[Vacets-local-dc] [Keith Taylor: Toi da bat dau giang day ve chien tranh Viet Nam nhu the nao]

[Hai Tran]

FYI, Keith Taylor is the author of "VietNam: Birth of A Nation],  easily the most comprehensive English history book on Vietnam before the 20th century.
 
-----------------------------------------


30.4.2005
Keith W. Taylor
Tôi #273;ã b#7855;t #273;#7847;u gi#7843;ng d#7841;y v#7873; chi#7871;n tranh Vi#7879;t Nam nh#432; th#7871; nào
Bùi V#259;n Phú d#7883;ch

Tháng Giêng n#259;m 1972, kho#7843;ng sáu tháng sau khi t#7915; chi#7871;n tr#432;#7901;ng Vi#7879;t Nam tr#7903; v#7873; và #273;#432;#7907;c ph#7909;c viên, tôi b#7855;t #273;#7847;u h#7885;c th#7841;c s#297; t#7841;i Ð#7841;i h#7885;c Michigan, chuyên ngành s#7917; Vi#7879;t Nam. Cu#7897;c chi#7871;n lúc #273;ó thì quá bao la #273;#7875; tôi có th#7875; ép nó vào khung hàn lâm, vì th#7871; tôi chú tr#7885;ng vào nh#7919;ng th#7901;i k#7923; c#7893; s#7917;, là m#7897;t s#7921; v#432;#7907;t thoát êm #7843; kh#7887;i nh#7919;ng b#7889;i r#7889;i t#7915; tr#7843;i nghi#7879;m b#7843;n thân v#7873; cu#7897;c chi#7871;n Vi#7879;t Nam. 

Nh#7919;ng n#259;m sau, khi d#7841;y môn s#7917; Vi#7879;t, tôi không tránh kh#7887;i vi#7879;c ph#7843;i dành vài ti#7871;t nói v#7873; cu#7897;c chi#7871;n gi#7919;a Hoa K#7923; và Vi#7879;t Nam, nh#432;ng tôi luôn c#7843;m th#7845;y lo s#7907; khi làm th#7871;, vì bàn lu#7853;n công khai v#7873; cu#7897;c chi#7871;n th#432;#7901;ng khi#7871;n tôi có c#7843;m giác bu#7891;n nôn. Ph#7843;i m#7845;t 25 n#259;m tôi m#7899;i b#7855;t #273;#7847;u hi#7875;u #273;#432;#7907;c c#7843;m giác bu#7891;n nôn #273;ó #273;#7871;n t#7915; s#7921; trái ngh#7883;ch gi#7919;a nh#7919;ng m#7851;u di#7877;n gi#7843;i mà tôi #273;ã ghi nh#7853;n #273;#432;#7907;c v#7873; cu#7897;c chi#7871;n và nh#7919;ng gì tôi c#7843;m nh#7853;n trong lòng mình. 

Bài vi#7871;t này gi#7843;i thích s#7921; vi#7879;c tôi #273;ã b#7855;t #273;#7847;u gi#7843;ng d#7841;y v#7873; chi#7871;n tranh Vi#7879;t Nam nh#432; th#7871; nào và nh#7919;ng t#432; duy v#7873; cu#7897;c chi#7871;n #273;ã thay #273;#7893;i ra sao #273;#7875; tr#7903; thành nh#7919;ng t#432; duy c#7911;a chính mình. 

Có ba nguyên lý trong các lý gi#7843;i n#7893;i b#7853;t nh#7845;t v#7873; chi#7871;n tranh M#7929;-Vi#7879;t #273;ã #273;#432;#7907;c nh#7919;ng phong trào ph#7843;n chi#7871;n #273;#432;a ra vào cu#7889;i th#7853;p k#7927; 1960 và r#7891;i #273;#432;#7907;c #273;a s#7889; giáo s#432; #273;#7841;i h#7885;c coi #273;ó là n#7873;n t#7843;ng #273;#7875; gi#7843;i thích v#7873; cu#7897;c chi#7871;n này. 

Ba nguyên lý #273;ó là: ch#432;a bao gi#7901; có m#7897;t chính quy#7873;n không c#7897;ng s#7843;n h#7907;p pháp t#7841;i Sài Gòn; Hoa K#7923; không có lý do h#7907;p pháp #273;#7875; can d#7921; vào vi#7879;c c#7911;a ng#432;#7901;i Vi#7879;t Nam; và Hoa K#7923; #273;ã không th#7875; th#7855;ng #273;#432;#7907;c cu#7897;c chi#7871;n trong b#7845;t c#7913; hoàn c#7843;nh nào. 

Ph#7843;i m#7845;t nhi#7873;u n#259;m tôi m#7899;i thoát ra kh#7887;i nh#7919;ng lu#7853;n #273;i#7875;m này và nhìn chúng nh#432; nh#7919;ng m#7843;nh v#7909;n giáo #273;i#7873;u c#7911;a phong trào ph#7843;n chi#7871;n h#417;n là nh#7919;ng l#7853;p lu#7853;n có n#7873;n t#7843;ng v#7919;ng ch#7855;c #273;#432;#7907;c xác minh v#7899;i b#7857;ng ch#7913;ng và lý lu#7853;n. Tôi có th#7875; nói nh#432; th#7871;, vì rút cu#7897;c tôi c#361;ng #273;ã #273;#7891;ng thu#7853;n v#7899;i nh#7919;ng tr#7843;i nghi#7879;m c#7911;a b#7843;n thân. 

Nh#7853;n b#7857;ng c#7917; nhân vào tháng 5. 1968, hai tu#7847;n l#7877; sau tôi nh#7853;n gi#7845;y #273;#7897;ng viên, yêu c#7847;u trình di#7879;n t#7841;i trung tâm quân v#7909; g#7847;n nh#7845;t #273;#7875; khám s#7913;c kho#7867;. Sau cái g#7885;i là T#7893;ng công kích M#7853;u Thân mùa xuân n#259;m #273;ó, ch#7881; s#7889; tr#432;ng binh cao h#7859;n lên khi#7871;n nhi#7873;u ng#432;#7901;i trong chúng tôi, do h#7885;c v#7845;n, v#7889;n mong #273;#432;#7907;c hoãn ngh#297;a v#7909; cho #273;#7871;n qua th#7901;i h#7841;n tr#432;ng binh, thì t#7915;ng ng#432;#7901;i gi#7901; #273;ang ph#7843;i giáp m#7863;t v#7899;i chi#7871;n tranh. 

Tôi nh#7899; lúc #273;ó có n#259;m ch#7885;n l#7921;a. 

M#7897;t là tìm cách #273;#7875; r#7899;t khám s#7913;c kho#7867; t#7893;ng quát và có nhi#7873;u cách #273;#7875; làm th#7871;. Tôi lo#7841;i b#7887; cách này ngay vì nó làm m#7845;t danh d#7921; b#7843;n thân. 

M#7897;t cách khác là làm #273;#417;n xin #273;#432;#7907;c m#7897;t ngo#7841;i l#7879; nh#432; "ng#432;#7901;i ph#7843;n #273;#7889;i vì l#432;#417;ng tâm" mà s#7869; #273;òi h#7887;i tôi ph#7843;i lý lu#7853;n r#7857;ng, vì ni#7873;m tin tôn giáo nên tôi không th#7875; vào lính. Tôi g#7841;t cách #273;ó, vì tôn giáo c#7911;a tôi không n#7857;m trong lo#7841;i này. 

