[Vacets-local-dc] [Lu Phuong va thuc te doi moi o VN]

[Hai Tran]

L#7918; PH#431;#416;NG

Vi#7879;t Nam “#272;#7893;i M#7899;i”:
1979-1986 


1989 là th#7901;i #273;i#7875;m quan tr#7885;ng #273;#7889;i v#7899;i l#7883;ch s#7917; Vi#7879;t Nam t#7915; sau ngày 30.4.1975. Tháng 12.1986, #273;#432;#7901;ng l#7889;i “#273;#7893;i m#7899;i” do #272;#7841;i h#7897;i l#7847;n th#7913; VI c#7911;a #272;#7843;ng c#7897;ng s#7843;n Vi#7879;t Nam phát kh#7903;i #273;ã t#7841;o ra m#7897;t b#432;#7899;c ngo#7863;t mà ba n#259;m sau #273;ó (H#7897;i ngh#7883; Trung #431;#417;ng 6, khóa VI, tháng 9.1989) #273;ã chuy#7875;n h#7859;n n#7873;n kinh t#7871; Vi#7879;t Nam t#7915; ch#7871; #273;#7897; “quan liêu bao c#7845;p” sang c#417; ch#7871; th#7883; tr#432;#7901;ng, và #273;#432;#7901;ng l#7889;i #273;ó v#7851;n #273;#432;#7907;c ti#7871;p t#7909;c duy trì #273;#7871;n nay. Nh#432;ng nh#7919;ng ng#432;#7901;i nghiên c#7913;u #273;ã tìm th#7845;y m#7897;t th#7901;i #273;i#7875;m tr#432;#7899;c #273;ó c#361;ng không kém ph#7847;n quan tr#7885;ng: #273;ó là H#7897;i ngh#7883; Trung #432;#417;ng 6, khóa IV, tháng 9-1979 (sau #273;ó
 th#7875; hi#7879;n b#7857;ng Ch#7881; th#7883; 100 c#7911;a Ban bí th#432; v#7873; khoán nông nghi#7879;p và Quy#7871;t #273;#7883;nh 25/CP c#7911;a H#7897;i #273;#7891;ng B#7897; tr#432;#7903;ng v#7873; qu#7843;n lý công nghi#7879;p – c#7843; hai #273;#7873;u xu#7845;t hi#7879;n vào n#259;m 1981) cho phép phá v#7905; m#7897;t ph#7847;n nh#7919;ng ràng bu#7897;c khe kh#7855;t c#7911;a mô hình c#361; #273;#7875; “bung ra” s#7843;n xu#7845;t. Tính ch#7845;t “#273;#7893;i m#7899;i” th#7875; hi#7879;n trong hai th#7901;i #273;i#7875;m #7845;y #273;ã #273;#432;#7907;c nh#7919;ng nhà nghiên c#7913;u chú tr#7885;ng #273;#7863;c bi#7879;t #273;#7871;n khía c#7841;nh kinh t#7871; c#7911;a chúng. V#7845;n #273;#7873; #273;#7863;t ra v#7873; ph#432;#417;ng di#7879;n l#7883;ch s#7917; là ph#7843;i gi#7843;i thích ra sao v#7873; m#7889;i quan h#7879; c#7911;a chúng, là xét xem cái lô gích phát tri#7875;n t#7915; th#7901;i #273;i#7875;m này sang th#7901;i #273;i#7875;m kia là gì. Trong khi #273;i
 tìm tài li#7879;u tham kh#7843;o, tôi #273;ã g#7863;p hai cách tr#7843; l#7901;i d#432;#7901;ng nh#432; ph#7893; bi#7871;n – và hai cách tr#7843; l#7901;i #7845;y #273;#7873;u không thu#7847;n túy gi#7899;i h#7841;n trong nh#7919;ng bàn lu#7853;n kinh t#7871; không thôi.

#272;#7889;i v#7899;i nh#7919;ng nhà lý lu#7853;n l#7845;y ngu#7891;n c#7843;m h#7913;ng t#7915; s#7921; gi#7843;i thích chính th#7889;ng c#7911;a #272;#7843;ng thì kho#7843;ng th#7901;i gian t#7915; 1979 #273;#7871;n 1989 (#273;i qua 1986) là “quá trình #273;#7893;i m#7899;i t#432; duy” c#7911;a #272;#7843;ng v#7873; m#7863;t kinh t#7871;, c#7909; th#7875; là hình thành ngày càng hoàn thi#7879;n lu#7853;n #273;i#7875;m “phát tri#7875;n kinh t#7871; hàng hóa #273;#7875; #273;i lên ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i” 1 . Cách gi#7843;i thích này #273;ã d#7921;a vào ti#7873;n #273;#7873; giáo khoa “cách m#7841;ng vô s#7843;n”: v#7853;n d#7909;ng m#7897;t cách sáng t#7841;o nh#7919;ng nguyên lý khoa h#7885;c c#7911;a ch#7911; ngh#297;a Mác-Lênin vào nh#7919;ng hoàn c#7843;nh c#7909; th#7875;, và trong tr#432;#7901;ng h#7907;p mà chúng ta #273;ang bàn lu#7853;n, theo cách di#7877;n t#7843; c#7911;a m#7897;t tác gi#7843; Vi#7879;t Nam, là “b#7855;t ch#7911; ngh#297;a t#432; b#7843;n ph#7843;i
 ph#7909;c v#7909; ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i, b#7855;t nhà t#432; b#7843;n ph#7843;i cày trên m#7843;nh #273;#7845;t vô s#7843;n” 2 . Ngh#297;a là thay vì th#7921;c hi#7879;n nh#7919;ng nguyên lý tr#432;#7899;c #273;ây g#7885;i là “khoa h#7885;c” nh#432; n#7855;m v#7919;ng chuyên chính vô s#7843;n #273;#7875; bi#7871;n toàn b#7897; xã h#7897;i thành m#7897;t công tr#432;#7901;ng 3 thì ngày nay ng#432;#7901;i ta v#7851;n có th#7875; n#7855;m v#7919;ng chuyên chính vô s#7843;n – có th#7875; nói nhè nh#7865; m#7845;y ch#7919; này #273;i m#7897;t chút 4 – #273;#7875; làm kinh t#7871; t#432; b#7843;n ch#7911; ngh#297;a, c#361;ng m#7897;t cách “khoa h#7885;c” không kém gì. Tác d#7909;ng bi#7879;n h#7897; v#7873; m#7863;t ý th#7913;c h#7879; cho s#7921; c#7847;m quy#7873;n #273;#7897;c tôn c#7911;a m#7897;t #273;#7843;ng là #273;i#7873;u quá hi#7875;n nhiên, nh#432;ng #273;#7913;ng v#7873; m#7863;t nghiên c#7913;u thì s#7921; #273;óng góp l#7841;i ch#7859;ng có gì #273;áng k#7875;.

