[Vacets-local-dc] [Lại chuyện Tố Hữu ...]
Hai Tran
hai_v_tran at yahoo.com
Mon Mar 14 09:04:37 PST 2005
Khi T#7889; H#7919;u m#7845;t, Ð#7843;ng CSVN tuyên d#432;#417;ng T#7889; H#7919;u là "l#432;#417;ng tri c#7911;a Ð#7843;ng ..."
Ði#7873;u #273;ó #273;ã nói lên #273;úng b#7843;n ch#7845;t c#7911;a ch#7871; #273;#7897; #273;#7897;c tài toàn tr#7883; #7903; VN hi#7879;n nay.
-------------------------------
T#7888; H#7918;U,
‘Khôn n#417;i c#7901; b#7841;c... ‘
Tu#7879; Ch#432;#417;ng (Hoàng Long H#7843;i)
(Vi#7871;t nhân d#7883;p nghe tin T#7889; H#7919;u m#7899;i qua #273;#7901;i. Cu#7889;i n#259;m 2002 )
Tôi không #273;#7891;ng ý v#7899;i ông Ð#7863;ng Ti#7871;n trong cu#7897;c ph#7887;ng v#7845;n c#7911;a #273;ài BBC cho r#7857;ng #7887;nhà th#417; (T#7889; H#7919;u) b#7855;t #273;#7847;u làm th#417; chính tr#7883;õ, sau #273;ó Ð#7863;ng Ti#7871;n c#361;ng nh#7853;p nh#7857;ng gi#7919;a #7887;th#417; chính tr#7883; hay là th#417; cách m#7841;ngõ. C#7843; hai nh#7853;n #273;#7883;nh n#7847;y, m#7897;t v#7873; cá nhân T#7889; H#7919;u và m#7897;t v#7873; quan #273;i#7875;m cách m#7841;ng hay chính tr#7883; #273;#7873;u sai.
N#259;m #273;#7847;u tiên c#7911;a th#7853;p niên 50, khi tôi vào h#7885;c l#7899;p Ð#7879; Th#7845;t tr#432;#7901;ng Trung H#7885;c Qu#7843;ng Tr#7883; (ti#7873;n thân tr#432;#7901;ng Nguy#7877;n Hoàng sau n#7847;y), tôi #273;ã có m#7897;t t#7853;p th#417; chép tay (chúng tôi th#432;#7901;ng g#7885;i #273;ùa là ‘thi s#297; chép’) do tôi s#432;u t#7847;m và trao #273;#7893;i v#7899;i b#7841;n bè v#7873; các bài th#417; c#7911;a các thi s#297; ti#7873;n chi#7871;n và c#7843; nh#7919;ng ng#432;#7901;i m#7899;i n#7893;i ti#7871;ng sau khi Chi#7871;n Tranh Vi#7879;t Pháp bùng n#7893; nh#432; Quang D#361;ng, Yên Thao, v.v...
Trong t#7853;p th#417; chép tay c#7911;a tôi, tôi có ba bài th#417; c#7911;a T#7889; H#7919;u, d#297; nhiên #273;ó là nh#7919;ng bài th#417; hay và tôi thích. Bài th#7913; nh#7913;t mà c#361;ng là bài th#417; T#7889; H#7919;u làm tr#432;#7899;c các bài th#417; khác, #273;ó là bài ‘Vú Em’:
Nàng g#7903;i con v#7873; n#432;#417;ng xóm c#361;,
Ngh#7865;n ngào tr#7903; l#7841;i #273;#7849;y xe nôi,
R#7891;i t#7915; hôm #7845;y ôm con ch#7911;
Trong cánh tay êm lu#7889;ng ng#7853;m ngùi
Nàng nh#7899; con n#7857;m trong t#7893; l#7841;nh,
Không ch#259;n không chi#7871;u gi#7853;t mình run.
... ... ... ... ...
Do bài th#417; n#7847;y, tôi cho r#7857;ng khuynh h#432;#7899;ng th#417; #273;#7847;u tiên c#7911;a T#7889; H#7919;u là xã h#7897;i, ch#7913; không ph#7843;i khuynh h#432;#7899;ng chính tr#7883; nh#432; ông Ð#7863;ng Ti#7871;n nói mò.
Th#7913; hai là bài Lao B#7843;o.
N#7897;i t#7893; tôi làm ng#7921; y tri#7873;u Thành Thái, sau khi nhà vua b#7883; #273;ày #273;i Angiêri thì ông cáo quan. Có ph#7843;i #273;ó là m#7897;t trong nhi#7873;u lý do khi#7871;n ph#7909; thân tôi r#7845;t kính tr#7885;ng nh#7919;ng ng#432;#7901;i ‘làm cách m#7841;ng’, không phân bi#7879;t thu#7897;c #273;#7843;ng phái nào, nh#7845;t là nh#7919;ng ng#432;#7901;i C#7885;ng S#7843;n vì h#7885; r#7845;t gan lì khi b#7883; tra kh#7843;o. S#7921; kính tr#7885;ng #273;ó c#7911;a ph#7909; thân tôi có #7843;nh h#432;#7903;ng sâu xa #273;#7871;n cu#7897;c #273;#7901;i ông (ông theo kháng chi#7871;n t#7915; #273;#7847;u và b#7887; mình trên chi#7871;n khu Ba-Lòng vì b#7879;nh n#259;m 1949 và anh tôi ho#7841;t #273;#7897;ng báo chí ch#7889;ng Pháp - báo ‘Ý Dân’ Hu#7871;- b#7883; th#7921;c dân Pháp và Vi#7879;t gian Phan V#259;n Giáo, th#7911; hi#7871;n Trung Vi#7879;t th#7911; tiêu n#259;m 1950). Tôi còn nh#7899; nh#7919;ng m#7889;i xúc c#7843;m c#7911;a tôi #273;#7889;i v#7899;i
nh#7919;ng ng#432;#7901;i làm cách m#7841;ng gánh ch#7883;u nhi#7873;u gian nan tù t#7897;i khi tôi còn niên thi#7871;u, m#7895;i chi#7873;u hè ng#7891;i bên b#7901; sông Th#7841;ch Hãn nhìn lên dãy Tr#432;#7901;ng S#417;n trùng #273;i#7879;p. T#7915; ch#7895; #273;èo Lao B#7843;o tr#7903; ra phía B#7855;c, dãy Tr#432;#7901;ng S#417;n b#7895;ng th#7845;p xu#7889;ng (Ðó là lý do khi#7871;n cho các t#7881;nh t#7915; Qu#7843;ng Tr#7883; tr#7903; ra có gió Lào). Ch#7895; dãy núi b#7895;ng nhiên th#7845;p xu#7889;ng chính là #273;èo Lao B#7843;o, trên #273;#432;#7901;ng S#7889; 9, n#7889;i li#7873;n Ðông Hà v#7899;i Savanakhet, qua các #273;#7883;a danh n#7893;i ti#7871;ng trong chi#7871;n tranh nh#432; Chépone, Phalan... Ngay #273;èo Lao B#7843;o có nhà tù Lao B#7843;o n#7893;i ti#7871;ng tàn ác, #273;#7875; giam gi#7919; nh#7919;ng ng#432;#7901;i Vi#7879;t Nam làm Cách M#7841;ng ch#7889;ng th#7921;c dân Pháp. M#7897;t l#7847;n T#7889; H#7919;u b#7883; #273;i #273;ày #7903; #273;ây và
ông vi#7871;t nh#7919;ng câu th#417; nh#432;:
Ðèo cao vút v#432;#417;n mình trong lau xám
Ðá uy nghiêm tr#7847;m m#7863;c d#432;#7899;i tr#7901;i tro
Gió nói gì v#7899;i r#7915;ng sâu u ám
Ð#432;#7901;ng sao run tê tái c#7843; h#7891;n th#417;
Th#7913; ba là bài:
Ngh#297;a #273;#7901;i trong ba ti#7871;ng
Máy #273;i#7879;n gi#7909;c g#7847;m g#7915;
Chuông #273;#7841;o hát vô t#432;
Ki#7875;ng tù khua g#7855;t g#7887;ng
M#7895;i ti#7871;ng riêng m#7895;i gi#7885;ng
Ngoài ra, khi ng#432;#7901;i anh c#7843; tôi ch#432;a t#7899;i 17 tu#7893;i #273;i kháng chi#7871;n, trong ‘balô’ ông có m#7897;t t#7853;p th#417; chép tay, trong #273;ó có m#7897;t bài th#417; c#7911;a T#7889; H#7919;u mà anh tôi r#7845;t thích:
Ð#7901;i cách m#7841;ng t#7915; khi tôi #273;ã hi#7875;u
D#7845;n thân vô là ph#7843;i ch#7883;u tù #273;ày.