Cách th#7913; ba là vào tù, nh#432;ng tôi không th#7845;y có lý do gì #273;#7875; làm chuy#7879;n này, vì không tin là cu#7897;c chi#7871;n có m#7897;t giá tr#7883; #273;#7841;o #273;#7913;c th#7845;p #273;#7871;n #273;#7897; tôi ph#7843;i ph#7843;n kháng dân s#7921;. Cu#7897;c chi#7871;n, nh#432; tôi hi#7875;u vào lúc #273;ó, t#7921; nó không ph#7843;i là x#7845;u; n#7871;u có gì x#7845;u, thì tôi ngh#297; là do không #273;#432;#7907;c ch#7881; #273;#7841;o #273;úng và nh#7919;ng h#7879; qu#7843; c#7911;a s#7921; d#7889;t nát này. 7 tu#7893;i, tôi #273;ã ch#7913;ng ki#7871;n c#7843;nh anh r#7875; tr#7903; v#7873; trong quan tài, tôi có ý th#7913;c v#7873; b#7893;n ph#7853;n công dân #273;#7889;i v#7899;i #273;#7845;t n#432;#7899;c, #273;i#7873;u không h#7873; b#7883; c#7843;n tr#7903; do nh#7919;ng th#259;ng tr#7847;m chi#7871;n tranh vì lãnh #273;#7841;o kém. Soi r#7885;i vào chính mình, tôi bi#7871;t tôi có th#7875; trung thành v#7899;i lu#7853;t danh d#7921; cá nhân g#7855;n
 li#7873;n v#7899;i nh#7919;ng gì tôi hi#7875;u, nh#432; nh#7919;ng lý t#432;#7903;ng ti#7873;m #7849;n trong cách t#7893; ch#7913;c chính ph#7911; t#7841;i n#432;#7899;c tôi, #273;ã v#432;#417;n cao h#417;n c#7843; s#7921; th#7845;t b#7841;i c#7911;a gi#7899;i lãnh #273;#7841;o chính tr#7883; và quân s#7921;. Ði#7873;u này tr#7903; nên rõ h#417;n khi tôi #273;#432;#7907;c m#7897;t s#297; quan ph#7887;ng v#7845;n trong ti#7871;n trình c#7845;p cho tôi #273;#7863;c quy#7873;n #273;#432;#7907;c bi#7871;t nh#7919;ng tin m#7853;t v#7873; an ninh. Ông ta h#7887;i ý ki#7871;n v#7873; cu#7897;c chi#7871;n, tôi tr#7843; l#7901;i r#7857;ng, th#7853;t là vô lý n#7871;u chúng ta tìm cách b#7843;o v#7879; mi#7873;n Nam khi vùng biên gi#7899;i v#7899;i Lào và Cam B#7889;t l#7841;i #273;#7875; cho #273;#7883;ch quân ki#7875;m soát. Tôi #273;ã không tranh lu#7853;n v#7873; vi#7879;c ch#7889;ng l#7841;i s#7921; bành tr#432;#7899;ng c#7911;a nh#7919;ng chính quy#7873;n c#7897;ng s#7843;n. Nh#432;ng
 tôi không nhìn th#7845;y m#7897;t chi#7871;n l#432;#7907;c nào #273;#432;#7907;c áp d#7909;ng kh#7843; d#297; có tri#7875;n v#7885;ng thành công. Tuy nhiên tôi nói v#7899;i viên s#297; quan r#7857;ng lòng yêu n#432;#7899;c c#7911;a tôi cao h#417;n nh#7919;ng b#7845;t mãn v#7873; s#7921; lãnh #273;#7841;o t#7891;i. Tôi không th#7875; vào tù ch#7881; vì b#7845;t #273;#7891;ng v#7899;i vi#7879;c #273;i#7873;u hành chi#7871;n tranh, #273;#7863;c bi#7879;t là tôi #273;ã không tranh cãi v#7873; m#7909;c tiêu toàn di#7879;n c#7911;a cu#7889;c chi#7871;n. 

Cách th#7913; t#432; là tr#7889;n qua Canada, m#7897;t vi#7879;c #273;ang #273;#432;#7907;c chính ph#7911; #7903; #273;ó khuy#7871;n khích. Ðây là #273;i#7873;u mà b#7841;n thân c#7911;a tôi #273;ã làm n#259;m 1967. Tôi suy ngh#297; k#7929; v#7873; ch#7885;n l#7921;a này, #273;ã #273;#7871;n s#7913; quán Canada h#7887;i m#7897;t nhân viên và #273;#432;#7907;c khuyên hãy di dân qua #273;ó. Nh#432;ng vì nh#7919;ng lý do #273;ã trình bày, tôi không th#7845;y ch#7885;n l#7921;a này h#7845;p d#7851;n. Hình dung ra nh#7919;ng thu#7853;n l#7907;i cho mình khi làm chuy#7879;n này, nh#432;ng làm nh#432; th#7871;, b#7887; ra m#7897;t bên s#7921; c#432;#417;ng quy#7871;t c#7911;a mình, s#7869; làm cho cha m#7865; tôi x#7845;u h#7893;, #273;au bu#7891;n là #273;i#7873;u tôi không s#7861;n lòng. 

L#7921;a ch#7885;n th#7913; n#259;m là ph#7909;c v#7909; t#7893; qu#7889;c, làm tròn b#7893;n ph#7853;n công dân nh#432; tôi #273;ã #273;#432;#7907;c d#7841;y. Ðó là #273;i#7873;u tôi #273;ã ch#7885;n. 

Nh#432;ng, có l#7869; t#7915; ni#7873;m t#7921; cao v#7899;i m#7897;t trình #273;#7897; giáo d#7909;c v#7919;ng ch#7855;c và hãnh di#7879;n v#7873; tính #273;#7897;c l#7853;p phát sinh ra ni#7873;m t#7921; cao #273;ó, tôi quy#7871;t tâm gìn gi#7919; và ki#7875;m soát cu#7897;c #273;#7901;i mình b#7857;ng m#7885;i cách có th#7875; #273;#432;#7907;c. Tôi không #432;a cái c#7843;m giác c#7911;a s#7921; b#7845;t l#7921;c #273;#7871;n t#7915; m#7897;t vi#7877;n v#7885;ng gi#7843;n #273;#417;n là b#7883; tr#432;ng binh, b#7883; g#7917;i #273;#7871;n b#7845;t c#7913; n#417;i nào #273;#7875; làm b#7845;t c#7913; vi#7879;c gì. 

Vì th#7871; khi ng#432;#7901;i tuy#7875;n binh gi#7843;i thích thay vì b#7883; tr#432;ng binh, tôi có th#7875; tình nguy#7879;n #273;#259;ng ký và nh#432; th#7871; tôi có th#7875; ch#7885;n vi#7879;c cho mình trong quân #273;#7897;i. Tôi quy#7871;t #273;#7883;nh n#7855;m l#7845;y b#7845;t k#7923; d#7845;u tích t#7921; ki#7875;m soát nào mà tôi có th#7875; #273;#7863;t vào #273;#7901;i mình trong lúc này. Tôi #273;#259;ng ký vào ngành quân báo. 

Hai n#259;m k#7871; ti#7871;p là nh#7919;ng khoá hu#7845;n luy#7879;n: t#7915; c#259;n b#7843;n chi#7871;n #273;#7845;u, tình báo #273;#7871;n h#7885;c ti#7871;ng Vi#7879;t. Tôi #273;ã #7845;p #7911; hi v#7885;ng không ph#7843;i can d#7921; vào cu#7897;c chi#7871;n. Nh#7919;ng #273;#7891;ng #273;#7897;i thân quen #273;#432;#7907;c g#7917;i #273;i Alaska, Tri#7873;u Tiên hay Ð#7913;c qu#7889;c, Panama. Nh#432;ng m#7897;t khi tôi #273;#432;#7907;c #273;i h#7885;c ti#7871;ng Vi#7879;t, #273;i#7873;u duy nh#7845;t tôi hy v#7885;ng là lúc mãn khóa thì cu#7897;c chi#7871;n c#361;ng ch#7845;m d#7913;t. Nh#432;ng không, cu#7889;i cùng tôi #273;#7871;n Vi#7879;t Nam vào n#259;m 1970 v#7899;i ch#7913;c v#7909; trung s#297; ch#7911; l#7921;c. 

Ði#7873;u tôi ti#7871;p c#7853;n #7903; Vi#7879;t Nam là m#7897;t quân #273;#7897;i #273;ang trong tình tr#7841;ng suy #273;#7891;i tinh th#7847;n chi#7871;n #273;#7845;u. Sau khi d#432; lu#7853;n qu#7847;n chúng tr#7903; nên ch#7889;ng #273;#7889;i cu#7897;c chi#7871;n vào n#259;m 1968, phong trào ph#7843;n chi#7871;n #273;ã thâm nh#7853;p vào hàng ng#361; quân #273;#7897;i t#7841;i Vi#7879;t Nam. Nh#7919;ng v#7845;n #273;#7873; quy #432;#7899;c nh#432; ma túy, xung kh#7855;c màu da, gi#7871;t ng#432;#7901;i, dùng l#7921;u #273;#7841;n t#7845;n công c#7845;p ch#7881; huy và b#7845;t tuân l#7879;nh thì hi#7875;n hi#7879;n và #7843;nh h#432;#7903;ng #273;#7871;n tinh th#7847;n chi#7871;n #273;#7845;u. Nh#7919;ng v#7845;n #273;#7873; này nh#432; tôi hi#7875;u, liên quan #273;#7871;n m#7897;t s#7921; th#7921;c, là h#7879; qu#7843; c#7911;a lãnh #273;#7841;o y#7871;u kém, nên #273;#7845;t n#432;#7899;c không còn #7911;ng h#7897; cu#7897;c chi#7871;n. Nh#432;ng chúng tôi v#7851;n
 ph#7843;i chi#7871;n #273;#7845;u. 