#272;#7889;i v#7899;i nh#7919;ng bài vi#7871;t c#7911;a nh#7919;ng nhà nghiên c#7913;u #273;#7897;c l#7853;p thì t#7845;t nhiên nh#7919;ng gi#7899;i h#7841;n trên không có. Nh#432;ng r#7845;t ti#7871;c, do không th#7915;a h#432;#7903;ng #273;#432;#7907;c nh#7919;ng công trình nghiêm ch#7881;nh tr#432;#7899;c #273;ó (vì ch#432;a có) nên v#7873; tài li#7879;u l#7851;n lu#7853;n gi#7843;i #273;ã không tránh kh#7887;i ít nhi#7873;u b#7883; #7843;nh h#432;#7903;ng b#7903;i xu h#432;#7899;ng quan ph#432;#417;ng nói trên. Và #273;i#7873;u này c#361;ng ch#7859;ng có gì khó hi#7875;u: trong khi nh#7919;ng công trình #273;#7897;c l#7853;p trong n#432;#7899;c hoàn toàn h#7847;u nh#432; con s#7889; không 5 thì gi#7899;i nghiên c#7913;u Vi#7879;t Nam #7903; ngoài n#432;#7899;c c#361;ng ch#7881; m#7899;i b#7855;t #273;#7847;u l#7841;i kho#7843;ng vài ba n#259;m nay, và nh#7919;ng ng#432;#7901;i th#7853;t s#7921; quan tâm c#361;ng l#7841;i th#432;#7901;ng là nh#7919;ng gi#7899;i có liên h#7879;
 tr#7921;c ti#7871;p #273;#7871;n “#273;#7893;i m#7899;i” (nh#7919;ng chuyên viên c#7843;i cách kinh t#7871;, nh#7919;ng ng#432;#7901;i #273;#7847;u t#432;, ngo#7841;i giao ...). Tuy th#7871; do truy#7873;n th#7889;ng nghiên c#7913;u khách quan (nh#7919;ng ng#432;#7901;i mácxít th#432;#7901;ng g#7885;i là “khách quan t#432; s#7843;n”) nên các v#7845;n #273;#7873; nêu ra là khá phong phú và th#432;#7901;ng có ý ngh#297;a g#7907;i m#7903; h#417;n là khép l#7841;i b#7857;ng nh#7919;ng #273;#7883;nh ki#7871;n ý th#7913;c h#7879; 6 , dù r#7857;ng trong quá trình trao #273;#7893;i không ph#7843;i là #273;ã không có nh#7919;ng g#7863;p g#7905; chung trong nh#7853;n #273;#7883;nh. Thí d#7909; nh#432; ý ki#7871;n cho r#7857;ng rõ ràng là t#7915; 1989, Vi#7879;t Nam #273;ã chuy#7875;n h#7859;n sang kinh t#7871; th#7883; tr#432;#7901;ng m#7897;t cách #273;#7891;ng b#7897;, “tr#7885;n gói”, và nh#432; v#7853;y c#361;ng gi#7843; #273;#7883;nh #273;ã có s#7921; ti#7871;n tri#7875;n liên t#7909;c
 v#7873; m#7863;t th#7915;a k#7871; nh#7919;ng y#7871;u t#7889; “kinh nghi#7879;m” gi#7919;a cái gi#7843; #273;#7883;nh b#7855;t #273;#7847;u và cái gi#7843; #273;#7883;nh k#7871;t thúc. Và thí d#7909; nh#432; ý ki#7871;n (#273;i ng#432;#7907;c l#7841;i v#7899;i quan ph#432;#417;ng) cho r#7857;ng “th#7901;i k#7923; quá #273;#7897;” 7 #7845;y #273;ã ch#7845;m d#7913;t vào n#259;m 1989 r#7891;i và do #273;ó nh#7919;ng c#7843;i cách #273;ã “v#432;#7907;t xa kh#7887;i khuôn kh#7893; #273;#7893;i m#7899;i xã h#7897;i ch#7911; ngh#297;a” 8 . Rõ r#7879;t m#7845;y ch#7919; “kinh t#7871; th#7883; tr#432;#7901;ng” #7903; #273;ây, trong quan ni#7879;m c#7911;a nh#7919;ng chuyên viên #7845;y, ch#7881; có ngh#297;a là m#7897;t c#417; ch#7871; t#7893; ch#7913;c s#7843;n xu#7845;t chung nh#7845;t, ch#7859;ng dính dáng gì #273;#7871;n cái g#7885;i là “th#7883; tr#432;#7901;ng xã h#7897;i ch#7911; ngh#297;a” hay “theo #273;#7883;nh h#432;#7899;ng xã h#7897;i ch#7911; ngh#297;a” c#7843; !

Tuy v#7853;y s#7921; nh#7845;t trí #7845;y không ph#7843;i là nhi#7873;u l#7855;m, b#7903;i vì li#7873;n sau #273;ó thì hàng lo#7841;t nh#7919;ng câu h#7887;i c#361;ng #273;#432;#7907;c #273;#7863;t ra, #273;#7863;c bi#7879;t nh#7919;ng câu h#7887;i xoay quanh m#7889;i quan h#7879; gi#7919;a “#273;#7893;i m#7899;i kinh t#7871;” v#7899;i “#273;#7893;i m#7899;i chính tr#7883;” ch#7859;ng h#7841;n:

– Th#7921;c ch#7845;t c#7911;a nh#7919;ng c#7843;i cách th#7901;i “bung ra” 1979 là gì ? #272;ó có th#7875; g#7885;i #273;#432;#7907;c là công vi#7879;c “v#7915;a làm v#7915;a rút kinh nghi#7879;m” d#7851;n #273;#7871;n k#7871;t qu#7843; cho #272;#7841;i h#7897;i VI 1986 (và c#7843; cho hôm nay) hay không 9 khi mà vào nh#7919;ng n#259;m #273;#7847;u c#7911;a th#7853;p k#7927; 80, trong khi nh#7919;ng “kinh nghi#7879;m” th#7921;c t#7871; #273;ã khá #273;#7847;y #273;#7911; #273;#7875; t#7915; b#7887; nhanh chóng mô hình c#361; thì chi#7873;u h#432;#7899;ng chính tr#7883; lúc #7845;y l#7841;i v#7851;n loay hoay trong b#7843;o th#7911; 10 làm cho m#7897;t dân t#7897;c không kém n#259;ng #273;#7897;ng phí ph#7841;m #273;i m#7845;t 10 n#259;m ch#7853;m tr#7877; 11 .

– Cu#7897;c c#7843;i cách 1986 tuy có quan tr#7885;ng th#7853;t nh#432;ng quan tr#7885;ng nh#432; th#7871; nào khi mà “ho#7841;t #273;#7897;ng c#7911;a n#7873;n kinh t#7871; Vi#7879;t Nam lúc b#7845;y gi#7901; v#7851;n không ch#7913;ng minh #273;#432;#7907;c c#7843;i cách” – “m#7897;t th#7913; th#7883; tr#432;#7901;ng không #273;#7891;ng ngh#297;a v#7899;i th#7883; tr#432;#7901;ng th#7921;c s#7921; và có hi#7879;u qu#7843;” 12 – và nh#432; th#7871; “#273;#7897;ng l#7921;c c#7911;a các c#7843;i cách n#259;m 1986 là gì và t#7841;i sao nó v#7851;n #273;#432;#7907;c ti#7871;p t#7909;c m#7863;c dù có nh#7919;ng k#7871;t qu#7843; không m#7845;y gì làm ph#7845;n kh#7903;i” 13 .