Ðây là nh#7919;ng bài ‘th#417; cách m#7841;ng’, #273;#7875; l#7841;i nh#7919;ng d#7845;u #7845;n sâu s#7855;c trong lòng tôi. Bài th#417; T#7889; H#7919;u vi#7871;t v#7873; Lao B#7843;o #7903; Qu#7843;ng Tr#7883; thì Qu#7843;ng Tr#7883; là quê ngo#7841;i tôi, n#417;i tôi sinh ra và l#7899;n lên trong m#7897;t gia #273;ình hàn m#7863;c suy tàn theo v#7853;n suy c#7911;a tri#7873;u Nguy#7877;n khi Vi#7879;t Nam b#7883; Pháp xâm l#432;#7907;c. Do #273;ó, sau hi#7879;p #273;#7883;nh Genève 1954, tình hình an ninh t#7889;t h#417;n thì nh#7919;ng n#417;i tôi #273;i th#259;m tr#432;#7899;c tiên là C#7917;a Vi#7879;t, nhà tù Lao B#7843;o và c#7847;u Hi#7873;n L#432;#417;ng trên sông B#7871;n H#7843;i. Nh#7919;ng ngày trong nhà tù C#7885;ng S#7843;n, l#7855;m khi tôi t#7921; h#7887;i, (nh#7913;t là sau khi #273;#432;#7907;c th#259;m nuôi #273;#7847;u tiên gia #273;ình mang lên cho tôi m#7897;t t#7853;p th#417; T#7889; H#7919;u -Khi #273;ó tôi t#7921; nói th#7847;m mang cho tôi làm
chi th#7913; th#417; n#7847;y), T#7889; H#7919;u có bi#7871;t nh#7919;ng ng#432;#7901;i mi#7873;n Nam #273;i tù c#7843;i t#7841;o nh#432; tôi, m#7895;i ngày c#361;ng nghe ba th#7913; ti#7871;ng n#7847;y, nh#7845;t là th#7901;i gian #7903; LT-3, Tr#7843;ng L#7899;n, m#7895;i ngày có m#7897;t ng#432;#7901;i lính Vi#7879;t Nam C#7885;ng Hòa c#361; #273;#432;#7907;c b#7897; #273;#7897;i C#7885;ng S#7843;n thuê l#7841;i #273;#7875; t#7889;i t#7889;i cho ch#7841;y cái máy #273;i#7879;n #273;#7863;t g#7847;n Kh#7889;i 6, ch#7895; có Khu#7845;t Duy Trác c#361;ng #273;ang c#7843;i t#7841;o, và m#7895;i sáng tinh s#432;#417;ng nghe ti#7871;ng chuông nhà th#7901; xa xa, t#7915; phía xóm nhà dân v#7885;ng l#7841;i, và ti#7871;ng k#7867;ng tù chát chúa phát ra t#7915; m#7897;t thanh ‘tà-v#7865;c’ xe l#7917;a.
T#7845;t c#7843; #273;#7873;u xa r#7891;i, khi nh#7899; khi không nh#432;ng câu chuy#7879;n #7887;ph#7843;n phúcõ c#7911;a T#7889; H#7919;u thì... khó quên. N#259;m 16 tu#7893;i tôi r#7901;i nhà vào Hu#7871; h#7885;c, tr#7885; t#7841;i nhà m#7897;t ng#432;#7901;i chú h#7885;. M#7897;t hôm có m#7897;t cô h#7885;c trò Ð#7891;ng Khánh h#417;n tôi c#7903; m#7845;y tu#7893;i #273;#7871;n th#259;m ông chú. Chú tôi gi#7899;i thi#7879;u: ‘Ch#7883; Trâm con út o H#432;#7901;ng’. V#7889;n d#297; thân ph#7909; tôi vì b#7845;t #273;#7855;c chí b#7887; x#7913; #273;i khi ông còn thanh niên nên anh em tôi bi#7871;t r#7845;t ít bà con bên n#7897;i; #273;i#7873;u n#7847;y b#7883; coi nh#432; là m#7897;t cái t#7897;i v#7899;i t#7893; tiên nên sau #273;ó không lâu, ng#432;#7901;i con trai #273;#7847;u c#7911;a chú tôi #273;#432;#7907;c tôi ch#7903; xe #273;#7841;p #273;#7871;n th#259;m ‘O H#432;#7901;ng’ nhà n#7857;m trên #273;#432;#7901;ng ‘Âm H#7891;n’ trong thành n#7897;i Hu#7871;; nhà
g#7841;ch, rõ ràng là nhà quan, ch#7895; b#7853;c c#7845;p nhà xe, có hai #273;#432;#7901;ng xây g#7841;ch #273;#7875; cho ‘xe kéo’ lên xu#7889;ng. Chi#7871;c xe kéo nay không còn.
Ông d#432;#7907;ng ch#7891;ng ‘O H#432;#7901;ng’ #273;ã qua #273;#7901;i. ‘O’ #7845;y không ph#7843;i tên H#432;#7901;ng mà chính là ph#7849;m tr#7853;t ch#7891;ng c#7911;a bà h#7891;i B#7843;o Ð#7841;i còn làm vua: ‘H#7891;ng Lô T#7921; Khanhõ. B#7903;i ch#7919; H#7891;ng trùng tên vua T#7921; Ð#7913;c là ‘H#7891;ng Nh#7853;m’ nên ng#432;#7901;i ta k#7925; húy, g#7885;i tr#7841;i là ‘H#432;#7901;ng’. Qua chuy#7871;n #273;i th#259;m #273;ó tôi bi#7871;t thêm m#7897;t #273;i#7873;u. Ông d#432;#7907;ng n#7847;y là b#7841;n #273;#7891;ng song v#7899;i thân ph#7909; ông Nguy#7877;n Kim Thành, t#7913;c T#7889; H#7919;u; quê #7903; Thanh H#432;#417;ng (hay Thanh L#432;#417;ng, huy#7879;n Phong Ði#7873;n, Th#7915;a Thiên), m#7897;t ng#432;#7901;i thì thi #273;#7893; làm quan to trong tri#7873;u, #273;#432;#7907;c h#432;#7903;ng #417;n vua l#7897;c n#432;#7899;c, có nhà c#7917;a xe c#7897; khang trang, giàu có, còn thân sinh T#7889; H#7919;u thì thi h#7887;ng, l#7841;i nhà nghèo.
Khi T#7889; H#7919;u 14, 15 tu#7893;i lên h#7885;c #7903; Hu#7871;, #273;#432;#7907;c ông H#432;#7901;ng là b#7841;n #273;#7891;ng song v#7899;i thân ph#7909; ông #273;em v#7873; nuôi cho #259;n h#7885;c, na ná nh#432; ki#7875;u L#432;u Bình D#432;#417;ng L#7877;, nh#432;ng bây gi#7901; thay vì D#432;#417;ng L#7877; nuôi b#7841;n thì l#7841;i nuôi con trai c#7911;a b#7841;n. Chính #7903; khung c#7843;nh giàu có c#7911;a gia #273;ình nuôi T#7889; H#7919;u #259;n h#7885;c n#7847;y, ông ta #273;ã làm bài th#417; #7887;Vú emõ nói trên.