Lãnh #273;#7841;o quân #273;#7897;i, gi#7899;i nhà binh c#361;ng nh#432; dân s#7921;, nh#7853;n ra s#7921; c#7847;n thi#7871;t #273;#7875; tái ph#7889;i trí binh lính ra kh#7887;i Vi#7879;t Nam càng mau càng t#7889;t #273;#7875; tránh cho s#7921; b#7845;t mãn lân lan #273;#7871;n nh#7919;ng b#7897; ch#7881; huy khác trên th#7871; gi#7899;i. Trong khi #273;ó chúng tôi l#7841;i #273;#432;#7907;c yêu c#7847;u hãy n#7855;m l#7845;y c#417; h#7897;i chót "làm ng#432;#7901;i cu#7889;i cùng hy sinh #7903; Vi#7879;t Nam". 

Dù #273;ã thi hành nhi#7879;m v#7909; c#7911;a mình m#7897;t cách chuyên nghi#7879;p và h#7871;t lòng, tôi c#361;ng b#7883; #7843;nh h#432;#7903;ng b#7903;i s#7921; b#7845;t mãn này. Ð#7889;i v#7899;i tôi, chúng ta #273;ang thua tr#7853;n và chúng tôi #273;#417;n gi#7843;n ch#7881; là nh#7919;ng #273;oàn h#7853;u binh b#7883; b#7887; r#417;i tùy ti#7879;n. 

Tôi không thích #273;i#7873;u #273;ó và tr#7903; nên nghi ng#7901; c#7845;p ch#7881; huy c#7911;a mình, tôi c#7843;m nh#7853;n #273;#432;#7907;c r#7857;ng s#7921; s#7909;p #273;#7893; mà chúng tôi #273;ang tham d#7921; ít nh#7845;t c#361;ng cho h#7885; c#417; h#7897;i #273;#7875; th#259;ng quan ti#7871;n ch#7913;c, trong khi #273;ó ph#7847;n chúng tôi ch#7881; còn l#7841;i m#7897;t câu h#7887;i #273;#417;n gi#7843;n, s#7889;ng hay ch#7871;t. 

Tôi #273;#432;#7907;c t#7843;n th#432;#417;ng v#7873; Hoa K#7923; n#259;m 1971 trong ng#417; ngác và m#7845;t h#432;#7899;ng. T#7841;i Ð#7841;i H#7885;c Michigan chung quanh tôi là nh#7919;ng sinh viên, giáo s#432;, nh#7919;ng ng#432;#7901;i #273;ã ôm ch#7863;t l#7845;y ba nguyên lý v#7873; chi#7871;n tranh Vi#7879;t Nam mà tôi #273;ã nêu ra #7903; ph#7847;n #273;#7847;u và coi #273;ó là nh#7919;ng s#7921; th#7921;c hi#7875;n nhiên. 

Tôi t#7913;c gi#7853;n vì #273;ã hy sinh tu#7893;i tr#7867; c#7911;a mình cho s#7921; thi#7871;u kh#7843; n#259;ng lãnh #273;#7841;o c#7911;a nh#7919;ng ông già, và r#7897;ng ra khi ngh#297; #273;#7871;n chi#7871;n tranh tôi #273;#417;n gi#7843;n ch#7845;p nh#7853;n nh#7919;ng giáo #273;i#7873;u trong nh#7919;ng kh#7849;u hi#7879;u ph#7843;n chi#7871;n lúc #273;ó r#7845;t th#7883;nh hành #7903; Ann Arbor. 

Trong nhi#7873;u n#259;m, nh#7919;ng tr#7843;i nghi#7879;m chi#7871;n tranh c#7911;a tôi nh#432; m#7897;t c#7909;c u không tan trong óc. Tôi không bi#7871;t ph#7843;i làm gì v#7899;i nó. Tôi b#7855;t #273;#7847;u d#7841;y và vi#7871;t v#7873; l#7883;ch s#7917; Vi#7879;t Nam, ngh#297;a là v#7873; th#7901;i #273;i#7875;m tr#432;#7899;c th#7871; k#7927; XX, và tôi hình dung ra r#7857;ng b#7857;ng m#7897;t cách nào #273;ó tôi #273;ang chuy#7875;n #273;#7893;i nh#7919;ng tr#7843;i nghi#7879;m #273;#7901;i lính không #273;#7865;p thành m#7897;t #273;i#7873;u tích c#7921;c, b#7857;ng cách d#7841;y ng#432;#7901;i khác v#7873; m#7897;t #273;#7845;t n#432;#7899;c ch#7913; không ph#7843;i ch#7881; có cu#7897;c chi#7871;n. 

S#7889;ng #7903; Vi#7879;t Nam #273;#7847;u th#7853;p k#7927; 1990 tôi #273;ã g#7863;p nhi#7873;u ng#432;#7901;i Vi#7879;t, mà khi h#7885; th#7845;y m#7897;t ng#432;#7901;i t#7915;ng là lính M#7929; chi#7871;n #273;#7845;u #7903; Vi#7879;t Nam và có th#7875; nói #273;#432;#7907;c ngôn ng#7919; c#7911;a h#7885;, h#7885; th#432;#7901;ng t#7887; ra t#7913;c gi#7853;n và #273;au kh#7893;, là #273;i#7873;u tôi d#7877; thông c#7843;m. #7902; mi#7873;n B#7855;c là nh#7919;ng n#259;m ch#7883;u #273;#7921;ng bom. #7902; mi#7873;n Nam là s#7921; ph#7843;n b#7897;i. Dù th#7871; nào thì di s#7843;n ng#432;#7901;i M#7929; #273;#7875; l#7841;i Vi#7879;t Nam là m#7897;t ký #7913;c #273;au bu#7891;n cho h#7885;, cho tôi. Nh#432;ng có m#7897;t #273;i#7873;u tôi h#7885;c #273;#432;#7907;c sau vài n#259;m s#7889;ng và làm vi#7879;c #7903; #273;ó là #273;#7845;t n#432;#7899;c này ph#7843;i ch#7883;u #273;#7921;ng m#7897;t c#417; c#7845;u chính ph#7911; tàn b#7841;o, áp b#7913;c, th#7889;i nát và nghèo
 nàn, và tôi d#7847;n hi#7875;u #273;#432;#7907;c nh#7919;ng gì mà nhi#7873;u ng#432;#7901;i Vi#7879;t t#7883; n#7841;n #273;ã nói v#7899;i tôi: N#7871;u ng#432;#7901;i M#7929; #273;ã gi#7919; l#7901;i h#7913;a, mi#7873;n Nam gi#7901; #273;ây có l#7869; c#361;ng #273;#432;#7907;c ph#7891;n th#7883;nh, dân ch#7911; nh#432; nh#7919;ng qu#7889;c gia láng gi#7873;ng Ðài Loan, Nam Tri#7873;u Tiên, Thái Lan. 

Ði#7873;u #273;ó tr#7903; nên rõ ràng v#7899;i tôi, vì tôi không là m#7897;t trong s#7889; nh#7919;ng ng#432;#7901;i M#7929; t#7921; ghét mình khi th#7845;y nh#7919;ng dân t#7897;c khác trông vào chúng ta #7903; vai trò lãnh #273;#7841;o thì cho #273;ó không có gì khác h#417;n là ch#7911; ngh#297;a th#7921;c dân m#7899;i và #273;#7871; qu#7889;c; còn tôi thì #273;#7891;ng ý v#7899;i ti#7873;n #273;#7873; là Hoa K#7923; ngày nay có m#7897;t vai trò chính #273;áng, có th#7875; nói là không tránh #273;#432;#7907;c, trên th#7871; gi#7899;i. 

N#7871;u ch#7845;p nh#7853;n nguyên lý nh#7919;ng chính quy#7873;n #7903; Sài Gòn t#7915; n#259;m 1954 #273;#7871;n 1975 là không h#7907;p pháp, không th#7875; t#7891;n t#7841;i thì c#361;ng nh#432; l#7853;p lu#7853;n r#7857;ng t#7915; n#259;m 1945 ch#7881; có m#7897;t chính quy#7873;n Vi#7879;t Nam h#7907;p pháp và t#7891;n t#7841;i do H#7891; Chí Minh lãnh #273;#7841;o, mà #273;i#7873;u này gi#7843;n #273;#417;n là giáo #273;i#7873;u n#7873;n t#7843;ng trong cách nhìn c#7911;a ng#432;#7901;i c#7897;ng s#7843;n v#7873; l#7883;ch s#7917; dân t#7897;c. 