Nh#7919;ng câu h#7887;i trên #273;ây #273;áng chú ý là vì không ph#7843;i chúng ch#7881; ra nh#7919;ng kho#7843;ng t#7889;i trong l#7883;ch s#7917; #273;#7875; ng#432;#7901;i ta r#7885;i sáng mà còn có v#7867; nh#432; mu#7889;n #273;#7909;ng ch#7841;m #273;#7871;n b#7843;n thân cái ph#432;#417;ng pháp truy t#7847;m l#7883;ch s#7917; trong nh#7919;ng cách th#7913;c nhìn nh#7853;n nh#432; #273;ã nói trên n#7919;a.Thí d#7909; nh#432; li#7879;u ng#432;#7901;i ta có th#7875; tách r#7901;i v#7845;n #273;#7873; kinh t#7871; ra, phân tích m#7885;i khía c#7841;nh r#7891;i sau #273;ó m#7899;i bàn lu#7853;n #273;#7871;n nh#7919;ng ý ngh#297;a chính tr#7883; hay v#259;n hóa c#7911;a nó nh#432; trong m#7897;t s#7889; công trình 14 hay là ng#432;#7907;c l#7841;i ph#7843;i tìm hi#7875;u nh#7919;ng #273;#7893;i m#7899;i kinh t#7871; trong cái t#7893;ng th#7875; mà nh#7919;ng ng#432;#7901;i ch#7911; x#432;#7899;ng #273;ã #273;#7873; xu#7845;t t#7915; #273;#7847;u ? V#7845;n #273;#7873; rõ r#7879;t
 #273;ã tr#7903; thành v#7845;n #273;#7873; ti#7871;p c#7853;n quá trình #273;#7893;i m#7899;i #7903; Vi#7879;t Nam xét nh#432; m#7897;t d#7921; phóng toàn di#7879;n. Chúng tôi cho r#7857;ng phân tích các hi#7879;n t#432;#7907;ng kinh t#7871; theo tính ch#7845;t riêng bi#7879;t c#7911;a chúng trong m#7909;c #273;ích ph#7909;c v#7909; nh#7919;ng c#7843;i cách kinh t#7871; xét nh#432; nh#7919;ng chính sách, bi#7879;n pháp là hoàn toàn c#7847;n thi#7871;t. Nh#432;ng #273;#7913;ng t#7915; m#7897;t cái nhìn l#7883;ch s#7917; xét nh#432; nh#7919;ng t#7893;ng th#7875; thì b#7843;n thân v#7845;n #273;#7873; kinh t#7871; không bao gi#7901; #273;#417;n thu#7847;n là nó mà còn là cái #273;#7883;nh ch#7871; xã h#7897;i trên #273;ó nó t#7891;n t#7841;i và c#361;ng là cái ý th#7913;c h#7879; bi#7879;n minh cho s#7921; t#7891;n t#7841;i #273;ó. Vì v#7853;y n#7871;u không #273;#7863;t nh#7919;ng c#7843;i cách #7845;y vào s#7921; chuy#7875;n #273;#7897;ng c#7911;a ch#7871; #273;#7897; c#7897;ng
 s#7843;n và cái ý th#7913;c h#7879; mácxít c#7911;a #272;#7843;ng c#7897;ng s#7843;n Vi#7879;t Nam thì ng#432;#7901;i ta không th#7875; nào hi#7875;u #273;#432;#7907;c th#7921;c ch#7845;t c#7911;a nh#7919;ng c#7843;i cách kinh t#7871; #7845;y. Chúng ta #273;#7915;ng quên r#7857;ng nh#7919;ng Ngh#7883; quy#7871;t mà chúng ta #273;ã nh#7855;c #273;#7871;n và s#7869; còn nh#7855;c #273;#7871;n (nh#432; Ngh#7883; quy#7871;t Trung #432;#417;ng 6, tháng 9-1979 ho#7863;c Ngh#7883; quy#7871;t #272;#7841;i h#7897;i VI, tháng 12-1986) v#7845;n #273;#7873; kinh t#7871; tuy quan tr#7885;ng nh#432;ng không bao gi#7901; #273;#7863;t ra m#7897;t cách riêng r#7869; c#7843;.

Ph#432;#417;ng pháp mà chúng tôi #273;#7873; ngh#7883; s#7917; d#7909;ng là ph#7843;i tìm hi#7875;u v#7845;n #273;#7873; #273;#7893;i m#7899;i #7903; Vi#7879;t nh#432; m#7897;t ý th#7913;c h#7879; #273;#7893;i m#7899;i c#7911;a #272;#7843;ng c#7897;ng s#7843;n Vi#7879;t Nam tr#432;#7899;c nh#7919;ng tình th#7871; không th#7875; không #273;#7893;i m#7899;i. Nh#7919;ng nhân t#7889; ch#7911; quan trong b#7843;n thân s#7921; lãnh #273;#7841;o c#7911;a #272;#7843;ng (h#7885;c thuy#7871;t Mác-Lênin, c#417; ch#7871; phê bình t#7921; phê bình, truy#7873;n th#7889;ng yêu n#432;#7899;c, não tr#7841;ng cách m#7841;ng vô s#7843;n, t#7893; ch#7913;c t#7853;p trung dân ch#7911; ...) s#7869; #273;#432;#7907;c quan tâm #273;#7891;ng th#7901;i v#7899;i nh#7919;ng nhân t#7889; khách quan thúc #273;#7849;y s#7921; chuy#7875;n #273;#7897;ng trong #272;#7843;ng (nh#7919;ng #273;#7893;i thay c#7911;a th#7871; gi#7899;i, tác #273;#7897;ng c#7911;a “phe” xã h#7897;i ch#7911; ngh#297;a, s#7921; ph#7843;n
 #7913;ng c#7911;a dân chúng, s#7921; phân hóa trong #272;#7843;ng ...), t#7845;t c#7843; s#7869; d#7851;n #273;#7871;n vi#7879;c tìm hi#7875;u s#7921; tác #273;#7897;ng qua l#7841;i h#7871;t s#7913;c ph#7913;c t#7841;p c#7911;a nh#7919;ng nhân t#7889; #7845;y, cu#7889;i cùng d#7851;n #273;#7871;n vi#7879;c gi#7843;i #273;áp cho nh#7919;ng câu h#7887;i mà chúng tôi cho là c#7921;c k#7923; quan tr#7885;ng sau #273;ây: #273;#7897;ng l#7921;c th#7853;t s#7921; c#7911;a nh#7919;ng ng#432;#7901;i lãnh #273;#7841;o là gì khi h#7885; ch#7845;p nh#7853;n cu#7897;c ch#417;i m#7879;nh danh là “#273;#7893;i m#7899;i”, trong ch#7915;ng m#7921;c nào h#7885; có thái #273;#7897; “l#7855;ng nghe” cu#7897;c s#7889;ng và trong ch#7915;ng m#7921;c nào h#7885; ph#7843;i phóng theo ng#7885;n lao mà h#7885; #273;ã ném ra không c#432;#7905;ng l#7841;i #273;#432;#7907;c ? Xoay quanh hai th#7901;i #273;i#7875;m 1979 và 1986 #273;#7875; phân tích, chúng tôi hy v#7885;ng có th#7875; g#7907;i ra
 #273;#432;#7907;c câu tr#7843; l#7901;i cho v#7845;n #273;#7873; trên #273;ây.
GI#7844;C M#7896;NG VÀNG VÀ #272;À TR#431;#7906;T C#7910;A CU#7896;C CHI#7870;N TRANH
Vi#7879;c ch#7845;m d#7913;t chi#7871;n tranh n#259;m 1975 #273;#7889;i v#7899;i nh#7919;ng ng#432;#7901;i lãnh #273;#7841;o c#7897;ng s#7843;n Vi#7879;t Nam là b#432;#7899;c #273;#7897;t bi#7871;n ch#432;a t#7915;ng có trong l#7883;ch s#7917; hi#7879;n #273;#7841;i c#7911;a #273;#7845;t n#432;#7899;c. Không ph#7843;i vì Vi#7879;t Nam #273;ã th#7889;ng nh#7845;t, #273;#7897;c l#7853;p #273;#7875; phát tri#7875;n (#273;i#7873;u này #273;ã quá mu#7897;n) mà là #273;#7897;c l#7853;p, th#7889;ng nh#7845;t #273;#7875; phát tri#7875;n m#7897;t cách vô cùng r#7921;c r#7905; d#432;#7899;i s#7921; lãnh #273;#7841;o c#7911;a #273;#7843;ng c#7897;ng s#7843;n v#7899;i h#7885;c thuy#7871;t Mác-Lênin v#7841;n n#259;ng: Vi#7879;t Nam s#7869; mau chóng tr#7903; thành m#7897;t qu#7889;c gia hùng c#432;#7901;ng, v#259;n minh không nh#7919;ng gi#7919; #273;#432;#7907;c vai trò làm “ti#7873;n #273;#7891;n” cho phe xã h#7897;i ch#7911; ngh#297;a #7903; #272;ông Nam Á mà còn là hình m#7851;u v#7873; phát
 tri#7875;n h#7871;t s#7913;c hài hòa t#7889;t #273;#7865;p #273;#7875; các n#432;#7899;c th#7913; ba noi g#432;#417;ng n#7919;a 15 . Và bí quy#7871;t c#7911;a s#7921; thành công #273;ó c#361;ng #273;#432;#7907;c các nhà lãnh #273;#7841;o #272;#7843;ng nói ra nhi#7873;u l#7847;n, ngay c#7843; trong nh#7919;ng ngày ch#432;a ch#7845;m d#7913;t chi#7871;n tranh 16 , b#7857;ng công th#7913;c: #272;#7843;ng lãnh #273;#7841;o v#7899;i ch#7911; ngh#297;a Mác-Lênin, c#7897;ng v#7899;i ch#7911; ngh#297;a anh hùng cách m#7841;ng c#7911;a nhân dân, c#7897;ng v#7899;i khoa h#7885;c k#7929; thu#7853;t hi#7879;n #273;#7841;i (s#7869; h#7885;c t#7853;p c#7911;a th#7871; gi#7899;i). #272;#7841;i h#7897;i #272;#7843;ng l#7847;n th#7913; IV (tháng 12-1976) #273;ã m#7903; ra tri#7875;n v#7885;ng #7845;y trong khí th#7871; chi#7871;n th#7855;ng “ng#7845;t tr#7901;i” và lòng tin mãnh li#7879;t vào t#432;#417;ng lai (ông Lê Du#7849;n th#432;#7901;ng d#7921; #273;oán trong kho#7843;ng 15 n#259;m thôi).

