[Vacets-local-dc] [Ve vu kien Chat Da Cam ... phan 2]

[Hai Tran]

Th#7913; ba, 29/3/2005, 07:11 GMT+7
Nh#7919;ng #273;i#7875;m m#7841;nh y#7871;u trong phán quy#7871;t c#7911;a M#7929; v#7909; dioxin (2)
Các em bé Vi#7879;t Nam là n#7841;n nhân c#7911;a ch#7845;t #273;#7897;c da cam t#7841;i b#7879;nh vi#7879;n T#7915; D#361;, TPHCM.
Trong ph#7847;n cu#7889;i bài phân tích các l#7853;p lu#7853;n trong phán quy#7871;t c#7911;a th#7849;m phán Jack B.Weinstein, tác gi#7843; Andrew Wells-Dang t#7853;p trung vào nh#7919;ng lu#7853;t, công #432;#7899;c và ngh#7883; #273;#7883;nh th#432; qu#7889;c t#7871; #273;#432;#7907;c nêu ra trong v#7909; ki#7879;n. 

11/ Th#7849;m phán Weinstein #273;#7875; ng#7887; kh#7843; n#259;ng cho phép bên nguyên trình thêm thông tin v#7873; ch#7845;t #273;#7897;c da cam trong ti#7871;n trình khi#7871;u n#7841;i. Th#7849;m phán vi#7871;t: “N#7871;u toà phúc th#7849;m #273;#7843;o ng#432;#7907;c phán quy#7871;t do không #273;#7891;ng tình v#7899;i nh#7919;ng lý l#7869; #273;ã nêu #7903; #273;ây, toà s#7869; cho phép nghiên c#7913;u thêm v#7873; b#7879;nh d#7883;ch và các nguyên nhân y t#7871;”.

#272;i#7873;u #273;ó có ngh#297;a là Weinstein không mu#7889;n bác v#7909; ki#7879;n ch#7881; vì lý do thi#7871;u b#7857;ng ch#7913;ng v#7873; nguyên nhân th#432;#417;ng t#7853;t c#7911;a các n#7841;n nhân (#273;ã bàn #273;#7871;n #7903; #273;i#7875;m 3). Vi#7879;c này m#7903; thêm kh#7843; n#259;ng cho khi#7871;u n#7841;i, n#7871;u bên nguyên có nghiên c#7913;u m#7899;i v#7873; s#7921; liên quan gi#7919;a dioxin và s#7913;c kho#7867; con ng#432;#7901;i. 

12/ #272;#7875; ch#7913;ng t#7887; các lu#7853;n #273;i#7875;m v#7873; lu#7853;t pháp qu#7889;c t#7871; c#7911;a mình, bên nguyên ph#7843;i ch#7881; ra #273;#432;#7907;c nh#7919;ng #273;i#7873;u sau: (a) s#7917; d#7909;ng ch#7845;t di#7879;t c#7887; là ph#7841;m pháp theo lu#7853;t qu#7889;c t#7871;, (b) bên b#7883; bi#7871;t m#7909;c #273;ích s#7917; d#7909;ng s#7843;n ph#7849;m, (c) h#7885; cung c#7845;p s#7843;n ph#7849;m và tr#7903; thành m#7897;t ph#7847;n c#7911;a ho#7841;t #273;#7897;ng ph#7841;m pháp. Theo ý ki#7871;n c#7911;a th#7849;m phán, các n#7841;n nhân m#7899;i ch#7913;ng minh #273;i#7875;m (b) và (c), nh#432;ng #273;i#7875;m (a) thì ch#432;a #273;#432;#7907;c. 

M#7863;t khác, bên b#7883; c#361;ng không th#7875; l#7845;y lý do b#7883; ép bu#7897;c, vì không h#7873; có hình ph#7841;t nghiêm tr#7885;ng nào dành cho h#7885;, n#7871;u h#7885; không làm theo h#7907;p #273;#7891;ng chính ph#7911;. 