Th#7853;t h#7871;t s#7913;c d#7877; dãi khi #273;#7875; lý gi#7843;i này c#7911;a ng#432;#7901;i c#7897;ng s#7843;n #273;#432;#7907;c ph#7893; bi#7871;n, ch#7845;p nh#7853;n b#7903;i nh#7919;ng nhà nghiên c#7913;u M#7929; mà không b#7883; ch#7881; trích. Ngay c#7843; Kruschev c#361;ng không hành #273;#7897;ng theo s#7921; cao ng#7841;o tuy#7879;t v#7901;i này c#7911;a c#7897;ng s#7843;n. Ng#432;#7901;i ta th#432;#7901;ng quên r#7857;ng vào n#259;m 1957 Liên Xô #273;ã #273;#7873; ngh#7883; c#7843; hai chính ph#7911; Vi#7879;t Nam #273;#432;#7907;c nh#7853;n vào Liên hi#7879;p qu#7889;c, ch#432;a k#7875; vi#7879;c Trung Qu#7889;c c#361;ng tán #273;#7891;ng s#7921; hi#7879;n h#7919;u c#7911;a hai n#432;#7899;c Vi#7879;t Nam. Rõ ràng là, b#7887; hai phiá Vi#7879;t Nam ra, nh#7919;ng ng#432;#7901;i tham d#7921; H#7897;i ngh#7883; Geneve 1954 #273;#7873;u #7911;ng h#7897; gi#7843;i pháp hai qu#7889;c gia #273;#7875; làm gi#7843;m #273;i nh#7919;ng #273;#7889;i #273;#7847;u nghiêm
 tr#7885;ng toàn c#7847;u. S#7921; xác #273;#7883;nh v#7873; m#7897;t n#432;#7899;c Vi#7879;t Nam th#7889;ng nh#7845;t trên lý thuy#7871;t, trong b#7843;n tuyên b#7889; sau cùng c#7911;a nh#7919;ng ng#432;#7901;i tham d#7921; h#7897;i ngh#7883; #273;#432;a ra, #273;ã lo#7841;i b#7887; ra ngoài câu h#7887;i v#7873; chính quy#7873;n h#7907;p pháp c#7911;a m#7897;t n#432;#7899;c Vi#7879;t Nam th#7889;ng nh#7845;t và #273;#7875; nó #273;#7893;i thay theo nh#7919;ng bi#7871;n chuy#7875;n m#417; h#7891; c#7911;a m#7897;t cu#7897;c t#7893;ng tuy#7875;n c#7917; #273;#432;#7907;c t#7893; ch#7913;c hai n#259;m sau, mà #273;ó ch#7881; là tô v#7869; lên m#7897;t cách ngo#7841;i giao s#7921; nhi#7879;t tình dân t#7897;c trong th#7921;c th#7871; c#7911;a m#7897;t cu#7897;c chi#7871;n tranh l#7841;nh. 

Quan #273;i#7875;m th#432;#7901;ng có v#7873; chính ph#7911; Ngô Ðình Di#7879;m là m#7897;t chính ph#7911; thi#7871;u kh#7843; n#259;ng và làm tay sai cho Hoa K#7923; ngày càng tr#7903; nên khó bi#7879;n minh h#417;n. Ít nh#7845;t Ngô Ðình Di#7879;m #273;ã hai l#7847;n d#7865;p #273;#432;#7907;c nh#7919;ng n#7893;i lo#7841;n #7903; nông thôn vào n#259;m 1956 và 1958. Vì nh#7919;ng thành công này mà n#259;m 1959 Hà N#7897;i quy#7871;t #273;#7883;nh kh#7903;i #273;#7897;ng chi#7871;n tranh, ch#7913; không ph#7843;i h#7885; xem Ngô Ðình Di#7879;m là y#7871;u kém, mà ng#432;#7907;c l#7841;i b#7903;i vì Hà N#7897;i không th#7875; ch#7901; #273;#7907;i lâu h#417;n n#7871;u không mu#7889;n m#7845;t c#417; h#7897;i ng#259;n ch#7863;n s#7921; #7893;n #273;#7883;nh c#7911;a m#7897;t chính ph#7911; không c#7897;ng s#7843;n t#7841;i mi#7873;n Nam. 

Vi#7879;c Hoa K#7923; quy#7871;t #273;#7883;nh l#7853;t #273;#7893; Ngô Ðình Di#7879;m hi#7875;n nhiên cho th#7845;y ông ta không ph#7843;i là tay sai, mà #273;ang ch#7889;ng l#7841;i nh#7919;ng #7843;nh h#432;#7903;ng c#7911;a Hoa K#7923; vào chính quy#7873;n c#7911;a ông. Ông ta b#7883; làm dê t#7871; th#7847;n cho nh#7919;ng s#7921; b#7921;c b#7897;i c#7911;a ng#432;#7901;i M#7929; và b#7883; ph#7843;n b#7897;i b#7903;i chính quy#7873;n M#7929;; s#7889; ph#7853;n c#7911;a Ngô Ðình Di#7879;m #273;ã mô t#7843; tr#432;#7899;c chân dung t#7845;t c#7843; nh#7919;ng ng#432;#7901;i Vi#7879;t không ch#7845;p nh#7853;n ch#7871; #273;#7897; c#7897;ng s#7843;n. Ch#7881; g#7847;n #273;ây m#7899;i có nh#7919;ng #273;ánh giá nghiêm túc v#7873; Ngô Ðình Di#7879;m v#7899;i nh#7853;n th#7913;c r#7857;ng ông là ng#432;#7901;i #273;ã hi#7875;u #273;#432;#7907;c #273;i#7873;u gì c#7847;n làm cho m#7897;t qu#7889;c gia non tr#7867; h#417;n là lòng h#259;ng hái b#7883; ch#7881; #273;#7841;o sai
 b#7903;i nh#7919;ng c#7889; v#7845;n M#7929;. 

Sau khi Ngô Ðình Di#7879;m b#7883; gi#7871;t, ph#7843;i m#7845;t g#7847;n b#7889;n n#259;m m#7899;i có m#7897;t chính ph#7911; #7893;n #273;#7883;nh, m#7897;t chính ph#7911; vì nhu c#7847;u, l#7879; thu#7897;c vào Hoa K#7923; nhi#7873;u h#417;n chính ph#7911; Di#7879;m. Nh#432;ng n#7873;n "Ð#7879; nh#7883; C#7897;ng hòa" c#361;ng #7893;n #273;#7883;nh qua nh#7919;ng th#259;ng tr#7847;m c#7911;a chi#7871;n tranh và #273;ã #7903; vào v#7883; trí có th#7875; t#7891;n t#7841;i, khi mà vì nh#7919;ng kh#7911;ng ho#7843;ng chính tr#7883; và chính sách ngo#7841;i giao c#7911;a Hoa K#7923; vào #273;#7847;u th#7853;p k#7881; b#7843;y m#432;#417;i #273;ã ph#7843;n b#7897;i l#7841;i m#7897;t n#432;#7899;c Vi#7879;t Nam không c#7897;ng s#7843;n #273;#7875; #273;#432;a nó vào tay quân thù. 

Ch#7855;c ch#7855;n tính h#7907;p pháp và kh#7843; n#259;ng t#7891;n t#7841;i c#7911;a chính ph#7911; Sài Gòn không ít h#417;n (v#7899;i s#7921; tr#7907; giúp c#7911;a Hoa K#7923;) nh#7919;ng chính ph#7911; Nam Hàn, Ðài Loan hay Hà N#7897;i (v#7899;i nh#7919;ng tr#7907; giúp c#7911;a #273;àn anh h#7885;). Nh#432;ng #273;ó là n#7895;i b#7845;t h#7841;nh c#7911;a chính ph#7911; Sài Gòn #273;#7875; tr#7903; thành n#7841;n nhân c#7911;a #273;àn anh Hoa K#7923; hay thay #273;#7893;i. Ð#7875; xóa #273;i trong tâm th#7913;c chuy#7879;n nh#7909;c nhã này, nhi#7873;u ng#432;#7901;i M#7929; tìm th#7845;y s#7921; hài lòng khi d#7921;a vào nh#7919;ng m#417; màng lãng m#7841;n c#7911;a H#7891; Chí Minh và nh#7919;ng sáo ng#7919; l#7883;ch s#7917; ng#7899; ng#7849;n v#7873; m#7897;t dân t#7897;c Vi#7879;t Nam anh hùng #273;ánh b#7841;i nh#7919;ng #273;oàn quân xâm l#432;#7907;c mà tên tu#7893;I H#7891; Chí Minh #273;ã #273;#432;#7907;c k#7871;t #273;an vào #273;ó. 