Chúng ta nên #273;#7863;c bi#7879;t l#432;u ý #273;#7871;n cái không khí #7845;y b#7903;i vì t#7845;t c#7843; #273;#432;#7901;ng l#7889;i “cách m#7841;ng” c#7911;a Vi#7879;t Nam trong th#7901;i k#7923; m#7899;i s#7869; #273;#432;#7907;c #273;#7863;t trên c#417; s#7903; #273;ó, trong m#7897;t th#7901;i gian khá dài 17 . V#7873; m#7863;t #273;#7889;i ngo#7841;i, #272;#7843;ng s#7869; ti#7871;p t#7909;c ch#7911; tr#432;#417;ng “#273;#7897;c l#7853;p t#7921; ch#7911;” c#7911;a mình, không nh#7919;ng tranh th#7911; nh#7919;ng thu#7853;n l#7907;i c#7911;a “b#7841;n bè” #273;#7875; xây d#7921;ng mà còn ph#7845;t cao ng#7885;n c#7901; c#7897;ng s#7843;n chân chính #273;#7871; ch#7889;ng l#7841;i m#7885;i th#7913; ch#7911; ngh#297;a xét l#7841;i, t#7915; t#7843; sang h#7919;u, lôi cu#7889;n #272;ông D#432;#417;ng vào m#7897;t kh#7889;i thân h#7919;u ch#7863;t ch#7869; v#7899;i Vi#7879;t Nam, làm bàn #273;#7841;p phát tri#7875;n phong trào ch#7889;ng #273;#7871; qu#7889;c #7903; #272;ông Nam
 Á. Còn v#7873; m#7863;t xây d#7921;ng trong n#432;#7899;c thì cái khí th#7871; chi#7871;n th#7855;ng #273;ã bi#7875;u hi#7879;n #7903; ch#7895; áp d#7909;ng trên c#7843; #273;#7845;t n#432;#7899;c #273;ã th#7889;ng nh#7845;t cái mô hình n#7917;a Stalinit, n#7917;a Maoit #273;ã t#7915;ng áp d#7909;ng #7903; mi#7873;n B#7855;c sau 1954, lý do: #273;ó là m#7897;t mô hình #273;ã #273;#432;#7907;c th#7917; thách trong chi#7871;n tranh, #273;ã t#7841;o ra #273;#432;#7907;c “tính #432;u vi#7879;t và s#7913;c m#7841;nh c#7911;a ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i”, “#273;ã t#7915;ng làm cho mi#7873;n B#7855;c gi#7919; #273;#432;#7907;c nhi#7879;m v#7909; quy#7871;t #273;#7883;nh #273;#7889;i v#7899;i s#7921; phát tri#7875;n c#7911;a toàn b#7897; phong trào cách m#7841;ng #7903; Vi#7879;t Nam” 18 .

Trong ch#7915;ng m#7921;c nào nh#7919;ng ý t#432;#7903;ng trên #273;ây là th#7921;c t#7871; và trong ch#7915;ng m#7921;c nào chúng t#7887; ra quá “t#7871;u” thì không ph#7843;i #273;#7907;i nh#7919;ng ng#432;#7901;i vi#7871;t s#7917; sau này th#7849;m #273;#7883;nh mà ch#7881; vài n#259;m sau #273;ó thôi m#7885;i vi#7879;c c#361;ng #273;ã b#7855;t #273;#7847;u l#7897; rõ. B#7903;i vì c#361;ng ch#7881; m#7897;t vài n#259;m sau #273;ó, t#7845;t c#7843; nh#7919;ng gì #273;#432;#7907;c hình dung ra m#7897;t cách vô cùng t#432;#417;i #273;#7865;p, hào h#7913;ng thì #273;#7873;u phát tri#7875;n theo chi#7873;u h#432;#7899;ng ng#432;#7907;c l#7841;i, ch#7859;ng nh#7919;ng không có #273;#7911; g#7841;o #259;n, thu#7889;c u#7889;ng mà còn #273;#432;a #273;#7845;t n#432;#7899;c vào tình tr#7841;ng t#7891;i t#7879; cùng c#7921;c trên t#7845;t c#7843; m#7885;i ph#432;#417;ng di#7879;n. T#7845;t nhiên nh#7919;ng ng#432;#7901;i lãnh #273;#7841;o trong nh#7919;ng tr#432;#7901;ng h#7907;p nh#432;
 th#7871; bao gi#7901; c#361;ng tìm cách gi#7843;i thích #273;#7875; bi#7879;n minh cho l#7845;y #273;#432;#7907;c s#7921; lãnh #273;#7841;o “tài tình” c#7911;a mình. Nh#432;ng #273;i#7873;u #273;ó #273;ã ch#7913;ng t#7887; là không #273;úng và v#7873; sau chính h#7885; c#361;ng ph#7843;i ph#7847;n nào th#7915;a nh#7853;n, b#7903;i vì t#7845;t c#7843; #273;ã b#7883; chi ph#7889;i b#7903;i cái não tr#7841;ng #273;#7863;c bi#7879;t do cu#7897;c chi#7871;n th#7855;ng 1975 mang #273;#7871;n – ng#7841;o m#7841;n vì th#7855;ng l#7907;i, say s#432;a v#7899;i th#7855;ng l#7907;i cho nên #273;ã t#7921; nâng mình lên quá xa v#7901;i cái t#7847;m mà mình #273;ang có. Thái #273;#7897; #7845;y #273;ã b#7883; #273;ánh tr#7843; trên t#7845;t c#7843; các l#297;nh v#7921;c.