#272;i#7875;m này #273;a ph#7847;n d#7921;a vào ti#7873;n l#7879; các phiên x#7917; Nuremberg sau Th#7871; chi#7871;n II. Trong nh#7919;ng phiên toà #273;ó, các b#7883; can th#432;#7901;ng tìm cách ch#7913;ng t#7887; r#7857;ng (b) h#7885; không bi#7871;t s#7843;n ph#7849;m mình cung c#7845;p s#7869; #273;#432;#7907;c dùng trong các phòng gi#7871;t ng#432;#7901;i t#7853;p th#7875; c#7911;a phát xít #272;#7913;c. 

13/ V#7883; th#7849;m phán xem xét m#7909;c #273;ích c#7911;a vi#7879;i s#7917; d#7909;ng ch#7845;t di#7879;t c#7887; #7903; Vi#7879;t Nam và k#7871;t lu#7853;n r#7857;ng ch#7845;t di#7879;t c#7887; không #273;#432;#7907;c “s#7917; d#7909;ng v#7899;i m#7909;c #273;ích c#7889; tình gây ra #273;au #273;#7899;n và t#7893;n th#432;#417;ng. Chúng #273;#432;#7907;c dùng #273;#7875; gi#7871;t cây c#7889;i”. T#7893;n h#7841;i #273;#7871;n ng#432;#7901;i ch#7881; là “ph#7843;n #7913;ng ph#7909;”. Vì v#7853;y, nhi#7873;u m#7843;ng trong lu#7853;t pháp qu#7889;c t#7871; (tra t#7845;n, tu#7923; ti#7879;n gi#7871;t ng#432;#7901;i, th#7843;m sát) không th#7875; áp d#7909;ng trong tr#432;#7901;ng h#7907;p này, vì t#7845;t c#7843; #273;#7873;u yêu c#7847;u b#7857;ng ch#7913;ng c#7909; th#7875; v#7873; ý #273;#7883;nh gây h#7841;i. 

Bên nguyên l#7853;p lu#7853;n r#7857;ng các công ty hoá ch#7845;t #273;ã hành #273;#7897;ng “b#7915;a bãi và li#7873;u l#297;nh” khi s#7843;n xu#7845;t ra nh#7919;ng ch#7845;t di#7879;t c#7887; mà h#7885; bi#7871;t là có ch#7913;a dioxin và có th#7875; gây h#7841;i cho ng#432;#7901;i. Vi#7879;c các ch#7845;t này có m#7909;c #273;ích s#7917; d#7909;ng ch#7911; y#7871;u là làm r#7909;ng lá không ph#7843;i là lý do chính #273;áng. Có v#7867; nh#432; th#7849;m phán Weinstein #273;ã nh#7847;m l#7851;n gi#7919;a bên b#7883; (các công ty hoá ch#7845;t) và nh#7919;ng ng#432;#7901;i tr#7921;c ti#7871;p s#7917; d#7909;ng ch#7845;t di#7879;t c#7887; (các binh lính M#7929;). Các binh lính không bi#7871;t m#7913;c #273;#7897; nguy hi#7875;m c#7911;a ch#7845;t di#7879;t c#7887; và không s#7917; d#7909;ng chúng v#7899;i m#7909;c #273;ích #273;#7875; gây t#7893;n th#432;#417;ng cho ng#432;#7901;i. Tuy nhiên, các công ty l#7841;i bi#7871;t rõ #273;i#7873;u này và c#7889; tình ti#7871;p t#7909;c làm
 ra nh#7919;ng s#7843;n ph#7849;m có n#7891;ng #273;#7897; dioxin cao. 

D#297; nhiên, vi#7879;c l#7851;n l#7897;n các công ty v#7899;i binh lính và chính ph#7911; chính là chi#7871;n thu#7853;t mà bên b#7883; th#432;#7901;ng xuyên áp d#7909;ng tr#432;#7899;c toà. Vì v#7853;y, trong quá trình khi#7871;u n#7841;i, bên nguyên nên xoáy vào m#7913;c #273;#7897; hi#7875;u bi#7871;t c#7911;a các công ty và m#7909;c #273;ích c#7911;a h#7885;. Thu#7889;c lá, ami#259;ng và nhi#7873;u s#7843;n ph#7849;m khác không có m#7909;c #273;ích là làm h#7841;i ng#432;#7901;i khác, nh#432;ng chúng v#7851;n gây h#7841;i #273;#7845;y thôi. Nh#7919;ng công ty làm ra nh#7919;ng s#7843;n ph#7849;m này #273;ã ph#7843;i ch#7883;u trách nhi#7879;m tr#432;#7899;c pháp lu#7853;t, vì h#7885; #273;ã bi#7871;t tr#432;#7899;c v#7873; tác h#7841;i c#7911;a chúng nh#432;ng l#7841;i không ch#7883;u công b#7889; gì h#7871;t.