Tôi thì l#7841;i mu#7889;n bàn #273;#7871;n nh#7919;ng mô th#7913;c v#7873; s#7921; quan tr#7885;ng c#7911;a vi#7879;c b#7843;o v#7879; và xây d#7921;ng nh#7919;ng n#7873;n dân ch#7911; non tr#7867; trên th#7871; gi#7899;i m#7899;i v#7915;a n#7893;i lên t#7915; b#7841;o tàn. T#7921; do mà chúng ta th#7915;a h#432;#7903;ng trên #273;#7845;t n#432;#7899;c này không t#7921; nhiên mà có, mà do nh#7919;ng ph#7845;n #273;#7845;u c#7911;a ng#432;#7901;i dân và không có gì #273;#7843;m b#7843;o t#7921; do s#7869; ti#7871;p t#7909;c hi#7879;n h#7919;u. S#7921; tuy#7879;t v#7901;i c#7911;a h#7879; th#7889;ng chính tr#7883; này, mà chúng ta hay xem th#432;#7901;ng, là k#7871;t qu#7843; c#7911;a nh#7919;ng hy sinh t#7915; th#7871; h#7879; này qua th#7871; h#7879; khác, nh#7919;ng hy sinh th#432;#7901;ng không #273;#432;#7907;c nh#7919;ng ng#432;#7901;i th#7915;a h#432;#7903;ng trân quý. Ðó là lý do t#7841;i sao tôi không ch#7845;p nh#7853;n nguyên lý cho r#7857;ng Hoa K#7923; không có lý do
 h#7907;p pháp nào #273;#7875; can d#7921; vào Vi#7879;t Nam. Tôi cho r#7857;ng quy#7873;n l#7921;c toàn c#7847;u trong tay Hoa K#7923; ph#7843;i #273;#432;#7907;c n#7855;m l#7845;y nh#432; là m#7897;t trách nhi#7879;m, không ph#7843;i là #273;i#7873;u mà chúng ta c#7847;n t#7887; ra h#7889;i h#7853;n. N#7871;u Hoa K#7923; th#7845;t b#7841;i trong vi#7879;c dùng quy#7873;n l#7921;c #273;#7875; #273;em l#7841;i nh#7919;ng t#7889;t #273;#7865;p cho nhân lo#7841;i thì nó s#7869; m#7845;t #273;i không ch#7881; s#7913;c m#7841;nh, mà c#7843; nh#7919;ng gì mà #273;#7845;t n#432;#7899;c này #273;ã #273;#7841;t #273;#432;#7907;c; nh#7919;ng t#7921; do v#432;#417;n lên d#432;#7899;i bóng s#7913;c m#7841;nh c#7911;a Hoa K#7923; s#7869; b#7883; lâm nguy. 

Tôi không là m#7897;t ng#432;#7901;i M#7929; t#7921; ám th#7883;, ch#7889;i b#7887; trách nhi#7879;m, #273;ào sâu vào nh#7919;ng t#7897;i l#7895;i và l#7895;i l#7847;m #273;ã ph#7841;m h#417;n là dám #273;#7913;ng ra ch#7889;ng l#7841;i s#7921; thi#7871;u v#7855;ng thông tin v#7873; nh#7919;ng #273;au kh#7893; và r#7889;i lo#7841;n toàn c#7847;u. Gi#7901; tôi không còn nghi ng#7901; n#7919;a, Hoa K#7923; hoàn toàn có lý do #273;#7875; dùng s#7913;c m#7841;nh h#7847;u ng#259;n ch#7863;n s#7921; h#7911;y di#7879;t nh#7919;ng hy v#7885;ng m#7897;t t#432;#417;ng lai dân ch#7911; cho ít nh#7845;t là m#7897;t s#7889; ng#432;#7901;i Vi#7879;t Nam. Ti#7871;c thay lãnh #273;#7841;o M#7929; cu#7889;i th#7853;p k#7927; 1960 #273;ã có nh#7919;ng quy#7871;t #273;#7883;nh chính tr#7883; và quân s#7921; sai l#7847;m khi#7871;n nhân dân M#7929; ch#7889;ng #273;#7889;i l#7841;i nh#7919;ng cam k#7871;t v#7899;i Vi#7879;t Nam. Theo tôi, th#7843;m k#7883;ch Vi#7879;t nam không ph#7843;i là vi#7879;c Hoa
 K#7923; can thi#7879;p khi c#7847;n, mà là s#7921; can thi#7879;p #273;#432;#7907;c ti#7871;n hành m#7897;t cách t#7879; h#7841;i và s#7921; ph#7843;n b#7897;i nh#7919;ng ng#432;#7901;i Vi#7879;t #273;ã tin t#432;#7903;ng vào chúng ta. 

Nguyên lý th#7913; ba là nh#7919;ng n#7895; l#7921;c c#7911;a Hoa K#7923; #7903; Vi#7879;t Nam không sao tránh kh#7887;i th#7845;t b#7841;i vì s#7921; thi#7871;u quy#7871;t tâm và nh#7845;t trí trong m#7909;c #273;ích chung gi#7919;a ng#432;#7901;i M#7929; và dân mi#7873;n Nam, khi so sánh v#7899;i mi#7873;n B#7855;c và nh#7919;ng #273;#7891;ng minh Trung Qu#7889;c và Liên Xô c#7911;a h#7885;. Ðúng là nh#7919;ng chính ph#7911; ch#7889;ng l#7841;i m#7897;t n#432;#7899;c Vi#7879;t Nam không c#7897;ng s#7843;n #273;ã có th#7875; v#7853;n #273;#7897;ng qu#7847;n chúng và không quan tâm gì #273;#7871;n nh#7919;ng ý ki#7871;n b#7845;t #273;#7891;ng, trong khi m#7897;t trong nh#7919;ng m#7909;c tiêu c#259;n b#7843;n và lâu dài c#7911;a Hoa K#7923; là phát tri#7875;n quy#7873;n b#7845;t #273;#7891;ng chính ki#7871;n, m#7897;t quy#7873;n rõ ràng làm suy gi#7843;m s#7921; nh#7845;t trí và #273;#7891;ng thu#7853;n v#7873; m#7909;c #273;ích chính sách qu#7889;c gia. H#417;n th#7871; n#7919;a,
 mi#7873;n B#7855;c Vi#7879;t Nam có l#7907;i #273;i#7875;m là nh#7919;ng t#7893; ch#7913;c c#7897;ng s#7843;n #7903; mi#7873;n Nam do h#7885; ch#7881; #273;#7841;o, còn ng#432;#7901;i mi#7873;n Nam không có l#7907;i th#7871; #273;ó #273;#7875; ch#7889;ng l#7841;i mi#7873;n B#7855;c. Sau cùng, t#7915; cái nhìn c#7911;a ng#432;#7901;i M#7929;, Vi#7879;t Nam là m#7897;t #273;#7845;t n#432;#7899;c xa xôi, ít #273;#432;#7907;c bi#7871;t #273;#7871;n, không có m#7897;t liên h#7879; g#7847;n nào ngo#7841;i tr#7915; lu#7853;n #273;i#7875;m v#7873; cu#7897;c #273;#7889;i #273;#7847;u trong t#7893;ng th#7875; c#7911;a m#7897;t chi#7871;n tranh l#7841;nh. 

M#7885;i hoàn c#7843;nh là nh#7919;ng thách #273;#7889; cho n#7895; l#7921;c t#7841;o d#7921;ng m#7897;t chính quy#7873;n không c#7897;ng s#7843;n #7903; Sài Gòn. Tuy nhiên nh#7919;ng quan tâm này không ph#7843;i d#7851;n #273;#7871;n m#7897;t tranh lu#7853;n là chính sách c#7911;a Hoa K#7923; #7903; Vi#7879;t Nam tr#432;#7899;c sau c#361;ng th#7845;t b#7841;i. 