Chi#7873;u hôm #273;ó, khi #273;ang #259;n c#417;m, tôi h#7887;i ông chú tôi v#7873; vi#7879;c T#7889; H#7919;u #7903; nhà ‘O H#432;#7901;ng’ mà làm th#417; nói x#7845;u nhà ‘o’. Ông chú tôi nói m#7897;t câu ám #7843;nh tôi cho t#7899;i bây gi#7901;: ‘R#7913;a ng#432;#7901;i ta m#7899;i g#7885;i T#7889; H#7919;u là ng#432;#7901;i ph#7843;n phúc’.
Ng#432;#7901;i ta là ai?
Ph#7843;i nh#7853;n r#7857;ng T#7889; H#7919;u là ng#432;#7901;i ‘tu#7893;i tr#7867; tài cao’. Ông sinh n#259;m 1925. N#259;m 1945, khi 20 tu#7893;i, T#7889; H#7919;u lãnh #273;#7841;o vi#7879;c c#432;#7899;p chính quy#7873;n #7903; Hu#7871; trong Cách M#7841;ng Tháng Tám. (Cu#7889;n h#7891;i ký c#7911;a Ph#7841;m Kh#7855;c Hoè, T#7893;ng lý V#259;n phòng c#7911;a vua B#7843;o Ð#7841;i c#361;ng xác nh#7853;n nh#432; th#7871;). Tôi gi#7919; lòng hâm m#7897; #7845;y #273;#7871;n m#7845;y n#259;m sau, khi tôi #273;i d#7841;y cùng m#7897;t tr#432;#7901;ng v#7899;i c#7909; Lâm T., m#7897;t nhà giáo n#7893;i ti#7871;ng #7903; Hu#7871; và c#361;ng là m#7897;t ng#432;#7901;i Hu#7871; c#7889; c#7921;u. Nghe tôi nói v#7873; ‘tài ba’ #7845;y c#7911;a T#7889; H#7919;u, ông c#7909; c#432;#7901;i: ‘T#7889; H#7919;u thì ra gì. T#7845;t cà #273;#7873;u do Tôn Quang Phi#7879;t ch#7881; #273;#7841;o h#7871;t. T#7889; H#7919;u ch#7881; sai #273;âu ch#7841;y #273;ó’. Ngay khi #273;ó tôi h#417;i
ch#432;ng h#7919;ng, nh#432;ng #7903; Hu#7871; tr#432;#7899;c 1945, ng#432;#7901;i ta bi#7871;t Tôn Quang Phi#7879;t nhi#7873;u h#417;n T#7889; H#7919;u. Ông Phi#7879;t là m#7897;t tay C#7885;ng S#7843;n, Giáo S#432; n#7893;i ti#7871;ng gi#7887;i c#7911;a tr#432;#7901;ng Kh#7843;i Ð#7883;nh, t#7913;c là tr#432;#7901;ng Qu#7889;c H#7885;c bây gi#7901;. Cu#7889;n ‘T#7915; Tri#7873;u Ðình Hu#7871; #273;#7871;n Chi#7871;n Khu Vi#7879;t B#7855;c’ còn k#7875; l#7841;i sau ngày 19 tháng 8 #7903; Hà N#7897;i, vua B#7843;o Ð#7841;i r#7845;t b#259;n kho#259;n, lo l#7855;ng, m#7863;c dù quân #273;#7897;i Nh#7921;t lúc #273;ó #273;#7873; ngh#7883; #273;#7875; h#7885; giúp #273;#7905; nhà vua, gi#7919; an ninh tr#7853;t t#7921; nh#432;ng vua B#7843;o Ð#7841;i t#7915; ch#7889;i (*). Chính s#7921; t#7915; ch#7889;i #7845;y #273;ã tránh cho Hu#7871; m#7897;t cu#7897;c #273;#7893; máu khi Vi#7879;t Minh #273;#432;a dân #273;i bi#7875;u tình. Ông Hoè lúc #273;ó là T#7893;ng Lý (Ð#7893;ng lý v#259;n
phòng) c#7911;a #7887;#273;#7913;c Kim Th#432;#7907;ngõ (Ng#432;#7901;i cao nh#7913;t hi#7879;n nay, t#7913;c là vua. Ti#7871;ng g#7885;i vua thông d#7909;ng h#7891;i #7845;y) th#7853;m th#7885;t g#7863;p Tôn Quang Phi#7879;t #273;#7875; nh#7853;n ch#7881; #273;#7841;o #273;#7873; ngh#7883; vua B#7843;o Ð#7841;i thoái v#7883;. Có l#7869; vì v#7853;y mà #7903; Hu#7871; T#7889; H#7919;u không #273;#432;#7907;c #7887;n#7893;iõ l#7855;m, ngoài m#7845;y bài th#417; ông vi#7871;t, tôi không th#7845;y ai nh#7855;c t#7899;i vi#7879;c T#7889; H#7919;u lãnh #273;#7841;o c#432;#7899;p chính quy#7873;n #7903; Hu#7871; ngoài cu#7889;n sách c#7911;a Ph#7841;m Kh#7855;c Hòe và m#7897;t ít sách báo C#7885;ng S#7843;n tôi #273;#432;#7907;c #273;#7885;c sau 1975.
Tuy nhiên, lòng yêu th#417; T#7889; H#7919;u c#7911;a tôi ch#7881; t#7855;t ng#7845;m không còn m#7897;t chút tro tàn khi tôi #273;#432;#7907;c #273;#7885;c bài th#417; Khóc Staline (Ð#7901;i #273;#7901;i nh#7899; ông) c#7911;a ông. C#7913; cho là ông ta vì ngu mu#7897;i mà ca ng#7907;i C#7885;ng S#7843;n, ca ng#7907;i Liên Xô, ca ng#7907;i Stalin, nh#432;ng ch#7855;c ch#7855;n không ai có th#7875; ch#7845;p nh#7853;n nh#7919;ng câu th#417; ph#7843;n khoa h#7885;c, ph#7843;n t#7921; nhiên nh#432; câu:
Yêu bi#7871;t m#7845;y khi nghe con t#7853;p nói
Ti#7871;ng #273;#7847;u lòng con g#7885;i Xít-Ta-Lin. (*)
Ngôn ng#7919; nhi#7873;u dân t#7897;c trên th#7871; gi#7899;i gi#7889;ng nhau #7903; ch#7919; M#7865; (ph#7909; âm M). Vi#7879;t Nam thì có m#7865;, má, m#7841;, me (b#7855;t ch#432;#7899;c mère c#7911;a Pháp) hay mother hay mom, m#7851;u, v.v... Nh#7919;ng ti#7871;ng #273;ó tr#7867; s#417; sinh r#7845;t d#7877; phát âm, ch#7881; b#7857;ng hai môi ch#7909;m l#7841;i r#7891;i bung ra. Còn ti#7871;ng ‘Sít-ta’ ph#7843;i dùng c#7843; môi c#7843; l#432;#7905;i, tr#7867; s#417; sinh ch#432;a th#7875; phát âm #273;#432;#7907;c, ch#432;a nói theo cách phát âm Nga thì #7887;Staõ khó vô cùng cho các bé. Nói nh#432; T#7889; H#7919;u là ph#7843;n t#7921; nhiên, ph#7843;n y h#7885;c, ph#7843;n v#259;n hóa; ch#7859;ng qua vì n#7883;nh nên T#7889; H#7919;u làm th#417; t#7847;m b#7853;y mà thôi.