14/ Ph#7847;n còn l#7841;i c#7911;a phán quy#7871;t xem xét nh#7919;ng công #432;#7899;c c#7909; th#7875;, #273;#7883;nh ngh#297;a v#7873; lu#7853;t pháp qu#7889;c t#7871; và li#7879;u chúng có th#7875; áp d#7909;ng cho v#7909; ki#7879;n ch#7845;t #273;#7897;c da cam hay không. 

M#7929; không ph#7843;i là thành viên c#7911;a các hi#7879;p #432;#7899;c ch#7889;ng v#361; khí hoá h#7885;c cho #273;#7871;n sau th#7901;i k#7923; h#7885; s#7917; d#7909;ng thu#7889;c di#7879;t c#7887;, và các hi#7879;p #432;#7899;c này không có hi#7879;u l#7921;c tr#432;#7899;c #273;ó. T#432;#417;ng t#7921; M#7929; không gia nh#7853;p hi#7879;p #432;#7899;c v#7873; th#7843;m sát cho #273;#7871;n n#259;m 1988.

Vì v#7853;y n#7871;u mu#7889;n tìm c#417; s#7903; pháp lý, nó c#7847;n ph#7843;i d#7921;a trên m#7897;t công #432;#7899;c mà M#7929; là thành viên vào th#7901;i #273;i#7875;m #273;ó, hay d#7921;a vào “thông l#7879; qu#7889;c t#7871;”, ngh#297;a là m#7897;t thông l#7879; #273;#432;#7907;c c#7897;ng #273;#7891;ng th#7871; gi#7899;i ch#7845;p nh#7853;n vào lúc #273;ó và có th#7875; coi là có tính ràng bu#7897;c v#7899;i ngay c#7843; nh#7919;ng n#432;#7899;c ch#432;a tham gia các hi#7879;p #432;#7899;c liên quan. 

Các n#7841;n nhân l#7853;p lu#7853;n r#7857;ng vi#7879;c s#7917; d#7909;ng quá m#7913;c ch#7845;t di#7879;t c#7887; có th#7875; coi là ph#7841;m lu#7853;t. Th#7849;m phám Weinstein c#361;ng không ch#7845;p nh#7853;n lu#7853;n #273;i#7875;m này.

15/ Vào th#7901;i #273;i#7875;m #273;ó, M#7929; là thành viên Công #432;#7899;c La Haye 1907. Công #432;#7899;c này c#7845;m dùng ch#7845;t #273;#7897;c và v#361; khí “m#7897;t cách có tính toán #273;#7875; gây ra nh#7919;ng #273;au #273;#7899;n không c#7847;n thi#7871;t”. Weinstein không cho r#7857;ng có th#7875; x#7871;p ch#7845;t #273;#7897;c da cam vào #273;i#7873;u kho#7843;n này, vì khi #273;ó ch#7845;t di#7879;t c#7887; ch#432;a #273;#432;#7907;c quy vào m#7897;t h#7841;ng m#7909;c nào. Theo ông, Công #432;#7899;c La Haye không th#7875; áp d#7909;ng #273;#7889;i v#7899;i các v#361; khí hoá h#7885;c, b#7903;i chúng #273;#432;#7907;c s#7917; d#7909;ng r#7845;t nhi#7873;u th#7901;i Th#7871; chi#7871;n I. 

L#7853;p lu#7853;n cho r#7857;ng m#7897;t công #432;#7899;c không th#7875; áp d#7909;ng v#7899;i m#7897;t lo#7841;i v#361; khí, vì lo#7841;i v#361; khí v#7873; sau m#7899;i #273;#432;#7907;c s#7917; d#7909;ng, có v#7867; không xuôi. Ch#7859;ng l#7869; không th#7875; nói nh#7919;ng n#432;#7899;c tham chi#7871;n th#7901;i Th#7871; chi#7871;n I #273;ã dùng khí #273;#7897;c m#7897;t cách trái phép hay sao?  