Tr#432;#7899;c h#7871;t là v#7873; #273;#432;#7901;ng l#7889;i “cách m#7841;ng th#7871; gi#7899;i”. Ai c#361;ng bi#7871;t r#7857;ng trong chi#7871;n tranh, nh#7919;ng ng#432;#7901;i lãnh #273;#7841;o c#7897;ng s#7843;n Vi#7879;t Nam #273;ã g#7863;p nhi#7873;u khó kh#259;n gi#7919;a s#7921; gi#7857;ng xé c#7911;a các th#7871; l#7921;c c#7897;ng s#7843;n qu#7889;c t#7871;, #273;#7863;c bi#7879;t v#7873; sau này v#7899;i s#7921; c#259;ng th#7859;ng t#7897;t #273;#7897; gi#7919;a Trung Qu#7889;c và Liên Xô: có lúc #273;ã theo Liên Xô #273;#7875; ch#7911; tr#432;#417;ng #273;#432;#7901;ng l#7889;i hòa bình (sau 1954), có lúc ch#7889;ng Liên Xô theo Trung Qu#7889;c #273;#7875; gi#7843;i phóng mi#7873;n Nam b#7857;ng b#7841;o l#7921;c (sau 1960), có lúc hòa d#7883;u l#7841;i v#7899;i Liên Xô thì l#7841;i b#7855;t #273;#7847;u c#259;ng th#7859;ng v#7899;i Trung Qu#7889;c (sau Hi#7879;p #273;#7883;nh Paris v#7873; Vi#7879;t Nam). Tuy v#7853;y do ph#7843;i t#7853;p trung vào chi#7871;n tranh
 nên h#7885; #273;ã không #273;#7849;y nh#7919;ng b#7845;t #273;#7891;ng #273;#7871;n ch#7895; r#7841;n n#7913;t. Nh#432;ng khi #273;ã th#7855;ng l#7907;i r#7891;i, t#7921; tin quá m#7913;c vào uy tín cách m#7841;ng c#7911;a mình 19 , hy v#7885;ng s#7899;m chi#7873;u có th#7875; tr#7903; thành c#432;#7901;ng qu#7889;c, h#7885; không c#7847;n ph#7843;i theo #273;u#7893;i chính sách cân b#7857;ng trên #273;ây n#7919;a. V#7899;i Hi#7879;p #432;#7899;c h#7919;u ngh#7883; v#7899;i Liên Xô (1978) mà tinh th#7847;n c#7911;a nó là “h#7907;p tác toàn di#7879;n”, Vi#7879;t Nam #273;ã ra m#7863;t ch#7889;ng l#7841;i Trung Qu#7889;c. K#7871;t qu#7843; c#7911;a thái #273;#7897; #7845;y nh#432; th#7871; nào m#7885;i ng#432;#7901;i còn nh#7899;: mu#7889;n làm “ti#7873;n #273;#7891;n” cho phe ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i ch#7889;ng #273;#7871; qu#7889;c, Vi#7879;t Nam #273;ã tr#7903; thành ti#7873;n #273;#7891;n c#7911;a phe Liên Xô #273;#7875; ch#7889;ng Trung Qu#7889;c, #273;#432;a #273;#7845;t
 n#432;#7899;c vào m#7897;t cu#7897;c chi#7871;n tranh m#7899;i mà s#7921; xâm l#7845;n Kampuchia 1978 và nhân “bài h#7885;c” c#7911;a Trung Qu#7889;c #7903; biên gi#7899;i phía B#7855;c 1979 là k#7871;t qu#7843;. Nh#7919;ng s#7921; vi#7879;c không thu#7853;n l#7907;i gì cho phát tri#7875;n #273;ó #273;ã #273;#432;#7907;c nh#7919;ng ng#432;#7901;i lãnh #273;#7841;o g#7885;i là m#7897;t “s#7913; m#7879;nh l#7883;ch s#7917;”, nh#432;ng trong th#7921;c t#7871; #273;ó ch#7881; là cái #273;à tr#432;#7907;t c#7911;a m#7897;t cu#7897;c chi#7871;n tranh v#7915;a nóng v#7915;a l#7841;nh mà các phe liên h#7879; ch#432;a tìm ra #273;#432;#7907;c gi#7843;i pháp c#259;n b#7843;n #273;#7875; gi#7843;i quy#7871;t #273;#7871;n n#417;i #273;#7871;n ch#7889;n. Vì th#7871; tuy #273;ã th#7855;ng l#7907;i hoàn toàn (c#432;#7905;ng l#7841;i nhi#7873;u l#7847;n s#7921; s#7855;p x#7871;p c#7911;a nh#7919;ng c#432;#7901;ng qu#7889;c), Vi#7879;t Nam v#7851;n còn ph#7843;i tr#7843; giá cho s#7921; th#7855;ng
 l#7907;i #7845;y.

Cái #273;à tr#432;#7907;t #7845;y n#7871;u #273;ã gây ra nh#7919;ng #273;i#7873;u ki#7879;n b#7845;t #7893;n cho xây d#7921;ng (b#7883; cô l#7853;p hoàn toàn) thì #7903; trong n#432;#7899;c cái mô hình xây d#7921;ng m#7879;nh danh là “ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i” c#361;ng không h#7873; mang l#7841;i #273;#432;#7907;c chút k#7871;t qu#7843; nào. #272;ó ch#7881; là con #273;#7867; c#7911;a chi#7871;n tranh, nó theo con #273;#432;#7901;ng #7911;ng h#7897; cu#7897;c chi#7871;n tranh #7845;y c#7911;a “phe” xã h#7897;i ch#7911; ngh#297;a mà du nh#7853;p vào Vi#7879;t Nam, h#7871;t Stalin, Mao Tr#7841;ch #272;ông r#7891;i #273;#7871;n Brejnev. Khi #273;em cái mô hình #7845;y ra xây d#7921;ng, nó không ch#7913;ng t#7887; m#7897;t tí gì là “#432;u vi#7879;t”. Th#7921;c hi#7879;n #7903; m#7897;t #273;#7845;t n#432;#7899;c nghèo nàn, l#7841;c h#7853;u, l#7841;i di#7877;n ra trong #273;i#7873;u ki#7879;n mà ng#432;#7901;i dân luôn luôn ph#7843;i th#7855;t l#432;ng bu#7897;c b#7909;ng hy sinh,
 nhi#7873;u l#7855;m nó ch#7881; là m#7897;t th#7913; s#7843;n xu#7845;t t#7921; túc #273;#7875; thích #7913;ng v#7899;i chi#7871;n tranh, t#7845;t c#7843; #273;#7873;u #273;#432;#7907;c “k#7871; ho#7841;ch hóa” trên nh#7919;ng gì mà “b#7847;u b#7841;n” #273;ã vi#7879;n tr#7907; #273;#7875; ti#7871;p t#7909;c cu#7897;c chi#7871;n tranh #7845;y, nó không th#7875; là m#7897;t hình m#7851;u #273;#7875; thúc #273;#7849;y s#7921; phát tri#7875;n #273;#432;a xã h#7897;i vào th#7871; gi#7899;i hi#7879;n #273;#7841;i. Ng#432;#7901;i ta th#432;#7901;ng nh#7855;c #273;#7871;n Kim Ng#7885;c, bí th#432; t#7881;nh V#297;nh Phú #7903; mi#7873;n B#7855;c tr#432;#7899;c 1970 #273;ã b#7883; phê phán và tr#7915;ng tr#7883; thích #273;áng vì #273;ã dám qua m#7863;t Trung #432;#417;ng cho phép “khoán chui” v#7899;i lý do: “n#7871;u c#7913; xây d#7921;ng ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i ki#7875;u này thì cháo c#361;ng không có mà #259;n” ! #272;#7889;i v#7899;i nh#7919;ng ng#432;#7901;i lãnh #273;#7841;o,
 th#7853;t ra không ph#7843;i h#7885; không th#7845;y tính ch#7845;t khó nu#7889;t c#7911;a c#7909;c x#432;#417;ng g#7885;i là “xây d#7921;ng ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i” #273;ó – ít nh#7845;t r#7845;t khó thuy#7871;t ph#7909;c ng#432;#7901;i dân hy sinh cho nó m#7897;t cách d#7877; dàng nh#432; trong chi#7871;n tranh. Nh#432;ng do lù mù lâu ngày trong cái #273;ám lý lu#7853;n s#417; khai v#7873; cái “thiên #273;#432;#7901;ng h#7841; gi#7899;i” g#7855;n ch#7863;t v#7899;i chi#7871;n tranh, l#7841;i nh#7901; nó mà l#7845;y #273;#432;#7907;c chính quy#7873;n, không th#7875; hình dung ra m#7897;t con #273;#432;#7901;ng nào khác hay h#417;n, h#7885; c#7913; ph#7843;i bám vào #273;ó, ngoài vi#7879;c s#417;n cho nó nh#7919;ng l#7899;p s#417;n huy#7877;n ho#7863;c, h#7885; còn th#432;#7901;ng xuyên khai thác lòng yêu n#432;#7899;c c#7911;a ng#432;#7901;i dân #273;#7875; giúp nó thêm #273;#7897;ng l#7921;c 20 .