Nh#432; tôi k#7875; #7903; trên, khi tôi #273;i c#7843;i t#7841;o, l#7847;n #273;#7847;u tiên gia #273;ình lên th#259;m mang theo cho tôi cu#7889;n ‘Th#417; T#7889; H#7919;u’. Trong khi nói chuy#7879;n v#7899;i thân nhân, tôi #273;ã v#7897;i l#7853;t t#7853;p th#417; tìm #7887;bài th#417; l#432;u xúõ #273;ó c#7911;a T#7889; H#7919;u nh#432;ng không th#7845;y. Tôi c#432;#7901;i. T#7889; H#7919;u còn chút liêm s#297; ch#259;ng nên d#7845;u bài th#417; khóc Sít-ta-lin #273;i hay ông #7845;y không c#7847;n liêm s#297; gì h#7871;t, ch#7859;ng qua d#7845;u là vì s#7907; Liên Xô h#7853;u Staline mà thôi. Trong Ð#7841;i H#7897;i l#7847;n th#7913; 20 #273;#7843;ng C#7885;ng S#7843;n Liên Xô, ngày 22 tháng 2 n#259;m 1956, Krushchev #273;#7885;c m#7897;t bài di#7877;n v#259;n n#7849;y l#7917;a, không nh#7919;ng ch#7845;n #273;#7897;ng c#7843; Liên Xô mà toàn th#7871; gi#7899;i. Bài di#7877;n v#259;n t#7889; cáo Staline r#7845;t nhi#7873;u chuy#7879;n #273;#7897;ng tr#7901;i: ngu, #273;#7897;c
ác, #273;#7897;c tài, #273;#7891; t#7875; gi#7871;t ba ch#7909;c tri#7879;u ng#432;#7901;i Nga, v.v... ‘Ông Liên Xô’ m#7899;i khác v#7899;i ‘Ông Liên Xô’ c#361; (*). Ca ng#7907;i ch#7911; c#361; s#7907; m#7845;t lòng ch#7911; m#7899;i nên #273;ành d#7865;p b#7887; bài th#417; ‘b#7845;t h#7911;’ #273;ó ch#259;ng? Ðó không ph#7843;i là cái liêm s#297; mà l#7841;i là cái hèn c#7911;a ‘Nhà th#417; l#7899;n C#7885;ng S#7843;n’.
Không ph#7843;i T#7889; H#7919;u vô liêm s#7881; ch#7881; có m#7897;t l#7847;n. Tôi xin trích vài #273;o#7841;n trong cu#7889;n ‘Tr#259;m Hoa Ðua N#7903; trên Ð#7845;t B#7855;c’, cu#7889;n sách #273;#7847;y #273;#7911; và giá tr#7883; nh#7913;t bàn v#7873; ‘Cu#7897;c n#7893;i d#7853;y c#7911;a trí th#7913;c mi#7873;n B#7855;c’ (ch#7919; c#7911;a Hoàng V#259;n Chì) n#259;m 1956-57:
‘Th#7901;i k#7923; #7845;y là th#7901;i k#7923; kháng chi#7871;n c#7911;a n#432;#7899;c ta, nh#432;ng n#7871;u #273;em so v#7899;i l#7883;ch C#7885;ng S#7843;n Qu#7889;c t#7871; thì có th#7875; g#7885;i th#7901;i #273;#7841;i #7845;y là Tri#7873;u Ð#7841;i Stalin. Ngay t#7915; th#7901;i b#7845;y gi#7901; v#259;n ngh#7879; s#297; tham gia kháng chi#7871;n #273;ã chia làm hai phái. M#7897;t phái #273;#7843;ng viên và m#7897;t phái không #273;#7843;ng viên. Tuy ch#432;a có xung #273;#7897;t công khai, nh#432;ng hai phái v#7851;n không #432;a nhau. Ph#7847;n l#7899;n nh#7919;ng v#259;n ngh#7879; s#297; #273;#7843;ng viên nh#432; T#7889; H#7919;u, Hoài Thanh, Xuân Di#7879;u, #273;#7873;u t#7853;p trung #7903; Vi#7879;t B#7855;c, g#7847;n Trung #431;#417;ng, g#7847;n Ð#7843;ng #273;#7875; n#7855;m vai lãnh #273;#7841;o. Còn qu#7847;n chúng v#259;n ngh#7879; s#297; thì ph#7847;n #273;ông #273;#7873;u c#7889; ý mu#7889;n tránh Trung #432;#417;ng, tránh Ð#7843;ng nên h#7885; v#7851;n l#7851;n
qu#7845;t #7903; mi#7873;n xuôi, mi#7873;n #273;#7891;ng b#7857;ng, g#7885;i là khu Ba, và sau khi khu Ba b#7883; quân Pháp chi#7871;m c#7913; thì h#7885; t#7843;n c#432; vào Thanh Hóa. Lúc b#7845;y gi#7901; các v#259;n ngh#7879; s#297; không #273;#7843;ng n#7847;y #273;#432;#7907;c Nguy#7877;n S#417;n, m#7897;t thi#7871;u t#432;#7899;ng Vi#7879;t C#7885;ng tr#7885;ng d#7909;ng. (*)
(Tr#259;m Hoa Ðua N#7903;.... trang 20)
... ... ... ...
Nói chung t#7915; 1950 tr#7903; #273;i, ngh#297;a là t#7915; khi chính sách c#7911;a Vi#7879;t c#7885;ng thay #273;#7893;i và các c#7889; v#7845;n Tàu #273;ã sang Vi#7879;t Nam, thì các v#259;n ngh#7879; s#297; không #273;#7843;ng #273;ã #273;ình ch#7881; m#7885;i công vi#7879;c sáng tác. Vì v#7853;y nên t#7915; 1950 tr#7903; #273;i các v#259;n ngh#7879; s#297; kháng chi#7871;n không sao s#7843;n xu#7845;t #273;#432;#7907;c m#7897;t tác ph#7849;n nào có giá tr#7883;, ngoài nh#7919;ng bài th#417; ca ng#7907;i #273;#7843;ng, ca ng#7907;i bác, c#7911;a nhóm v#259;n ngh#7879; s#297; thu#7897;c thành ph#7847;n lãnh #273;#7841;o vi#7871;t. Tuy có vi#7871;t, có xu#7845;t b#7843;n nh#432;ng nh#7919;ng v#259;n th#417; n#7883;nh hót #273;ó c#361;ng ch#7859;ng có ai #273;#7885;c.