16/ M#7929; không tham gia Ngh#7883; #273;#7883;nh th#432; Geneva 1925 v#7873; v#361; khí hoá h#7885;c cho t#7899;i n#259;m 1975. Th#7853;m chí t#7899;i khi #273;ó, M#7929; v#7851;n gi#7919; quan #273;i#7875;m r#7857;ng ngh#7883; #273;#7883;nh th#432; này không áp d#7909;ng cho ch#7845;t di#7879;t c#7887;. Weinstein cho r#7857;ng ngh#7883; #273;#7883;nh th#432; Geneva “#273;#7875; nhi#7873;u ch#7895; tr#7889;ng cho nh#7919;ng cách hi#7875;u khác nhau”. Th#7849;m phán th#7915;a nh#7853;n ông #273;ang theo “cách hi#7875;u h#7841;n h#7865;p” c#7911;a lu#7853;t qu#7889;c t#7871;, theo #273;ó các l#7879;nh c#7845;m ch#7881; áp d#7909;ng v#7899;i nh#7919;ng lo#7841;i v#361; khí c#7909; th#7875;, ch#7913; không ph#7843;i các h#7841;ng m#7909;c v#361; khí nói chung. 

Trong các phán quy#7871;t v#7873; cách áp d#7909;ng lu#7853;t Alien Tort Statute (ph#7847;n 2, 7, 8 và 9), th#7849;m phán Weinstein d#432;#7901;ng nh#432; #7911;ng h#7897; cách di#7877;n gi#7843;i lu#7853;t theo ngh#297;a r#7897;ng. #7902; #273;ây ông l#7841;i thiên v#7873; ngh#297;a h#7865;p. T#7841;i sao l#7841;i có s#7921; mâu thu#7851;n nh#432; v#7853;y?

17/ Th#7849;m phán tin r#7857;ng thông l#7879; qu#7889;c t#7871; #273;òi h#7887;i ph#7843;i có s#7921; #273;#7891;ng thu#7853;n qu#7889;c t#7871;. Nh#432;ng các n#432;#7899;c khác c#361;ng s#7917; d#7909;ng ch#7845;t di#7879;t c#7887;, c#7909; th#7875; là Anh t#7915;ng dùng #7903; Malaya nh#7919;ng n#259;m 1950. Ngo#7841;i tr#432;#7903;ng Dean Rusk t#7915;ng s#7917; d#7909;ng d#7851;n ch#7913;ng này #273;#7875; thuy#7871;t ph#7909;c t#7893;ng th#7889;ng Kennedy r#7857;ng M#7929; c#361;ng #273;#432;#7907;c phép làm nh#432; v#7853;y. Và Công #432;#7899;c v#7873; V#361; khí Hoá h#7885;c ch#432;a #273;#7911; #273;#7875; #273;#7875; t#7841;o nên thông l#7879;. L#7879;nh c#7845;m c#7909; th#7875; v#7873; ch#7845;t di#7879;t c#7887; không t#7891;n t#7841;i. 

L#7853;p lu#7853;n cho r#7857;ng không có s#7921; #273;#7891;ng thu#7853;n qu#7889;c t#7871; d#7921;a quá nhi#7873;u vào ý ki#7871;n c#7911;a riêng chính ph#7911; M#7929;. Các nhà lãnh #273;#7841;o M#7929; t#7915;ng ra l#7879;nh s#7917; d#7909;ng ch#7845;t #273;#7897;c da cam d#297; nhiên tin r#7857;ng nó không ch#7889;ng lu#7853;t qu#7889;c t#7871;, vì h#7885; có l#7907;i ích riêng khi tuyên b#7889; nh#432; v#7853;y. Phán quy#7871;t c#7911;a th#7849;m phán không #273;#7843; #273;#7897;ng gì #273;#7871;n quan #273;i#7875;m c#7911;a nh#7919;ng ng#432;#7901;i Vi#7879;t Nam, m#7863;c dù c#361;ng có th#7875; b#7855;t b#7867; r#7857;ng quan #273;i#7875;m c#7911;a h#7885; #7903; th#7901;i #273;i#7875;m #273;ó c#361;ng không #273;áng tin c#7853;y, vì h#7885; có l#7907;i ích riêng khi nói r#7857;ng ch#7845;t di#7879;t c#7887; là ph#7841;m pháp. Nh#432;ng còn quan #273;i#7875;m c#7911;a nh#7919;ng n#432;#7899;c khác trong c#7897;ng #273;#7891;ng qu#7889;c t#7871; (ngoài liên minh M#7929;-Anh
 ra)? Trong m#7897;t v#7909; ki#7879;n có liên quan #273;#7871;n lu#7853;t pháp qu#7889;c t#7871;, ý ki#7871;n c#7911;a các n#432;#7899;c c#361;ng r#7845;t quan tr#7885;ng. 