Chính sách c#7911;a M#7929; t#7841;i Vi#7879;t Nam #273;ã #273;#432;#7907;c s#7921; tán #273;#7891;ng c#7911;a qu#7847;n chúng M#7929; cho #273;#7871;n n#259;m 1968, và nh#7919;ng ngu#7891;n tài nguyên quân s#7921;, kinh t#7871; mà Hoa K#7923; dành ra, b#7845;t k#7875; tính toán cách nào, thì ch#7855;c ch#7855;n t#432;#417;ng #273;#7891;ng v#7899;i nh#7919;ng n#7895; l#7921;c b#7843;o v#7879; chính ph#7911; mi#7873;n Nam. Ngay c#7843; khi chúng ta th#7915;a nh#7853;n r#7857;ng nh#7919;ng ng#432;#7901;i c#7897;ng s#7843;n #273;#432;#7907;c b#7843;o #273;#7843;m h#417;n v#7899;i c#417; c#7845;u t#7893; ch#7913;c ch#7881; huy có th#7875; t#7841;o ra #273;#432;#7907;c s#7921; nh#7845;t trí hành #273;#7897;ng h#417;n là gi#7919;a ng#432;#7901;i M#7929; và #273;#7891;ng minh Nam Vi#7879;t Nam. Th#7853;t khó t#432;#7903;ng t#432;#7907;ng, làm cách nào mà vi#7879;c #273;ó làm m#7845;t #273;i kh#7843; n#259;ng quân s#7921; c#7911;a Hoa K#7923; n#7871;u #273;#432;#7907;c v#7853;n d#7909;ng
 m#7897;t cách tài tình. Ch#7881; c#7847;n xem l#7841;i vi#7879;c Pháp chinh ph#7909;c Vi#7879;t Nam vào cu#7889;i th#7871; k#7927; XIX #273;#7875; th#7845;y nh#7919;ng sai l#7847;m c#7911;a cu#7897;c tranh lu#7853;n v#7873; #273;i#7873;u g#7885;i là th#7845;t b#7841;i không th#7875; tránh #273;#432;#7907;c. Nguyên nhân d#7851;n #273;#7871;n s#7921; b#7841;i tr#7853;n c#7911;a Hoa K#7923; và Nam Vi#7879;t Nam không ph#7843;i là thi#7871;u nh#7845;t trí và quy#7871;t tâm, mà là do m#7897;t chu#7895;i nh#7919;ng quy#7871;t #273;#7883;nh sai l#7847;m mà chính quy#7873;n Kennedy và Johnson #273;ã ph#7841;m #273;#7875; #273;#432;a cu#7897;c chi#7871;n vào b#7871; t#7855;c, làm m#7845;t #273;i lòng kiên nh#7851;n c#7911;a nhân dân M#7929;. 

Trong nh#7919;ng n#259;m t#7915; 1961 #273;#7871;n 1967, Hoa K#7923; #273;ánh m#7845;t s#7913;c m#7841;nh quân s#7921; b#7903;i nh#7919;ng t#432; t#432;#7903;ng chi#7871;n l#432;#7907;c nghèo nàn và b#7903;i thi#7871;u nh#7919;ng quy#7871;t tâm chính tr#7883;. D#297; nhiên th#7853;t là d#7877; gi#7843;i thích nh#7919;ng sai l#7847;m #273;ã có nh#432; là chúng #273;ã tu#7847;n t#7921; di#7877;n ra theo m#7897;t chu#7895;i s#7921; vi#7879;c mà t#7893;ng th#7889;ng Kennedy và Johnson, cùng v#7899;i nh#7919;ng c#7889; v#7845;n cao c#7845;p, #273;ã hi#7875;u. Tuy nhiên, nh#7919;ng b#7845;t #273;#7891;ng trong t#7915;ng giai #273;o#7841;n #273;ã #273;#432;#7907;c #273;#432;a ra, nh#7919;ng ch#7885;n l#7921;a #273;#432;#7907;c ch#7845;p thu#7853;n không ph#7843;i vì b#7883; d#7885;a n#7841;t mà vì d#7921;a vào m#7897;t ti#7873;n #273;#7873; sai và thi#7871;u s#7921; quan tâm. 

N#7893;i b#7853;t trong nh#7919;ng quy#7871;t #273;#7883;nh sai l#7847;m là: 


   Quy#7871;t #273;#7883;nh c#7911;a Kennedy vào n#259;m 1961 khi th#432;#417;ng th#7843;o v#7873; #273;i#7873;u g#7885;i là n#7873;n trung l#7853;p c#7911;a Lào, nh#432;#7907;ng b#7897; cho #273;#7883;ch khu v#7921;c biên gi#7899;i và #273;#432;#7901;ng liên l#7841;c bên trong n#7897;i #273;#7883;a, t#7913;c nh#432; #273;ã ch#7845;p nh#7853;n r#7911;i ro chi#7871;n l#432;#7907;c cho nh#7919;ng gì còn l#7841;i c#7911;a cu#7897;c chi#7871;n. 


   Kennedy quy#7871;t #273;#7883;nh t#259;ng s#7889; nhân viên quân s#7921; #7903; Vi#7879;t Nam trong khi tìm cách ng#259;n c#7843;n nh#7919;ng t#432;#7901;ng thu#7853;t c#7911;a báo chí v#7873; vi#7879;c ng#432;#7901;i M#7929; tham chi#7871;n và không có m#7897;t t#432; duy chi#7871;n l#432;#7907;c rõ h#417;n ngoài vai trò "c#7889; v#7845;n", và nh#432; th#7871; #273;ã #273;#432;a ra m#7897;t ti#7873;n l#7879; nguy h#7841;i là can thi#7879;p không có m#7909;c #273;ích minh b#7841;ch c#361;ng nh#432; không t#7887; ra thành th#7853;t v#7899;i qu#7847;n chúng. 


   Kennedy quy#7871;t #273;#7883;nh thúc #273;#7849;y m#7897;t cu#7897;c #273;#7843;o chánh quân s#7921; l#7853;t #273;#7893; Ngô Ðình Di#7879;m, vì th#7871; #273;ã lo#7841;i b#7887; m#7897;t nhà lãnh #273;#7841;o Vi#7879;t duy nh#7845;t có tài, #273;ã t#7841;o ra nh#7919;ng r#7889;i lo#7841;n chính tr#7883; bu#7897;c Hoa K#7923; ph#7843;i ch#7885;n gi#7919;a th#7845;t b#7841;i ho#7863;c can d#7921; sâu h#417;n vào Vi#7879;t Nam. 


   Quy#7871;t #273;#7883;nh c#7911;a Johnson #273;#432;a l#7909;c quân và không quân tham chi#7871;n trong m#7897;t chi#7871;n thu#7853;t gây hao mòn, cho t#432;#7899;ng Westmoreland quy#7873;n ng#259;n c#7845;m nh#7919;ng ph#432;#417;ng th#7913;c ch#7889;ng phi#7871;n quân mà nh#7919;ng ng#432;#7901;i lính Th#7911;y quân L#7909;c chi#7871;n r#7845;t #432;a chu#7897;ng (nh#7919;ng ph#432;#417;ng cách #273;ó th#7853;t ra lính Pháp #273;ã áp d#7909;ng thành công trong th#7853;p k#7927; 1880 và 1890). 


   Quy#7871;t #273;#7883;nh c#7911;a Johnson nh#7857;m thuy#7871;t ph#7909;c #273;#7889;i ph#432;#417;ng t#7915; b#7887; ý #273;#7883;nh chi#7871;n th#7855;ng h#417;n là s#7917; d#7909;ng m#7885;i ph#432;#417;ng ti#7879;n c#7847;n thi#7871;t #273;#7875; #273;#7841;t chi#7871;n th#7855;ng cho Hoa K#7923;: Johnson tránh #273;#7897;ng viên qu#7847;n chúng và kinh t#7871; vào cu#7897;c chi#7871;n; t#7915; ch#7889;i tr#432;ng binh l#7921;c l#432;#7907;ng tr#7915; b#7883;, l#7879; thu#7897;c hoàn toàn vào vi#7879;c tuy#7875;n binh và vay m#432;#7907;n ngân sách trong cu#7897;c kh#7911;ng ho#7843;ng tài chánh #273;#7847;u n#259;m 1968, vì th#7871; can d#7921; c#7911;a Hoa K#7923; vào cu#7897;c chi#7871;n ch#7881; gi#7899;i h#7841;n; Johnson cho phép sách l#432;#7907;c chi#7871;n tranh b#7883; ng#259;n c#7843;n d#7921;a vào di#7877;n gi#7843;i sai l#7847;m là Trung Qu#7889;c có th#7875; can d#7921;, vì th#7871; #273;ã lo#7841;i b#7887; ra nh#7919;ng ch#7885;n l#7921;a r#7845;t m#7845;u
 ch#7889;t. S#7921; t#7921; mãn c#7911;a Johnson #273;ã #273;#7875; cho cu#7897;c chi#7871;n ti#7871;p t#7909;c tháng này qua tháng khác mà không có nh#7919;ng l#432;#7907;ng giá nghiêm túc v#7873; m#7909;c tiêu và thành qu#7843;, #273;#432;a #273;#7871;n th#7845;t b#7841;i trong quy#7871;t tâm chính tr#7883; #7903; Hoa K#7923;. 

T#7845;t c#7843; nh#7919;ng sai l#7847;m #273;ó qui v#7873; m#7897;t m#7889;i vào #273;#7847;u n#259;m 1968, khi s#7921; h#7853;u thu#7851;n c#7911;a qu#7847;n chúng dành cho cu#7897;c chi#7871;n #273;ang di#7877;n ra không còn n#7919;a. 