Ðây là m#7897;t bài T#7889; H#7919;u tán d#432;#417;ng H#7891; Chí Minh và Sít-ta-lin:
Hoan hô H#7891; Chí Minh
Cây h#7843;i #273;#259;ng vô s#7843;n
B#7843;o táp ch#7859;ng rung rinh
L#7917;a tr#432;#7901;ng k#7923; cách m#7841;ng
Hoan hô Sít-ta-lin
Ð#7901;i #273;#7901;i cây #273;#7841;i th#7885;
R#7907;p bóng mát hòa bình
Ho#7863;c là:
Chúng ta có Bác H#7891;
Th#7871; gi#7899;i: Sít-ta-lin
Ð#7843;ng ta ph#7843;i m#7841;nh to
Th#7871; gi#7899;i ph#7843;i #273;#7887; mình
#7902; m#7897;t ch#7895; khác, thi s#297; khát máu hô:
Gi#7871;t! Gi#7871;t n#7919;a! Bàn tay không chút ngh#7881;
Cho ru#7897;ng #273;#7891;ng lúa t#7889;t, thu#7871; mau xong
Cho #273;#7843;ng b#7873;n lâu, cùng r#7853;p b#432;#7899;c chung lòng
Th#7901; Mao Ch#7911; T#7883;ch, th#7901; Sít-ta-lin... b#7845;t di#7879;t
(S#273;d- trang 21)
‘V#7873; lãnh v#7921;c v#259;n ngh#7879; thì các v#259;n ngh#7879; s#297; t#7853;p trung m#361;i dùi vào m#7897;t ng#432;#7901;i. Ng#432;#7901;i #273;ó là T#7889; H#7919;u, tr#432;#7899;c kia #273;ã #273;#432;#7907;c Vi#7879;t C#7885;ng tôn là ‘th#7847;n t#432;#7907;ng’ c#7911;a thi ca Vi#7879;t Nam. Ch#7895; y#7871;u c#7911;a T#7889; H#7919;u là #273;ã làm nhi#7873;u bài th#417; ca ng#7907;i Sít-ta-lin quá l#7901;i, g#7885;i Sít-ta-lin là ‘Ông n#7897;i’. Ngày nay ‘Ông n#7897;i’ Sít-ta-lin #273;ã b#7883; bác Krushchev quy cho #273;#7911; th#7913; t#7897;i nên T#7889; H#7919;u không dám há mi#7879;ng. Ð#7913;ng tr#432;#7899;c tình hình #273;ó, t#7845;n công vào T#7889; H#7919;u tr#432;#7899;c tiên ph#7843;i là th#432;#7907;ng sách. K#7867; thù không có ph#432;#417;ng th#7871; ch#7889;ng #273;#7905; mà h#7841; #273;#432;#7907;c th#7847;n t#432;#7907;ng #273;ó t#7913;c là g#7841;t b#7887; m#7897;t c#7909;c #273;á t#7843;ng ng#259;n #273;#432;#7901;ng ti#7871;n th#7911;
c#7911;a các m#7847;m non trong v#259;n ngh#7879;. V#7873; m#7897;t m#7863;t khác, T#7889; H#7919;u là m#7897;t trong #7887;th#7853;p bát túõ (m#432;#7901;i tám trung #432;#417;ng #7911;y viên) nên #273;ánh #273;#432;#7907;c T#7889; H#7919;u t#7913;c là h#7841; #273;#432;#7907;c uy th#7871; c#7911;a Trung #431;#417;ng #273;#7843;ng.
T#7845;n công xong T#7889; H#7919;u là m#7863;t tr#7853;n t#7845;n công lan ra các #7887;c#7863;p r#7857;ng v#259;n ngh#7879;õ nh#432; Hoài Thanh, Nguy#7877;n Ðình Thi quây qu#7847;n chung quanh #7887;v#7883; th#7847;n t#432;#7907;ngõ T#7889; H#7919;u.
(S#273;d, trang 44)
Xét v#7873; m#7863;t kh#7843; n#259;ng v#259;n h#7885;c nh#432; làm th#417;, vi#7871;t v#259;n hay phê bình, kh#7843;o lu#7853;n, n#7871;u so v#7899;i các nhà v#259;n, nhà th#417; khác t#7915;ng tham gia kháng chi#7871;n thì T#7889; H#7919;u thua xa Xuân Di#7879;u, hay L#432;u Tr#7885;ng L#432; v#7873; th#417;; Nguy#7877;n Tuân, Tô Hoài v#7873; v#259;n, Tr#432;#417;ng T#7917;u (Nguy#7875;n Bách Khoa), V#361; Ng#7885;c Phan, Hoài Thanh v#7873; lý lu#7853;n v#259;n h#7885;c, nh#432;ng C#7885;ng S#7843;n #273;#432;a ông lên làm #7887;th#7847;n t#432;#7907;ng thi ca Vi#7879;t Namõ, lãnh #273;#7841;o v#259;n ngh#7879; vì ‘tính h#7891;ng’, ‘tính #273;#7843;ng’ qua nh#7919;ng bài th#417; nh#432; v#7915;a trích #7903; trên: Nhu#7889;m #273;#7887; c#7843; #273;#7883;a c#7847;u (‘Th#7871; gi#7899; ph#7843;i #273;#7887; mình’; màu #273;#7887; c#7911;a c#7901; C#7885;ng S#7843;n mà c#361;ng là màu máu) ho#7863;c khát máu nh#432; m#7845;y câu:
Gi#7871;t, gi#7871;t n#7919;a bàn tay không ng#7915;ng ngh#7881;.
Th#417; nh#432; th#7871; nên t#7915; 1945 #273;#7871;n gi#7901; C#7885;ng S#7843;n gi#7871;t hàng tri#7879;u ng#432;#7901;i Vi#7879;t Nam c#361;ng không có gì l#7841;! Ngoài cái #7887;tàiõ nh#432; th#7871;, anh h#7885;c trò ch#432;a t#7889;t nghi#7879;p c#7845;p hai #273;#432;#7907;c #273;#432;a tu#7889;t lên làm ‘#7910;y Viên Trung #431;#417;ng Ð#7843;ng’ thì c#7847;n gì mang lên m#7863;t cái liêm s#7881; #273;#7875; có th#7875; ph#7843;i m#7845;t #273;#7883;a v#7883;. T#7845;t c#7843; các ngh#7879; s#297; mi#7873;n B#7855;c, có hay không tham gia Phong Trào Nhân V#259;n Giai Ph#7849;m, không ai kính tr#7885;ng T#7889; H#7919;u c#7843;. Trong m#7897;t h#7891;i ký tôi không nh#7899; rõ l#7855;m, nhà v#259;n Xuân V#361; thu#7853;t l#7841;i m#7897;t l#7847;n Xuân V#361; vào Ð#7891;ng H#7899;i và g#7863;p T#7889; H#7919;u trên #273;#432;#7901;ng #273;i. Xuân V#361; t#7887; ra không #7887;m#7863;n màõ l#7855;m #273;#7875; chào #273;ón ông #7887;x#7871;p c#7863;p r#7857;ngõ
v#259;n ngh#7879; mi#7873;n B#7855;c. Tôi hy v#7885;ng có nhi#7873;u quí v#7883; nào #273;ó, t#7915;ng g#7863;p g#7905; ti#7871;p xúc và bi#7871;t rõ con ng#432;#7901;i t#7915;ng khóc Sta-lin nh#432; trong th#417; ông, vi#7871;t #273;ôi hàng #273;#7875; b#7841;n #273;#7885;c rõ thêm con ng#432;#7901;i ‘ki#7879;t xu#7845;t’ v#259;n h#7885;c mi#7873;n B#7855;c mà hi#7879;n nay, nh#7919;ng tên theo #273;uôi ‘hòa h#7907;p hòa gi#7843;i’, ‘ng#7909;y trí th#7913;c’, ‘ng#7909;y ái qu#7889;c’, nh#432; ki#7875;u Tr#7883;nh Công S#417;n, Hoàng Ph#7911; Ng#7885;c T#432;#7901;ng, Hoàng Ph#7911; Ng#7885;c Phan, hay vài tay tr#7903; c#7901; #7903; Cali #273;ang hân hoan ch#7901; d#7883;p làm th#417;, vi#7871;t v#259;n khóc T#7889; H#7919;u nh#432; T#7889; H#7919;u t#7915;ng khóc Sít-ta-lin v#7853;y.