Khi #273;#432;#7907;c bê nguyên xi vào áp d#7909;ng #7903; mi#7873;n Nam Vi#7879;t Nam sau khi th#7855;ng l#7907;i hoàn toàn, cái mô hình #273;ó l#7853;p t#7913;c #273;ã phát huy ngay s#7913;c m#7841;nh tàn phá c#7911;a nó #273;#7889;i v#7899;i t#7845;t c#7843; nh#7919;ng thành qu#7843; mà mi#7873;n Nam #273;ã #273;#7841;t #273;#432;#7907;c trong su#7889;t quá trình công nghi#7879;p hóa (dù còn #7903; b#432;#7899;c #273;#7847;u) và hi#7879;n #273;#7841;i hóa. Ch#7881; có vài n#259;m, b#7855;t #273;#7847;u là “ti#7871;p qu#7843;n” r#7891;i sau #273;ó là “c#7843;i t#7841;o” t#432; s#7843;n #7903; thành ph#7889;, “h#7907;p tác hóa” #7903; nông thôn, #273;#7901;i s#7889;ng ng#432;#7901;i dân #273;ã b#7883; #273;#7849;y lùi l#7841;i tình tr#7841;ng tr#432;#7899;c #273;ó kho#7843;ng vài ba ch#7909;c n#259;m, kh#7889;n kh#7893; nh#432; ch#432;a bao gi#7901; #273;ã x#7843;y ra, k#7875; c#7843; d#432;#7899;i ch#7871; #273;#7897; phong ki#7871;n, th#7921;c dân. N#7873;n s#7843;n xu#7845;t hàng
 hóa m#7903; r#7897;ng #273;ã b#7883; phá v#7909;n thành nh#7919;ng khu v#7921;c nh#7887; bé, chi#7871;m l#297;nh b#7903;i nh#7919;ng cái g#7885;i là “ngành” hay “lãnh th#7893;”; b#7845;t c#7913; c#417; quan nào hay #273;#7883;a ph#432;#417;ng nào (k#7875; c#7843; xã, #7845;p) c#361;ng có th#7875; l#7853;p ra các hàng rào, tr#7841;m gác #273;#7875; ch#7863;n xe c#7897; l#7841;i xét h#7887;i, t#7883;ch thu, #273;ánh thu#7871;; còn n#7871;u có gì g#7885;i #273;#432;#7907;c là s#7843;n xu#7845;t thì c#361;ng ch#7881; là nh#7919;ng phong trào v#7853;n #273;#7897;ng #7891; #7841;t ng#432;#7901;i ta #273;i “lao #273;#7897;ng xã h#7897;i ch#7911; ngh#297;a” (#273;#7855;p m#432;#417;ng, làm th#7911;y l#7907;i...) ho#7863;c r#7911; nhau #273;i ra kh#7887;i thành ph#7889; xin #273;#7845;t #273;#7875; làm r#7851;y ki#7875;u “t#7921; túc” nh#432; th#7901;i kháng chi#7871;n trong r#7915;ng, t#7889;n không bi#7871;t bao x#259;ng nh#7899;t, thì gi#7901; mà k#7871;t qu#7843; ch#7859;ng #273;i
 #273;#7871;n #273;âu 21 . Còn nh#7919;ng ch#432;#417;ng trình g#7885;i là “kinh t#7871; m#7899;i”, giãn dân v#7873; các mi#7873;n nông thôn #273;#7875; s#7843;n xu#7845;t thì ch#7881; là vi#7879;c “#273;em con b#7887; ch#7907;”, #273;ày #273;#7885;a con ng#432;#7901;i qua m#7885;i kh#7893; s#7903;, cu#7889;i cùng không ch#7883;u n#7893;i nên #273;ã nh#7871;ch nhác kéo nhau v#7873; l#7841;i thành ph#7889;, ng#7911; #273;#432;#7901;ng ng#7911; ch#7907; sau khi #273;ã tán gia b#7841;i s#7843;n. Trong khi nông thôn tr#7903; v#7873; n#7873;n kinh t#7871; t#7921; cung t#7921; c#7845;p (thi#7871;u máy móc, phân, gi#7889;ng) d#432;#7899;i danh ngh#297;a “t#7853;p #273;oàn” thì thành th#7883; l#7841;i b#7883; bi#7871;n thành m#7897;t th#7913; nông thôn l#7841;c h#7853;u, #273;i #273;âu c#361;ng th#7845;y ng#432;#7901;i ta phá các lu#7889;ng hoa #273;#7875; tr#7891;ng rau, còn nhà c#7917;a thì h#7847;u h#7871;t #273;#7873;u b#7883; bi#7871;n thành nh#7919;ng chu#7891;ng heo, chu#7891;ng gà,
 chu#7891;ng th#7887; n#7891;ng n#7863;c mùi cám, mùi phân. Các công s#7903;, v#7889;n là ch#7895; làm vi#7879;c trang nghiêm, c#361;ng #273;ã bi#7871;n thành m#7897;t th#7913; ch#7907; nho nh#7887;: c#7843; ngày ng#432;#7901;i ta ch#7881; lo mua bán, cung c#7845;p x#259;ng d#7847;u, nhu y#7871;u ph#7849;m (m#7897;t tí g#7841;o, m#7897;t tí xà phòng, cá, th#7883;t ...). Là m#7897;t cái v#7921;a thóc, trong nh#7919;ng n#259;m tháng #7845;y, ng#432;#7901;i dân mi#7873;n Nam #273;ã ph#7843;i #259;n #273;#7897;n v#7899;i khoai lang, khoai mì và kh#7911;ng khi#7871;p nh#7845;t là v#7899;i cái g#7885;i là ... bobo vi#7879;n tr#7907;.
T#7914; S#7920; PH#7842;N #7912;NG TRONG XÃ H#7896;I
#272;#7870;N S#7920; CHUY#7874;N #272;#7896;NG TRONG #272;#7842;NG
S#7921; ph#7843;n #7913;ng c#7911;a xã h#7897;i #273;#7889;i v#7899;i cái mô hình #7845;y là t#7845;t y#7871;u: #273;i#7873;u #273;ó #273;ã x#7843;y ra t#7915; lâu #7903; mi#7873;n B#7855;c. Có #273;i#7873;u gì c#7847;n nói thêm thì nên chú ý r#7857;ng cái ph#7843;n #7913;ng #7845;y #273;ã di#7877;n ra m#7897;t cách khá #273;#7863;c bi#7879;t mà ch#7881; có nh#7919;ng ng#432;#7901;i s#7889;ng lâu n#259;m trong ch#7871; #273;#7897; c#7897;ng s#7843;n m#7899;i hi#7875;u #273;#432;#7907;c: #273;ó là thái #273;#7897; hai m#7863;t, bên ngoài thì vâng d#7841;, c#7843;m #417;n r#7889;i rít, nh#432;ng trong lòng thì hoàn toàn ngh#297; khác, tr#432;#7899;c m#7863;t các “Anh”, các “Bác” thì ghi ghi chép chép t#7887; v#7867; “quán tri#7879;t” l#7855;m nh#432;ng v#7873; nhà thì laïi laøm ngöôïc laïi. Thaùi ñoä aáy th#432;#7901;ng b#7883; xem là “tiêu c#7921;c”; nh#432;ng #273;ó ch#7881; là b#432;#7899;c #273;#7847;u – t#7845;t c#7843; nh#7919;ng th#7913; t#7879; h#7841;i khác nh#432; vô trách
 nhi#7879;m, d#7889;i trá, báo cáo láo, trây l#432;#7901;i ... #273;#7873;u s#7869; di#7877;n ra ti#7871;p theo. Thái #273;#7897; #7845;y c#361;ng tràn vào mi#7873;n Nam sau 1975 m#7897;t cách th#7853;t nhanh chóng: sau m#7897;t th#7901;i ng#7855;n ng#7911;i “h#7891; h#7903;i” #273;ón chào “các anh”, #273;#7847;u tiên ng#432;#7901;i ta không bi#7871;t làm gì h#417;n là“chà #273;#7891; nhôm” (“chôm #273;#7891; nhà” – nói lái – #273;em #273;i bán #259;n d#7847;n), nh#432;ng sau #273;ó ng#432;#7901;i ta c#361;ng ph#7843;i làm m#7897;t cái gì #273;ó #273;#7875; t#7891;n t#7841;i (“ch#7859;ng l#7869; l#7841;i l#259;n ra mà ch#7871;t”). Và làm gì #273;#7875; t#7891;n t#7841;i trong m#7897;t khung c#7843;nh c#7921;c k#7923; khó kh#259;n nh#432; v#7853;y thì ch#7881; có Tr#7901;i m#7899;i bi#7871;t thôi. Nh#7901; hàng c#7911;a gia #273;ình #7903; n#432;#7899;c ngoài g#7917;i v#7873;? X#7871;p hàng mua giá chính th#7913;c #273;em ra bán l#7841;i cao h#417;n #273;#7875; l#7845;y l#7901;i ?
 #258;n c#7855;p m#7885;i th#7913; có th#7875; #259;n c#7855;p #273;#432;#7907;c (#273;i#7879;n, thu#7889;c, x#259;ng d#7847;u, hóa ch#7845;t ...) ? Tr#7889;n thu#7871; ? Buôn l#7853;u ? T#7845;t c#7843; #273;#7873;u có th#7875;. Và t#7845;t c#7843; #273;#7873;u di#7877;n ra trong m#7889;i quan h#7879; gi#7919;a dân và nhà n#432;#7899;c, gi#7919;a cái không chính th#7913;c và cái chính th#7913;c. Và nói theo ngôn ng#7919; kinh t#7871; thì #273;ó là m#7889;i quan h#7879; gi#7919;a th#7883; tr#432;#7901;ng và th#7883; tr#432;#7901;ng #273;en. Khi th#7883; tr#432;#7901;ng có gì khi#7871;m khuy#7871;t thì th#7883; tr#432;#7901;ng #273;en s#7869; b#7893; sung vào; nh#432;ng vì #7903; Vi#7879;t Nam, theo lý lu#7853;n v#7873; ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i, th#7883; tr#432;#7901;ng không #273;#432;#7907;c th#7915;a nh#7853;n m#7897;t cách h#7907;p pháp cho nên trong th#7921;c t#7871; n#7871;u có g#7885;i #273;#432;#7907;c là th#7883; tr#432;#7901;ng thì ch#7881; có th#7883; tr#432;#7901;ng
 #273;en. M#7897;t m#7863;t n#7871;u nó giúp ng#432;#7901;i ta tìm ra #273;#432;#7907;c nh#7919;ng th#7913; c#7847;n dùng v#7899;i m#7897;t giá cao mà ch#7881; có nh#7919;ng ng#432;#7901;i buôn l#7853;u m#7899;i cung c#7845;p #273;#432;#7907;c, n#7871;u nó góp ph#7847;n l#432;u thông hàng hóa gi#7919;a vùng này sang vùng khác, gi#7919;a nông thôn và thành th#7883;, thì m#7863;t khác nó c#361;ng t#7841;o ra m#7897;t cung cách làm #259;n #273;#7863;c bi#7879;t, là vi#7879;c #273;#7909;c khoét, moi móc t#7845;t c#7843; nh#7919;ng gì có th#7875; moi móc #273;#432;#7907;c trong kho nhà n#432;#7899;c, trong th#432;#417;ng nghi#7879;p và xí nghi#7879;p qu#7889;c doanh #273;#7875; #273;#432;a ra b#7893; sung cho th#7883; tr#432;#7901;ng #273;en; tham gia l#7889;i làm #259;n này không ph#7843;i ch#7881; có nh#7919;ng “con phe” mà còn bao g#7891;m c#7843; chính nh#7919;ng cán b#7897; cách m#7841;ng #7903; trong gu#7891;ng máy nhà n#432;#7899;c n#7919;a.

