễ có người nào viết bài phê phán
hay trao đổi lại với ý kiến của ông là hầu như lập tức ông thảo ngay một cái
đơn, viết một bức thư, gọi dăm cú điện thoại cho các nhân vật có trách nhiệm
để kiện cáo tùm lum, hoặc la lối thất thanh vì bị quy chụp, trù dập, vu
khống…

Bộ sưu tập của tôi luôn được bổ sung một phần là nhờ ông đóng góp (cũng đã
đôi lần tôi cố tình "thọc lét" ông tý chơi, thế là chỉ một hai ngày sau,
thậm chí một buổi, đã thấy sếp của tôi… phàn nàn!).

So với nhà phê bình nói trên thì Giáo sư TT ít đơn, thư hơn nhưng ông lại có
một bài quyền khá độc đáo. Chẳng là tại Hội nghị lý luận - phê bình trên Tam
Đảo, tôi có nhận xét rằng: cứ viết lách như Giáo sư TT thì còn lâu lý luận -
phê bình văn học Việt Nam mới có cơ phát triển.

Ông không trả lời, nhưng hình như về nhà ông mới nổi cơn tam bành, liền viết
một bài và đặt cho cái nhan đề mỹ miều là Những vết đen trên cái nền hồng
rồi gửi tới nhiều toà soạn khác nhau, kèm theo có bút tích của ông ghi chú
rất rành mạch: Bài để xem không phải để đăng!

Ngầm ví mình với Bụt, ông dẫn lại câu tục ngữ "Bụt trên toà gà nào mổ mắt"
rồi quả quyết câu tục ngữ tuy không đúng 100% thì vẫn có trường hợp gà mổ
mắt Bụt.

Rồi giai thoại về Khổng Tử và con chó của Đạo Chích cũng được Giáo sư huy
động đặng giúp ông nhận xét: rút cục, dù bị cắn thì Khổng Tử vẫn là người
hiền, còn cái con cắn ông thì vẫn là nó thôi. Tôi vẫn lưu giữ bản gốc "tờ
rơi" đáng yêu của vị Giáo sư này.

Suy tư về hệ lụy của phê bình, tôi nghĩ có thể ví nghề này như một loại
"thuốc thử" đối với hành xử của một số tác giả. Nhớ chuyện ngày trước, sau
khi tôi công khai phê phán công trình nghiên cứu văn học đồ sộ hàng nghìn
trang của Giáo sư PC, ông không đứng ra tự vệ mà lại viết thư gửi người đứng
đầu cơ quan chủ quản tờ báo đã đăng bài viết của tôi.

Trong thư, ông biến tôi thành một kẻ "ăn cháo đá bát" bằng cách bịa ra
chuyện tôi đã dự ba cuộc hội thảo của đề tài, đã viết bài ca ngợi công trình
từ khi nó chưa ra đời, nhưng về sau, vì "trong phần viết về lý luận - phê
bình… không thấy nhắc đến tên mình, Nguyễn Hòa đã phẫn nộ và tìm mọi cách để
hạ uy tín cuốn sách!".

Lý giải tại sao tôi không được điểm danh, Giáo sư PC cho rằng: "Trong thực
tế, anh Nguyễn Hòa chưa có sách trình làng và cũng không phải là hội viên
Hội Nhà văn, nên… không nhắc đến cũng có lý do".

Đến nước này thì quả là không còn gì để nói! Tuy nhiên, trong môn phái "mách
bố", tôi thấy Tiến sĩ Đ lại cao thủ hơn. Sau khi bị người khác phê bình, một
mặt Tiến sĩ viết bài trả lời tự đánh giá ý kiến của mình là sâu sắc, tinh
tế; mặt khác lại giở ngón "mách bố", tức là gửi thư đến nơi phụ trách tác
giả đã cả gan phê bình ý kiến của ông để khoe khoang bản thân là thành phần
của giới tinh hoa, và ông đề nghị người ta nhắc nhở cái anh chàng ham hố,
múa rìu qua mắt thợ! Vả lại, có nên tự hào về cái sự có đông học trò hay
không khi mà vào lúc ông thầy gặp "cơn hoạn nạn"?

Còn chuyện của nhà văn TĐ mới vui. Dạo trước, mỗi khi gặp tôi là ông thường
hỏi: "Cậu đọc bài của tôi trên báo A báo B chưa, nhiều người khen lắm đấy"
hoặc: "Cậu phải đọc bài của tôi trên tờ C tờ D, vấn đề tôi đặt ra rất quan
trọng". Mỗi lần được ông lưu ý, tôi vâng dạ qua quýt cho xong, chứ lý luận -
phê bình của ông thì tôi đâu có lạ.

Cũng ở Hội nghị trên Tam Đảo, thấy tôi đánh giá thấp phẩm chất lý luận - phê
bình trong tác phẩm của ông, trước giờ cơm trưa, mặt mũi đỏ gay chân tay
vung vít, ông xông thẳng tới chỗ tôi đang ngồi cao ngạo: "Tôi đã viết hàng
trăm bài lý luận - phê bình, tôi đã in bốn cuốn sách mà cậu đánh giá không
phải là lý luận - phê bình à? Từ nay tôi không viết nữa, tôi nhường mặt trận
cho cậu đấy!".

Tôi liền đứng dậy, sẽ sàng: "Thưa ông, lý luận - phê bình có phải là mặt
trận riêng của nhà ông đâu mà nhường lại mới không nhường lại!".

Chuyện không chỉ có thế, tại hội thảo ở Trung tâm văn hóa Nga, gặp tôi ông
bảo: "Tôi với cậu không ân oán gì mà cậu phê phán tôi. Tôi đã nói với N để N
nhắc cậu đấy!" (N là sếp cơ quan tôi - NH)". Bực mình, tôi đáp lại thẳng
thừng: "Ông đừng giở cái trò "mách bố" ấy ra!"…

Không hiểu bạn đọc có cho rằng việc tôi chỉ ra một loại hiện tượng xảy ra
"dưới văn đàn" là đồng nghĩa với việc bêu riếu đồng nghiệp, vạch áo cho
người xem lưng hay không.

Nhưng một ngày mà nhà văn cùng nhà khoa học không dám chịu trách nhiệm về
sản phẩm do họ làm ra, một ngày mà lòng tự trọng của nhà văn cùng nhà khoa
học bị "hạ giá" trước các tham vọng ngoài khoa học, phi văn chương thì ngày
ấy câu trả lời cho sự nghiệp chấn hưng và phát triển văn chương nước nhà vẫn
còn lơ lửng đâu đó ở… phía chân trời!

Nguyễn Hòa

=== === ===
-------------- next part --------------
An HTML attachment was scrubbed...
URL: http://mail.saigon.com/pipermail/vnbiz/attachments/20060814/9a547659/attachment.html