18/ N#259;m 1969, #272;#7841;i H#7897;i #273;#7891;ng Liên H#7907;p Qu#7889;c b#7887; phi#7871;u v#7899;i t#7927; l#7879; 80/ 3 thông qua ngh#7883; quy#7871;t lên án vi#7879;c dùng ch#7845;t di#7879;t c#7887; làm v#361; khí chi#7871;n tranh. Ngh#7883; quy#7871;t này rõ ràng nh#7857;m vào vi#7879;c s#7917; d#7909;ng ch#7845;t #273;#7897;c da cam c#7911;a M#7929;. Tuy nhiên, các ngh#7883; quy#7871;t c#7911;a #272;#7841;i h#7897;i #273;#7891;ng không mang tính ràng bu#7897;c pháp lý và ch#7881; mang tính khuy#7871;n cáo. 50 n#432;#7899;c b#7887; phi#7871;u tr#7855;ng. 

Gi#7843; s#7917; m#7897;t ngh#7883; quy#7871;t t#432;#417;ng t#7921; #273;#432;#7907;c #273;#432;a ra H#7897;i #273;#7891;ng B#7843;o an, n#417;i có tính ràng bu#7897;c pháp lý, nó v#7851;n s#7869; th#7845;t b#7841;i do quy#7873;n ph#7911; quy#7871;t c#7911;a M#7929;. Vì th#7871; m#7897;t ngh#7883; quy#7871;t c#7911;a #272;#7841;i H#7897;i #273;#7891;ng không th#7875; coi là m#7897;t tuyên b#7889; c#7911;a lu#7853;t pháp qu#7889;c t#7871;.

M#7897;t l#7847;n n#7919;a, phán quy#7871;t này c#7911;a th#7849;m phán d#7921;a quá nhi#7873;u vào cách di#7877;n #273;#7841;t c#7911;a M#7929; v#7873; khái ni#7879;m cái gì là h#7907;p pháp và cái gì không h#7907;p pháp. Có th#7875; hi#7875;u r#7857;ng nh#7919;ng n#432;#7899;c b#7887; phi#7871;u tr#7855;ng #273;ã làm nh#432; v#7853;y vì nhi#7873;u lý do, trong #273;ó có vi#7879;c không mu#7889;n làm m#7871;ch lòng M#7929;. Rõ ràng ý ki#7871;n c#7911;a qu#7889;c t#7871; thiên v#7873; ch#7889;ng l#7841;i s#7917; d#7909;ng ch#7845;t di#7879;t c#7887;. Trên th#7921;c t#7871;, #273;ây chính là m#7897;t nguyên nhân lý gi#7843;i cho quy#7871;t #273;#7883;nh ng#7915;ng chi#7871;n d#7883;ch Ranch Hand c#7911;a M#7929; n#259;m 1971. 

M#7897;t l#7853;p lu#7853;n thú v#7883; do bên nguyên #273;#432;a ra mà không th#7845;y nh#7855;c #273;#7871;n trong phán quy#7871;t c#7911;a th#7849;m phán. #272;ó là qua vi#7879;c c#7845;t tr#7919; ch#7845;t di#7879;t c#7887; trong các thùng không #273;#7873; ch#7919; và dùng các máy bay c#7889; tình in sai d#7845;u hi#7879;u (hình c#7911;a chính quy#7873;n Nam Vi#7879;t Nam thay vì c#7911;a M#7929;) #273;#7875; r#7843;i thu#7889;c, Washington #273;ã cho th#7845;y h#7885; bi#7871;t rõ có th#7875; #273;ã làm m#7897;t vi#7879;c vi ph#7841;m thông l#7879; qu#7889;c t#7871;. 