Có l#7869; c#361;ng nên d#7915;ng l#7841;i m#7897;t chút #7903; m#7897;t lo#7841;i th#7883; tr#432;#7901;ng #273;en khá #273;#7863;c bi#7879;t vào lúc b#7845;y gi#7901;: #273;ó là th#7883; tr#432;#7901;ng v#432;#7907;t bi#7875;n (m#7897;t hình th#7913;c t#7893; ch#7913;c v#432;#7907;t biên b#7857;ng thuy#7873;n, ph#7893; bi#7871;n h#417;n nh#7919;ng hình th#7913;c khác). Mu#7889;n tham gia th#7883; tr#432;#7901;ng này ng#432;#7901;i mua l#7851;n ng#432;#7901;i bán ph#7843;i có m#7897;t s#7889; ti#7873;n khá l#7899;n (tính b#7857;ng vàng). Cùng v#7899;i nh#7919;ng chi phí b#7887; ra #273;#7875; #273;óng thuy#7873;n và ch#7841;y nh#7919;ng gi#7845;y má #273;#7875; làm b#7897; hành ngh#7873; v#7899;i chi#7871;c thuy#7873;n #7845;y (chuyên ch#7903;, #273;ánh cá), giá các su#7845;t v#432;#7907;t biên còn tùy thu#7897;c r#7845;t nhi#7873;u vào chi phí mà nh#7919;ng ng#432;#7901;i t#7893; ch#7913;c ph#7843;i tr#7843; cho nh#7919;ng viên ch#7913;c liên h#7879; (quân #273;#7897;i, công an,
 #7911;y ban nhân dân ...) g#7885;i là #273;#7875; “mua bãi”. Cu#7897;c mua bán khá t#7845;p n#7853;p m#7897;t th#7901;i n#7871;u #273;ã phá tan tành không bi#7871;t bao s#7921; nghi#7879;p, c#432;#7899;p #273;i không bi#7871;t bao sinh m#7841;ng thì nó c#361;ng #273;ã làm xu#7845;t hi#7879;n m#7897;t l#7899;p “nhà giàu m#7899;i” v#7899;i nh#7919;ng cu#7897;c #259;n ch#417;i c#7921;c k#7923; xa hoa (ch#7911; y#7871;u #273;ãi #273;#7857;ng các quan ch#7913;c) trong khung c#7843;nh nh#7871;ch nhác chung c#7911;a xã h#7897;i. T#7841;i sao ng#432;#7901;i ta l#7841;i b#7887; x#7913; ra #273;i v#7899;i nh#7919;ng ph#432;#417;ng ti#7879;n mong manh, nguy hi#7875;m nh#432; v#7853;y ? Có th#7875; là vì lý do chính tr#7883;, là kinh t#7871;, là th#7845;y ng#432;#7901;i ta #273;i c#361;ng #273;i theo ... nh#432;ng v#7899;i lý do nào #273;i n#7919;a thì #273;i#7873;u #273;ó c#361;ng là l#7901;i t#7889; cáo không th#7875; bi#7879;n minh #273;#432;#7907;c #273;#7889;i v#7899;i m#7897;t ch#7871;
 #273;#7897; th#432;#7901;ng hay khoe khoang v#7873; tính “#432;u vi#7879;t” c#7911;a mình. Nh#432;ng nó c#361;ng ch#7913;ng t#7887; cái ph#7843;n #7913;ng c#7911;a ng#432;#7901;i dân lúc b#7845;y gi#7901; là tuy#7879;t v#7885;ng #273;#7871;n nh#432; th#7871; nào tr#432;#7899;c m#7897;t ch#7871; #273;#7897; mà h#7885; h#7847;u nh#432; không còn tin #273;#432;#7907;c vào s#7921; #273;#7893;i thay. Có th#7875; nói #273;ó m#7899;i chính là cái k#7871;t qu#7843; t#7893;ng h#7907;p nh#7845;t gi#7843;i thích s#7921; th#7845;t b#7841;i c#7911;a tham v#7885;ng “ti#7871;n nhanh, ti#7871;n m#7841;nh, ti#7871;n v#7919;ng ch#7855;c lên ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i” c#7911;a #272;#7843;ng; góp ph#7847;n làm th#7845;t b#7841;i tham v#7885;ng #7845;y g#7891;m #273;#7911; t#7845;t c#7843; nh#7919;ng nhân t#7889;, t#7915; s#7921; tr#7843; #273;#361;a c#7911;a M#7929; và Trung Qu#7889;c v#7873; màn sau c#7911;a cu#7897;c chi#7871;n tranh #273;#7871;n s#7921; ng#7841;o m#7841;n c#7911;a nh#7919;ng
 ng#432;#7901;i chi#7871;n th#7855;ng cu#7897;c chi#7871;n tranh #7845;y, t#7915; s#7921; phá s#7843;n trên th#7921;c t#7871; không gì bi#7879;n minh #273;#432;#7907;c c#7911;a cái mô hình “ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i” hoang t#432;#7903;ng #273;#7871;n nh#7919;ng vùng v#7851;y #273;au #273;#7899;n c#7911;a nh#7919;ng ng#432;#7901;i dân b#7883; tr#7883;, và v#7873; sau còn có s#7921; suy thoái ngày càng táo t#7907;n c#7911;a chính cái gu#7891;ng máy nhà n#432;#7899;c th#7889;ng tr#7883; n#7919;a.