N#259;m 1985, tr#432;#7899;c khi v#432;#7907;t biên m#7845;y n#259;m, tôi vào tr#432;#7901;ng Ð#7841;i H#7885;c S#432; Ph#7841;m (TP/HCM) g#7863;p anh Nguy#7877;n V#259;n Ngh#7879;, m#7897;t ng#432;#7901;i b#7841;n #273;#7891;ng nghi#7879;p c#361; hi#7879;n #273;ang d#7841;y #7903; #273;ây. NVN nguyên cùng d#7841;y Trung H#7885;c Ð#7879; Nh#7913;t C#7845;p cùng v#7899;i tôi niên khoá 1959-60 #7903; Hu#7871;. N#259;m sau, anh #7845;y theo anh Tr#7847;n Ng#7885;c Anh (Hi#7879;u Tr#432;#7903;ng) vào d#7841;y #7903; tr#432;#7901;ng Tân Bình, Qui Nh#417;n; #273;#432;#7907;c m#7897;t n#259;m thì vào tr#432;#7901;ng Ð#7841;i H#7885;c S#432; Ph#7841;m Hu#7871;; ra tr#432;#7901;ng #273;#432;#7907;c ít n#259;m, anh du h#7885;c #7903; Úc. Nói dông dài v#7873; anh ta nh#432; th#7871; #273;#7875; nh#7845;n m#7841;nh m#7897;t #273;i#7873;u: anh ta là cháu ru#7897;t T#7889; H#7919;u, g#7885;i T#7889; H#7919;u b#7857;ng c#7853;u, em c#7911;a m#7865;. Ðang #7903; Úc thì mi#7873;n Nam
#7887;gi#7843;i phóngõ. Không bi#7871;t có ph#7843;i là vì nghe l#7901;i c#7853;u hay không mà anh ta v#7873; n#432;#7899;c sau n#259;m 1975. Khi tôi g#7863;p anh ta là khi anh #273;ang xin #273;i Pháp #273;#7875; ch#7919;a b#7879;nh cho con nh#432;ng không #273;i #273;#432;#7907;c vì B#7897; N#7897;i v#7909; ch#7881; cho 1 ng#432;#7901;i #273;i theo (cha ho#7863;c m#7865;) trong khi anh ta mu#7889;n #273;i c#7843; hai. Nh#7901; t#7899;i T#7889; H#7919;u thì T#7889; H#7919;u làm ng#417; dù khi #7845;y T#7889; H#7919;u #273;ang làm Phó Th#7911; T#432;#7899;ng #273;#7863;c trách kinh t#7871;. Vi#7879;c T#7889; H#7919;u làm kinh t#7871; chính là v#7845;n #273;#7873; hôm #7845;y tôi h#7887;i anh NVN và ông hi#7879;u phó Nguy#7877;n Giáo Hu#7845;n Tr#432;#7901;ng Ð#7841;i H#7885;c S#432; Ph#7841;m #7887;tình c#7901;õ có m#7863;t khi chúng tôi #273;ang nói chuy#7879;n. Th#7855;c m#7855;c c#7911;a tôi là m#7897;t ng#432;#7901;i nh#432; T#7889; H#7919;u, #7903; Hu#7871;, th#417; v#259;n
c#7911;a ông còn thua c#7843; Thanh T#7883;nh (*) và h#7885;c hành #7887;ch#432;a t#7899;i môõ mà #273;#7843;m nh#7853;n m#7897;t vai trò kinh t#7871; quan tr#7885;ng trong m#7897;t #273;#7845;t n#432;#7899;c #273;ói nghèo sau chi#7871;n tranh. Ông hi#7879;u phó gi#7843;i thích v#7899;i tôi: ‘H#7885; chia nhau mà làm, ông n#7847;y làm không xong thì xê ra cho ông kia vào làm. Bi#7871;t c#361;ng làm, không bi#7871;t c#361;ng làm, v#7915;a làm v#7915;a h#7885;c, kh#7855;c bi#7871;t. ‘Bácõ h#7891; #273;ã d#7841;y th#7871;’. Khi ti#7877;n tôi ra v#7873;, ch#7881; còn hai ng#432;#7901;i, tôi nói v#7899;i anh NVN: ‘Không bi#7871;t c#361;ng làm, v#7915;a làm v#7915;a h#7885;c là #273;em c#7843; dân t#7897;c ra làm thí nghi#7879;m. ‘Ch#7871;t chaõ dân t#7897;c n#7847;y r#7891;i!’ NVN c#432;#7901;i nói v#7899;i tôi: ‘#7902; Âu M#7929;, nha s#297; nh#7893; r#259;ng c#7917;a thì không #273;#432;#7907;c nh#7893; r#259;ng c#7845;m’. (*)
Phùng Quán c#361;ng g#7885;i T#7889; H#7919;u b#7857;ng c#7853;u nh#432;ng Phùng Quán, ngoài nh#7919;ng bài th#417; ‘L#7901;i M#7865; D#7863;n’, ‘Ch#7889;ng Tham Ô lãng phí’, #273;#432;#7907;c gi#7899;i v#259;n ngh#7879; s#297; mi#7873;n B#7855;c coi nh#432; m#7897;t ki#7879;n t#432;#7899;ng c#7911;a nhóm Nhân V#259;n giai Ph#7849;m, ông v#7851;n còn làm nhi#7873;u bài th#417; ch#7889;ng C#7885;ng khác #273;#7885;c lên nghe khá #273;au:
Em #417;i! #273;#7915;ng khóc n#7919;a,
Chuy#7879;n ngàn n#259;m, ngàn n#259;m
H#7877; #273;i v#7899;i nhân dân
Thì th#417; không th#7875; khác
Dân máu l#7879; khôn cùng,
Th#417; ch#7871;t áo #273;#7855;p m#7863;t.
(Ðêm #7903; Nghi Tàm
#273;#7885;c Ð#7895; Ph#7911; cho v#7907; nghe- Phùng Quán)
Ð#7895; Ph#7911; th#432;#7901;ng làm nh#7919;ng bài th#417; hi#7879;n th#7921;c xã h#7897;i. Ông ch#7871;t trên chi#7871;c thuy#7873;n con, nghèo #273;#7871;n n#7895;i ph#7843;i l#7845;y áo #273;#7855;p m#7863;t ng#432;#7901;i ch#7871;t.
Phùng Quán là ng#432;#7901;i t#7921; tr#7885;ng ch#7859;ng ch#7883;u nh#7901; c#7853;y gì c#7853;u trong khi Phùng Quán chính là hình #7843;nh chú b#7897; #273;#7897; nho nh#7887; trong th#417; T#7889; H#7919;u. N#7871;u Phùng Quán bi#7871;t qui hàng, T#7889; H#7919;u c#361;ng có th#7875; cho ông ta m#7897;t ch#7895; ng#7891;i nào #273;ó ngon lành ch#7913;. Tuy không theo T#7889; H#7919;u, Phùng Quán v#7851;n gi#7919; tình c#7853;u cháu, t#7871;t nào c#361;ng #273;#7871;n th#259;m và chúc T#7871;t c#7853;u; ngo#7841;i tr#7915; m#7845;y n#259;m T#7889; H#7919;u làm Phó Th#7911; T#432;#7899;ng, ngày T#7871;t ‘khách’ l#7877; m#7877; b#432;ng quà cáp #273;#7871;n chúc th#7885;, xe h#417;i #273;#7853;u nh#7919;ng m#7845;y hàng dài trong m#7845;y ngày li#7873;n. Khi T#7889; H#7919;u thôi làm Phó Th#7911; t#432;#7899;ng thì l#7841;i ‘C#7917;a ngoài xe ng#7921;a v#7855;ng không’, b#7845;y gi#7901; Phùng Quán l#7841;i #273;#7871;n th#259;m c#7853;u. Trong m#7897;t l#7847;n
ti#7877;n Phùng Quán ra c#7917;a, T#7889; H#7919;u nói:
- ‘C#7853;u ngh#297; cháu d#7841;i. Mà suy cho cùng thì c#7853;u c#361;ng d#7841;i’.
Sao T#7889; H#7919;u l#7841;i nói th#7871;.
Tr#7847;n T#7871; X#432;#417;ng có bài th#417;:
D#7841;i khôn
Th#7871; s#7921; #273;ua nhau nói d#7841;i khôn
Bi#7871;t ai là d#7841;i bi#7871;t ai khôn
Khôn n#417;i c#7901; b#7841;c là khôn d#7841;i
D#7841; ch#7889;n v#259;n ch#432;#417;ng #7845;y d#7841;i khôn
M#7845;y k#7867; nên khôn #273;#7873;u có d#7841;i
Làm ng#432;#7901;i có d#7841;i mói nên khôn
Cái khôn ai c#361;ng khôn là th#7871;
M#7899;i bi#7871;t tr#7847;n gian k#7867; d#7841;i khôn.