H#7879; qu#7843; là chính quy#7873;n Nixon ti#7871;n hành chi#7871;n tranh v#7899;i nh#7919;ng gi#7899;i h#7841;n c#7911;a vi#7879;c rút quân kh#7887;i cu#7897;c chi#7871;n, nh#432;ng c#361;ng #273;ã tìm cách giúp cho vi#7879;c #7893;n #273;#7883;nh m#7897;t chính quy#7873;n và c#7911;ng c#7889; quân #273;#7897;i Nam Vi#7879;t Nam mà vào n#259;m 1972 #273;ã có th#7875;, v#7899;i vi#7879;n tr#7907; c#7911;a Hoa K#7923;, #273;ánh b#7841;i m#7897;t cu#7897;c xâm l#259;ng toàn b#7897; t#7915; mi#7873;n B#7855;c. Nh#432;ng nh#7919;ng thành qu#7843; này #273;ã b#7883; lâm nguy v#7899;i b#7843;n hi#7879;p #273;#7883;nh Ba Lê 1973, và cu#7889;i cùng v#7899;i v#7909; Watergate d#7851;n #273;#7871;n vi#7879;c t#7915; ch#7913;c c#7911;a Nixon thì quân #273;#7897;i #273;ó coi nh#432; suy thoái. Nam Vi#7879;t Nam #273;ã b#7883; b#7887; r#417;i #273;#7875; #273;#432;#417;ng #273;#7847;u v#7899;i k#7867; thù mà không có b#7841;n giúp. 

Tôi tin là #273;ã có nh#7919;ng c#417; h#7897;i #273;#7875; b#7843;o v#7879; m#7897;t chính quy#7873;n không c#7897;ng s#7843;n #7903; Sài Gòn ngay c#7843; sau n#259;m 1968, nh#432;ng kh#7843; n#259;ng #273;ó b#7883; bu#7897;c ch#7863;t v#7899;i s#7921; lãnh #273;#7841;o c#7911;a Nixon, mà khi không còn Nixon thì không ai can #273;#7843;m #273;#7875; th#7845;y m#7897;t l#7901;i h#7913;a c#361; #273;#432;#7907;c tôn tr#7885;ng. 

Tôi tin r#7857;ng Kennedy #273;ã có nh#7919;ng quy#7871;t #273;#7883;nh sai l#7847;m v#7873; Vi#7879;t Nam vì ông không quan tâm #273;#7871;n v#7845;n #273;#7873; nhi#7873;u l#7855;m và Johnson c#361;ng sai l#7847;m vì không xem #273;ó là nh#7919;ng #432;u tiên cao. Kennedy h#7847;u nh#432; ch#7881; #273;#7883;nh vi#7879;c làm chính sách Vi#7879;t Nam cho c#7845;p d#432;#7899;i, nh#7919;ng ng#432;#7901;i có nh#7919;ng m#7909;c #273;ích trái ng#432;#7907;c nhau hay #273;#417;n thu#7847;n ch#7881; là nh#7919;ng ng#432;#7901;I không có suy ngh#297; sâu xa. Johnson #273;ã dành nhi#7873;u th#7901;i gi#7901; cho chính sách #273;#7889;i n#7897;i và #273;ã có nh#7919;ng quy#7871;t #273;#7883;nh v#7873; Vi#7879;t Nam v#7899;i cung cách nh#432; ông #273;ã th#7921;c hi#7879;n t#7889;t khi làm vi#7879;c v#7899;i qu#7889;c h#7897;i: n#7883;nh hót và d#7865;p qua nh#7919;ng d#7883; bi#7879;t. C#7843; hai #273;ã không dành th#7901;i gi#7901; #273;#7875; l#432;#7907;ng #273;#7883;nh chính sách
 #7903; Vi#7879;t Nam v#7899;i nh#7919;ng quan tâm c#7847;n có, vì nh#7919;ng hao t#7889;n x#432;#417;ng máu và tài chánh do chính sách t#7841;o nên. Thi#7871;u lãnh #273;#7841;o sáng su#7889;t và quan tâm, nên nh#7919;ng quy#7871;t #273;#7883;nh sai l#7847;m #273;ã ch#7891;ng ch#7845;t. Không có chuy#7879;n quan tr#7885;ng hay không #273;#7875; tránh né nh#7919;ng chính sách này, tr#7915; khi chúng ta mu#7889;n tranh lu#7853;n r#7857;ng màn s#432;#417;ng t#432; duy nên #273;#432;#7907;c xem là m#7897;t thành t#7889; quan tr#7885;ng c#7911;a chính ph#7911; Kennedy và Johnson. M#7897;t s#7889; ng#432;#7901;i tranh lu#7853;n là lo#7841;i s#432;#417;ng mù t#432; duy này, #273;#417;n gi#7843;n chính là nh#7919;ng d#7845;u ch#7881; Vi#7879;t Nam không th#7853;t quan tr#7885;ng #273;#7875; lãnh #273;#7841;o Hoa K#7923; dành m#7885;i quan tâm và #273;i#7873;u này c#361;ng nói lên m#7897;t #273;i#7873;u là chính sách nào r#7891;i c#361;ng th#7845;t b#7841;i. Ð#7875; tr#7843; l#7901;i cho
 lu#7853;n #273;i#7875;m này, có th#7875; nói, th#7913; nh#7845;t là Vi#7879;t Nam qu#7843; là quan tr#7885;ng #273;#7875; nhi#7873;u t#7893;ng th#7889;ng ph#7843;i g#7917;i hàng ngàn thanh niên M#7929; vào cõi ch#7871;t #7903; nh#7919;ng chi#7871;n tr#432;#7901;ng xa xôi v#7899;i s#7921; #7911;ng h#7897; nhi#7879;t tình c#7911;a d#432; lu#7853;n qu#7847;n chúng và qu#7889;c h#7897;i; th#7913; nhì, vi#7879;c chính sách #273;ó #273;#432;#7907;c th#7921;c hi#7879;n kém rõ ràng là m#7897;t s#7921; phán xét d#7921;a trên ph#7849;m ch#7845;t lãnh #273;#7841;o ch#7913; không ph#7843;i nh#7855;m vào chính sách. 

Tôi b#7855;t #273;#7847;u d#7841;y m#7897;t l#7899;p #7903; #273;#7841;i h#7885;c v#7873; cu#7897;c chi#7871;n M#7929;-Vi#7879;t t#7915; cu#7889;i th#7853;p k#7927; 1990, b#7903;i ý th#7913;c trách nhi#7879;m công dân còn v#432;#417;ng v#7845;n (gi#7899;i tr#7867; nên có hi#7875;u bi#7871;t v#7873; cu#7897;c chi#7871;n này) và t#7915; m#7897;t t#432; duy v#7883; k#7927; c#7847;n làm #273;#7875; cho tâm h#7891;n #273;#432;#7907;c yên #7893;n. Bu#7897;c mình nói v#7873; cu#7897;c chi#7871;n là m#7897;t tr#7843;i nghi#7879;m v#432;#7907;t kh#7887;i nh#7919;ng gi#7899;i h#7841;n khi tôi b#7855;t #273;#7847;u tìm th#7845;y ti#7871;ng nói c#7911;a chính mình trong nh#7919;ng #273;#7889;ng sách v#7903; ch#7845;t ch#7891;ng vi#7871;t v#7873; cu#7897;c chi#7871;n. Nhi#7873;u cu#7889;n k#7875; l#7875; theo m#7897;t tiêu chu#7849;n sáo ng#7919;, d#7921;a trên nh#7919;ng nguyên lý tôi #273;ã d#7851;n #7903; ph#7847;n #273;#7847;u bài này, mà tôi c#7843;m th#7845;y không #273;#432;#7907;c
 th#7887;a mãn. 

Nhi#7873;u #273;#7873; m#7909;c quan tr#7885;ng b#7883; g#7841;t ra, #273;#7863;c bi#7879;t là nh#7919;ng khát v#7885;ng, nh#7919;ng k#7871; ho#7841;ch, hành #273;#7897;ng c#7911;a ng#432;#7901;i Vi#7879;t #273;ã chi#7871;n #273;#7845;u v#7899;i hy v#7885;ng xây d#7921;ng m#7897;t n#7873;n dân ch#7911; trên #273;#7845;t n#432;#7899;c h#7885;. 