19/ Th#7849;m phán th#7915;a nh#7853;n r#7857;ng lu#7853;t qu#7889;c t#7871; v#7873; môi tr#432;#7901;ng #273;ã thay #273;#7893;i nhi#7873;u k#7875; t#7915; khi M#7929; ch#7845;m d#7913;t th#7843; ch#7845;t di#7879;t c#7887;, và nh#7919;ng gì mà mà ông cho là không ph#7841;m pháp khi #273;ó bây gi#7901; có th#7875; là ph#7841;m pháp. M#7929; phê chu#7849;n Ngh#7883; #273;#7883;nh th#432; Geneva n#259;m 1975 và #273;#432;a ra ch#7911; tr#432;#417;ng phê phán vi#7879;c dùng ch#7845;t di#7879;t c#7887; th#7901;i chi#7871;n. Tuy nhiên, “vì hành #273;#7897;ng dùng ch#7845;t di#7879;t c#7887; c#7911;a M#7929; mà bên nguyên khi#7871;u n#7841;i #273;ã ch#7845;m d#7913;t t#7915; lâu n#259;m tr#432;#7899;c 1975, mà t#7899;i tháng 4/1975 T#7893;ng th#7889;ng Ford m#7899;i có tuyên b#7889; và Th#432;#7907;ng vi#7879;n khi #273;ó m#7899;i phê chu#7849;n Ngh#7883; #273;#7883;nh th#432; Geneva 1925 cùng Công #432;#7899;c V#361; khí sinh h#7885;c". 

Nói cách khác, vi#7879;c s#7843;n xu#7845;t và s#7917; d#7909;ng ch#7845;t di#7879;t c#7887; v#7851;n có th#7875; coi là h#7907;p pháp th#7901;i k#7923; 1961-71 và ch#7881; b#7845;t h#7907;p pháp t#7915; n#259;m 1975. Ng#432;#7901;i ta có th#7875; t#7921; h#7887;i li#7879;u t#7897;i ác chi#7871;n tranh, di#7879;t ch#7911;ng và nh#7919;ng t#7897;i ác t#432;#417;ng t#7921; có th#7875; #273;#7883;nh ngh#297;a m#7897;t cách h#7841;n h#7865;p nh#432; v#7853;y t#7841;i toà án hay không?

Vi#7879;c M#7929; thay #273;#7893;i chính sách sau Chi#7871;n tranh Vi#7879;t Nam rõ ràng là m#7897;t d#7845;u hi#7879;u ti#7871;n b#7897; nh#432;ng nó c#361;ng cho th#7845;y h#7885; #273;ã t#7909;t h#7853;u so v#7899;i th#7901;i #273;#7841;i, vì Ngh#7883; #273;#7883;nh th#432; Geneva #273;ã t#7891;n t#7841;i t#7915; 50 n#259;m tr#432;#7899;c #273;ó. 

20/ Vì nh#7919;ng lý do trên #273;ây (#273;i#7875;m 14 – 19), th#7849;m phán Weinstein k#7871;t lu#7853;n r#7857;ng không có lu#7853;t qu#7889;c t#7871; nào có th#7875; áp d#7909;ng #7903; #273;ây, và v#7909; ki#7879;n b#7883; bãi b#7887;.

Ng#432;#7901;i #273;#7885;c có th#7875; b#7845;t bình hay #273;#7891;ng tình v#7873; các m#7863;t c#7911;a phán quy#7871;t này. Phán quy#7871;t trên không ph#7843;i là cu#7889;i cùng và có th#7875; khi#7871;u n#7841;i lên m#7897;t toà án cao h#417;n.

Minh Châu (d#7883;ch) 

Ph#7847;n I



=====
You shall know the truth and the truth shall set you free.
		
---------------------------------
Do you Yahoo!?
 Yahoo! Mail - now with 250MB free storage. Learn more.
-------------- next part --------------
An HTML attachment was scrubbed...
URL: http://www.le.org/pipermail/vacets-local-dc/attachments/20050329/7f0be21c/attachment-0001.html