#7902; Hu#7871;, có l#7847;n tôi b#7883; m#7897;t bà thím chê: ‘B#7887; c#7909;c ph#7845;n ra, không bi#7871;t mi l#7845;y chi mà #259;n’. Tôi #273;i d#7841;y, ngoài sách v#7903; d#7841;y h#7885;c trò ra, tôi không có tài xoay x#7903; #273;#7875; s#7889;ng. T#7889; H#7919;u c#361;ng có l#7847;n làm th#417; d#7841;y ng#432;#7901;i ta ‘Có d#7841;i m#7899;i nên khôn’. Ông ta c#361;ng là ng#432;#7901;i Hu#7871; #273;#7845;y! Khôn l#7855;m! Còn tr#7867; nh#432; ông, vào ng#7891;i t#7899;i ‘th#7853;p bát tú’ thì không khôn sao #273;#432;#7907;c! Không khôn mà m#7895;i l#7847;n nh#7855;c t#7899;i ‘th#417; C#7885;ng S#7843;n’ thì ngu#7901;i ta ph#7843;i nh#7855;c t#7899;i bài th#417; ‘Ð#7901;i #273;#7901;i nh#7899; Ông’ c#7911;a T#7889; H#7919;u. Còn Phùng Quán làm th#417; nh#432; th#7871; là d#7841;i l#7855;m. Không d#7841;i mà m#7897;t #273;#7901;i kh#7889;n khó. Nh#432;ng n#7871;u #273;em so T#7889; H#7919;u v#7899;i Phùng quán, cháu ông, v#7899;i bài th#417; c#7911;a
Tr#7847;n T#7871; X#432;#417;ng nói trên thì Phùng Quán #273;úng là ng#432;#7901;i ‘D#7841;i ch#7889;n v#259;n ch#432;#417;ng’ còn T#7889; H#7919;u là ng#432;#7901;i ‘Khôn n#417;i c#7901; b#7841;c... ‘ nh#432; câu nói khi T#7889; H#7919;u ti#7877;n Phùng Quán ra v#7873;. T#7889; H#7919;u bi#7871;t v#7853;y thì c#361;ng #273;ã quá tr#7877; và quá tai h#7841;i cho dân t#7897;c, tr#432;#7899;c linh h#7891;n nh#7919;ng ng#432;#7901;i b#7883; ông khuy#7871;n d#7909;: ‘Gi#7871;t! Gi#7871;t n#7919;a! Bàn tay không chút ngh#7881;’./
tu#7879;ch#432;#417;ng
(*) Cán b#7897; C#7885;ng S#7843;n th#432;#7901;ng kính tr#7885;ng g#7885;i ‘Ông Liên Xô’, ‘Ông Trung Qu#7889;c’ nh#432;ng khinh mi#7879;t g#7885;i ‘Th#7857;ng Ð#7871; Qu#7889;c M#7929;’, ‘Th#7857;ng Phát xít Nh#7921;t’.
(*) Trong cu#7897;c ph#7887;ng v#7845;n c#7911;a #273;ài BBC v#7915;a qua, ch#7881; có Jody Stow nh#7855;c l#7841;i bài th#417; ‘Ð#7901;i #273;#7901;i nh#7899; ông’ c#7911;a T#7889; H#7919;u. Còn Ð#7863;ng Ti#7871;n và Nguy#7877;n Ðình Thi #273;#7873;u làm ng#417; không nh#7855;c t#7899;i bài th#417; ‘b#7845;t h#7911;’ #7845;y. ‘Té ra v#7853;y!’ C#361;ng theo BBC, khi Breznev qua #273;#7901;i, Nguy#7877;n Ðình Thi c#361;ng có bài th#417; khóc ông T#7893;ng Bí Th#432; #273;#7843;ng C#7885;ng S#7843;n Liên Xô n#7847;y. C#361;ng là ‘Té ra v#7853;y’. C#7893; nhân g#7885;i là ‘Ng#432;u t#7847;m ng#432;u, mã t#7847;m mã’. Câu t#7909;c ng#7919; n#7847;y là nh#7853;n xét ‘c#7911;a thánh hi#7873;n’, không ph#7843;i c#7911;a tôi.
(*) Nguy#7877;n S#417;n, thi#7871;u t#432;#7899;ng, t#7889;t nghi#7879;p tr#432;#7901;ng Hoàng Ph#7889;, là ng#432;#7901;i Vi#7879;t Nam #273;#7897;c nh#7913;t tham gia cu#7897;c ‘V#7841;n Lý Tr#432;#7901;ng Chinh’ c#7911;a Mao Tr#7841;ch Ðông. Khi Vi#7879;t Nam b#7855;t #273;#7847;u cu#7897;c kháng chi#7871;n ch#7889;ng Pháp, ông xin Mao cho v#7873; n#432;#7899;c #273;#7875; tham gia công cu#7897;c ch#7889;ng Th#7921;c dân cùng toàn dân. Mao không t#7915; ch#7889;i #273;#432;#7907;c, #273;ành cho v#7873; nh#432;ng Mao nói riêng v#7899;i HCM r#7857;ng Nguy#7877;n S#417;n không có ‘Tinh th#7847;n Qu#7889;c t#7871; vô s#7843;n’. Do #273;ó, HCM không dám dùng ông s#7907; m#7845;t lòng Mao, #273;#432;a ông vào làm t#432; l#7879;nh khu B#7889;n #7903; Thanh Hóa là vùng không có chi#7871;n tranh nên không có quân #273;#7897;i. Nguy#7877;n S#417;n th#432;#7901;ng chê Võ (Nguyên) Giáp d#7889;t quân s#7921; vì không h#7885;c #7903; m#7897;t tr#432;#7901;ng quân s#7921; nào. Theo d#432;
lu#7853;n thì Nguy#7877;n S#417;n b#7883; ch#7871;t #273;u#7889;i trong m#7897;t l#7847;n #273;i #273;ò qua sông. Có ng#432;#7901;i cho r#7857;ng chính VNG âm m#432;u gi#7871;t Nguy#7877;n S#417;n.
Theo tôi bi#7871;t thì ba ng#432;#7901;i r#7845;t n#7893;i ti#7871;ng: V#361; Ng#7885;c Phan, tác gi#7843; b#7897; sách ‘Nhà V#259;n Hi#7879;n Ð#7841;i’, T#432;#7899;ng Nguy#7877;n S#417;n và H#7885;c gi#7843; Hoàng V#259;n Chì (C#7917; nhân Khoa h#7885;c, trong kháng chi#7871;n ch#7889;ng Pháp ph#7909; trách c#417; quan in gi#7845;y b#7841;c HCM, vào Nam tìm t#7921; do n#259;m 1954, t#7915;ng #273;#432;#7907;c th#432;#7903;ng Huy Ch#432;#417;ng Kháng Chi#7871;n) là ba anh em ‘c#7897;t chèo’. Do #273;ó, nh#7919;ng thông tin v#7873; Nguy#7877;n S#417;n do Hoàng V#259;n Chì #273;#432;a ra #273;áng tin h#417;n c#7843;.
(*) Câu chuy#7879;n #273;ùa nói v#7873; tính chuyên môn hóa c#7911;a ng#432;#7901;i M#7929;.