T#7841;i m#7897;t h#7897;i ngh#7883; vào kho#7843;ng th#7901;i gian #273;ó, tôi g#7863;p m#7897;t ng#432;#7901;i Vi#7879;t, ông ph#7909;c v#7909; trong nhi#7873;u chính ph#7911; Sài Gòn t#7915; cu#7889;i th#7853;p k#7927; 1950 #273;#7871;n #273;#7847;u th#7853;p k#7927; 1970, sau #273;ó b#7883; b#7887; tù nhi#7873;u n#259;m, tr#432;#7899;c khi di c#432; #273;#7871;n Hoa K#7923;. Tôi mu#7889;n h#7887;i ông nhi#7873;u #273;i#7873;u, nh#432;ng ông nhìn tôi #273;#7847;y ng#7901; v#7921;c và xin phép cho #273;#432;#7907;c h#7887;i tôi m#7897;t câu h#7887;i tr#432;#7899;c. Ông h#7887;i: "Ông có ngh#297; là trong cu#7897;c chi#7871;n #273;ó, chúng ta có chính ngh#297;a?" Tôi ng#7841;c nhiên v#7899;i câu h#7887;i b#7845;t ng#7901; #273;ó, nh#432;ng t#7915; #273;áy lòng phát ra câu tr#7843; l#7901;i làm ng#7841;c nhiên c#7843; chính tôi: "Ðúng, tôi ngh#297; th#7871;". Nghe tôi tr#7843; l#7901;i, thái #273;#7897; c#7911;a ông thay #273;#7893;i h#7859;n và tr#7903; nên tin t#432;#7903;ng,
 c#7903;i m#7903; h#417;n. Ông gi#7843;i thích r#7857;ng b#7857;ng tr#7843;i nghi#7879;m b#7843;n thân, h#7847;u h#7871;t nh#7919;ng nhà nghiên c#7913;u M#7929; không trân tr#7885;ng ông b#7903;i vì h#7885; cho r#7857;ng ông #273;ã ch#7885;n #273;#7913;ng v#7873; phiá sai l#7847;m c#7911;a cu#7897;c chi#7871;n. Th#7921;c ra t#7897;i c#7911;a ông #7845;y ch#7881; là k#7923; v#7885;ng vào m#7897;t n#7873;n dân ch#7911; cho #273;#7845;t n#432;#7899;c và #273;ã tin vào Hoa K#7923;. 

Trong hai th#7853;p k#7927;, tôi không mu#7889;n xem mình là m#7897;t c#7921;u chi#7871;n binh Vi#7879;t Nam. Tôi mu#7889;n dòng #273;#7901;i ti#7871;p t#7909;c trôi và không mu#7889;n b#7883; g#7855;n li#7873;n v#7899;i chuy#7879;n bu#7891;n #273;ó. Tôi không thích #273;ài t#432;#7903;ng ni#7879;m chi#7871;n binh c#7911;a cu#7897;c chi#7871;n Vi#7879;t Nam #7903; th#7911; #273;ô Washington v#7899;i tên c#7911;a nh#7919;ng ng#432;#7901;i #273;ã ch#7871;t kh#7855;c trên t#432;#7901;ng #273;á. Ðó là #273;ài t#432;#7903;ng ni#7879;m nh#7919;ng cái ch#7871;t, mà tôi là m#7897;t ng#432;#7901;i s#7889;ng sót và b#7913;c t#432;#7901;ng #273;ó không can h#7879; gì #273;#7871;n tôi. 

R#7891;i m#7897;t bu#7893;i chi#7873;u hoàng hôn g#7847;n t#7855;t, trong m#7897;t nghi th#7913;c #273;#417;n gi#7843;n #7903; xa th#7911; #273;ô Washington, tôi co ro trong m#7897;t c#259;n l#7873;u #273;#7875; tránh gió l#7841;nh trong khi m#7845;y b#7841;n tr#7867; #273;ang cùng x#432;#7899;ng tên ng#432;#7901;i ch#7871;t bên nh#7919;ng ng#7885;n n#7871;n l#7845;p lánh t#7887;a sáng lên m#7863;t và l#7873;u v#7843;i. L#7855;ng nghe nh#7919;ng gi#7885;ng #273;#7885;c t#7915;ng tên ng#432;#7901;i quy#7879;n vào nhau, theo dòng ch#7843;y c#7911;a âm thanh, tôi không khóc, nh#432;ng m#7897;t cái gì #273;ó chuy#7875;n #273;#7897;ng trong tôi và tôi c#7843;m th#7845;y m#7897;t s#7921; thoát ra và tôi bi#7871;t là tôi #273;ang #7903; ch#7895; c#7911;a chính mình, tôi #273;ang #273;em l#7841;i danh d#7921; cho nh#7919;ng ng#432;#7901;i #273;ã ch#7871;t. 

Ðó là m#7897;t #273;#7893;i thay trong cách nhìn tri th#7913;c và c#361;ng là m#7897;t tr#7843;i nghi#7879;m #273;#7847;y th#7887;a mãn xúc c#7843;m #273;#7875; r#7891;i tôi v#7845;t b#7887; #273;i nh#7919;ng #7843;o t#432;#7903;ng t#7897;i l#7895;i v#7873; cu#7897;c chi#7871;n mà tôi #273;ã mang trong mình t#7915; m#7897;t ph#7847;n t#432; th#7871; k#7927; qua. Làm th#7871; #273;ã cho tôi h#7885;c l#7841;i bài h#7885;c v#7873; nh#7919;ng giá tr#7883; t#7915; ngày còn tr#7867;, #273;#7875; trân quý nh#7919;ng hy sinh c#7911;a ng#432;#7901;i Vi#7879;t, nh#7919;ng ng#432;#7901;i #273;ã tr#7903; thành #273;#7891;ng bào c#7911;a mình, và #273;#7875; d#7841;y v#7873; cu#7897;c chi#7871;n v#7899;i nh#7919;ng h#259;ng say m#7899;i. 

Hi#7879;n #273;ang có m#7897;t m#7889;t th#7901;i th#432;#7907;ng trong gi#7899;i #273;#7891;ng nghi#7879;p hàn lâm là dán nhãn cho Hoa K#7923; nh#432; m#7897;t quy#7873;n l#7921;c phát-xít và #273;#7871; qu#7889;c. Gi#7901; tôi không s#7907; b#7883; nguy hi#7875;m do#7841; n#7841;t b#7903;i nh#7919;ng l#7853;p lu#7853;n vô c#7899; nh#432; th#7871;. Các b#7841;n hãy nhìn quanh th#7871; gi#7899;i xem, có s#7921; l#7921;a ch#7885;n nào khác h#417;n cho nh#7919;ng th#7921;c hành dân ch#7911; #273;#432;#7907;c #273;#7873; cao, tuy ch#432;a hoàn h#7843;o, b#7903;i Hoa K#7923; ngày nay. Tôi không th#7845;y có nh#7919;ng ch#7885;n l#7921;a khác. 

S#7921; th#7921;c, vieäc Hoa K#7923; s#7917; d#7909;ng quy#7873;n l#7921;c toàn c#7847;u quá nhi#7873;u không ph#7843;i là ch#7881; d#7845;u c#7911;a m#7897;t #273;i#7873;u sai trái, tr#7915; khi ng#432;#7901;i ta ch#7885;n #273;#7913;ng v#7873; phiá c#7911;a nh#7919;ng quy#7873;n l#7921;c trên th#7873; gi#7899;i #273;ang phô tr#432;#417;ng s#7921; chuyên ch#7871; tàn b#7841;o #273;#7857;ng sau b#7897; m#7863;t bên ngoài c#7911;a nh#7919;ng s#7921; trù d#7853;p. 

Tôi #273;ã nh#7853;n th#7913;c #273;#432;#7907;c r#7857;ng, bây gi#7901; là lúc ph#7843;i lên ti#7871;ng. Tu#7893;i tr#7867; c#7911;a #273;#7845;t n#432;#7899;c này #273;áng #273;#432;#7907;c d#7841;y nh#7919;ng #273;i#7873;u t#7889;t #273;#7865;p h#417;n lòng hoài nghi và thù h#7853;n tr#432;#7899;c nh#7919;ng gì #273;ang còn là hi v#7885;ng t#7889;t nh#7845;t cho nhân lo#7841;i. 



Tác gi#7843; Keith W. Taylor là Giáo s#432; Ð#7841;i H#7885;c Cornell, Hoa K#7923; 


© 2005 talawas 

Ngu#7891;n: “How I Began to Teach about the Vietnam War”. Keith W. Taylor. Cornell University. Michigan Quarterly Review. Ann Arbor: Fall 2004




=====
You shall know the truth and the truth shall set you free.
__________________________________________________
Do You Yahoo!?
Tired of spam?  Yahoo! Mail has the best spam protection around 
http://mail.yahoo.com 
-------------- next part --------------
An HTML attachment was scrubbed...
URL: http://www.le.org/pipermail/vacets-local-dc/attachments/20050505/c35f85ff/attachment-0001.html