(*) Nh#7919;ng ‘#273;#7913;a’ h#7885;c trò nh#432; l#7913;a tu#7893;i tôi #7903; Hu#7871;, khi h#7885;c l#7899;p nhì hay l#7899;p nh#7913;t ph#7847;n #273;ông #273;#7873;u #273;#432;#7907;c th#7847;y d#7841;y cho bài ‘Tôi #273;i h#7885;c’ trích trong cu#7889;n ‘Quê M#7865;’ c#7911;a Thanh T#7883;nh: ‘H#7857;ng n#259;m c#7913; vào cu#7889;i thu, lá ngoài #273;#432;#7901;ng r#7909;ng nhi#7873;u và trên không có nh#7919;ng #273;ám mây bàng b#7841;c, lòng tôi l#7841;i nao n#7913;c nh#7919;ng k#7927; ni#7879;m hoang mang c#7911;a bu#7893;i t#7921;u tr#432;#7901;ng. Tôi quên th#7871; nào #273;#432;#7907;c bu#7893;i mai hôm #7845;y, m#7897;t bu#7893;i mai #273;#7847;y s#432;#417;ng thu và gió l#7841;nh, m#7865; tôi âu y#7871;m n#7855;m tay tôi d#7851;n #273;i trên m#7897;t con #273;#432;#7901;ng dài và h#7865;p. Con #273;#432;#7901;ng n#7847;y tôi #273;ã quen #273;i l#7841;i l#7855;m l#7847;n nh#432;ng l#7847;n n#7847;y tôi b#7895;ng nhiên th#7845;y l#7841;: Hôm nay tôi #273;i h#7885;c’.
Có khi chúng tôi còn #273;#7885;c c#7843; cu#7889;n ‘Quê M#7865;’ hay bài th#417; ‘R#7891;i M#7897;t hôm’ c#7911;a Thanh T#7883;nh. Nh#7919;ng bài th#417; c#7911;a T#7889; H#7919;u không #273;#432;#7907;c #273;#432;a vào sách giáo khoa nh#432; th#7871; nên h#7885;c sinh ít bi#7871;t ông.
Tác gi#7843; ghi chú
(*) (Trích ‘Tài li#7879;u l#7883;ch s#7917; 1945/1954’, h#7891;i ký Nam Ðình, trang 185) Khi #273;ã #273;#7891;ng ý #273;#7847;u hàng r#7891;i, chính quy#7873;n Nh#7921;t #7903; Ðông D#432;#417;ng, ngõ ý mu#7889;n giúp hoàng #273;#7871; B#7843;o Ð#7841;i #273;#7875; gi#7919; tr#7853;t t#7921;, s#7907; Vi#7879;t Minh nhân c#417; h#7897;i h#7895;n lo#7841;n nh#432; vô chính ph#7911;, s#7869; n#7893;i lên c#432;#7899;p chính quy#7873;n. S#7921; ki#7879;n này, chính nhà báo Nam Ðình #273;ã ch#7913;ng ki#7871;n khi #7903; t#7841;i Hu#7871; v#7899;i lu#7853;t s#432; Tr#7883;nh Ðình Th#7843;o, b#7897; tr#432;#7903;ng t#432; pháp, k#7875; l#7841;i:
‘M#7897;t gi#7901; tr#432;a ngày 12/8/45, m#7897;t #273;#7841;i t#432;#7899;ng Nh#7921;t ng#7891;i xe h#417;i vào thành, #273;#7871;n B#7897; T#432; pháp #7903; Hu#7871;, xin nói chuy?n v#7899;i ông Tr#7883;nh Ðình Th#7843;o, B#7897; Tr#432;#7903;ng T#432; pháp, ‘M#7897;t chuy#7879;n kh#7849;n c#7845;p’. Tình c#7901;, bu#7893;i tr#432;a hôm #273;ó, tôi (Nam Ðình) #273;ang dùng b#7919;a (#259;n c#417;m) v#7899;i ông Tr#7883;nh Ðình Th#7843;o.
C#417;m n#432;#7899;c xong, Tr#7883;nh Ðình Th#7843;o ti#7871;p viên #273;#7841;i t#432;#7899;ng Nh#7921;t. Câu chuy#7879;n tóm t#7855;t nh#432; v#7847;y: ‘Tôi thay m#7863;t cho B#7897; Tham M#432;u Nh#7921;t, t#7915; Sàigòn vào #273;ây, #273;#7875; nh#7901; B#7897; tr#432;#7903;ng #273;#432;a tôi vào y#7871;t ki#7871;n hoàng #273;#7871;, #273;#7863;ng h#7887;i ý ki#7871;n ngài: ‘Có mu#7889;n cho quân #273;#7897;i Nh#7921;t gi#7919; gìn tr#7853;t t#7921; trên toàn cõi lãnh th#7893; VN không? N#7871;u hoàng #273;#7871; mu#7889;n d#7865;p h#7871;t nh#7919;ng #273;#7843;ng chính tr#7883;, l#259;m le #273;o#7841;t chính quy#7873;n, th#7901;i quân #273;#7897;i Nh#7921;t s#7861;n sàng.
- ‘Sao #273;#7841;i t#432;#7899;ng bi#7871;t?’
- ‘B#7897; tham m#432;u chúng tôi dã #273;#432;#7907;c phúc trình kh#7855;p n#417;i g#7903;i v#7873; nói r#7857;ng ‘Vi#7879;t Minh #273;ã huy #273;#7897;ng l#7921;c l#432;#7907;ng trong bóng t#7889;i, ch#7901; ngày c#432;#7899;p chính quy#7873;n’
L#7869; ra thì tr#7843; l#7901;i d#7913;t khoát cho #273;#7841;i t#432;#7899;ng Nh#7921;t, #273;#7875; ông ta tr#7903; v#7873; Sàigòn, nh#432;ng Tr#7883;nh Ðình Th#7843;o không mu#7889;n ch#7883;u trách nhi#7879;m m#7897;t vi#7879;c #273;#7883;nh #273;o#7841;t quan tr#7885;ng nh#432; v#7853;y, nên nói:
- ‘Ð#7875; tôi h#7887;i th#7911; t#432;#7899;ng’.
Viên #273;#7841;i t#432;#7899;ng nài n#7881; g#7863;p hoàng #273;#7871; B#7843;o Ð#7841;i n#7897;i tr#432;a nay. Th#7871; r#7891;i Tr#7883;nh Ðình Th#7843;o kêu dây nói (#273;i#7879;n tho#7841;i) vào l#7847;u Ki#7871;n Trung, bày t#7887; s#7921; tình. Vua B#7843;o Ð#7841;i ch#7883;u ti#7871;p, nh#432;ng yêu c#7847;u Tr#7883;nh Ðình Th#7843;o cùng #273;i v#7899;i viên #273;#7841;i t#432;#7899;ng. M#432;#7901;i phút sau, t#7899;i l#7847;u Ki#7871;n Trung ..... Viên #273;#7841;i t#432;#7899;ng Nh#7921;t l#7877; phép c#7903;i m#7903; g#432;#417;m dài #273;#7875; phòng ngoài, và cho bi#7871;t r#7857;ng: ‘Trong mình không có võ khí nào n#7919;a’, r#7891;i m#7899;i ch#7883;u vào trong phòng khách.
Viên #273;#7841;i t#432;#7899;ng #273;#7863;t l#7841;i câu h#7887;i khi nãy.
Vua B#7843;o Ð#7841;i tr#7843; l#7901;i:
- ‘Mu#7889;n gi#7919; tr#7853;t t#7921;, t#7921; nhiên ph#7843;i #273;#7893; máu. Tr#7851;m không mu#7889;n th#7845;y máu ng#432;#7901;i Vi#7879;t ch#7843;y thêm n#7919;a’.
Câu chuy#7879;n càng lúc càng quan tr#7885;ng thêm. M#7897;t gi#7901; sau, viên #273;#7841;i t#432;#7899;ng m#7899;i ch#7883;u ra v#7873;.
=====
You shall know the truth and the truth shall set you free.
---------------------------------
Do you Yahoo!?
Yahoo! Small Business - Try our new resources site!
-------------- next part --------------
An HTML attachment was scrubbed...
URL: http://www.le.org/pipermail/vacets-local-dc/attachments/20050314/ef09d3a2/attachment-0001.html
More information about the Vacets-local-dc
mailing list