Nh#7919;ng s#7921; t#7879; h#7841;i nói trên #273;ã tác #273;#7897;ng gì #273;#7871;n hàng ng#361; nh#7919;ng ng#432;#7901;i lãnh #273;#7841;o vào nh#7919;ng n#259;m tháng #7845;y khi#7871;n h#7885; ph#7843;i quy#7871;t #273;#7883;nh #273;i#7873;u ch#7881;nh #273;#432;#7901;ng l#7889;i ? V#7873; m#7863;t này n#7871;u ai có #273;#432;#7907;c nh#7919;ng kinh nghi#7879;m tr#7921;c ti#7871;p thì #273;#7873;u th#7845;y r#7857;ng, ngo#7841;i tr#7915; m#7897;t s#7889; d#432;#7901;ng nh#432; chìm #273;#7855;m trong nh#7919;ng c#417;n m#7897;ng du, ph#7847;n #273;ông nh#7919;ng #273;#7843;ng viên có liên h#7879; v#7899;i th#7921;c t#7871; #273;#7873;u b#7845;t mãn tr#432;#7899;c nh#7919;ng gì x#7843;y ra – ít nh#7845;t thì nh#7919;ng c#7843;nh t#432;#7907;ng #7845;y c#361;ng #273;ã #273;i ng#432;#7907;c l#7841;i v#7899;i nh#7919;ng gì mà h#7885; #273;ã ý th#7913;c rõ ràng khi vào #272;#7843;ng. Nh#432;ng gu#7891;ng máy t#7893; ch#7913;c c#7911;a #272;#7843;ng không #273;#432;#7907;c l#7853;p
 ra #273;#7875; #273;#7873; ra nh#7919;ng thay #273;#7893;i k#7883;p th#7901;i tr#432;#7899;c nh#7919;ng #273;òi h#7887;i th#7921;c t#7871;: s#7921; t#7891;n t#7841;i c#7911;a gu#7891;ng máy là #273;#7875; th#7921;c hi#7879;n nh#7919;ng nguy#7879;n v#7885;ng lâu dài, b#7873;n v#7919;ng c#7911;a nhân dân và #273;i#7873;u này thì ch#7881; có #273;#432;#7907;c khi nhân dân bi#7871;t nghe theo #272;#7843;ng #273;#7875; “ti#7871;n lên” ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i. C#259;n c#7913; vào #273;ó, #272;#7843;ng ph#7843;i có nhi#7879;m v#7909; “u#7889;n n#7855;n” l#7841;i nh#7919;ng gì t#7921; phát, giáo d#7909;c l#7841;i nh#7919;ng gì l#7879;ch h#432;#7899;ng trong nhân dân và c#7843; trong #273;#7843;ng viên cán b#7897;. Gu#7891;ng máy c#7847;m quy#7873;n vì th#7871; c#361;ng ph#7843;i #273;#432;#7907;c t#7893; ch#7913;c m#7897;t cách th#7853;t ch#7863;t ch#7869; #273;#7875; có th#7875; th#7921;c hi#7879;n nhanh chóng câu “nh#7845;t hô bá #7913;ng” trong lãnh #273;#7841;o và ch#7881;
 #273;#7841;o. Tuy th#7871; n#7871;u c#259;n c#7913; vào lý thuy#7871;t mà hình dung gu#7891;ng máy #7845;y nh#432; m#7897;t cái gì #273;ó th#7853;t sít sao, #259;n kh#7899;p r#259;m r#7855;p nh#432; cái máy cái kéo theo hàng lo#7841;t nh#7919;ng máy con thì l#7841;i là #273;i#7873;u không th#7921;c t#7871;. B#7903;i vì cái gu#7891;ng máy #7845;y #273;ã ch#7913;a trong b#7843;n thân nó nh#7919;ng mâu thu#7851;n không bao gi#7901; có th#7875; gi#7843;i quy#7871;t #273;#432;#7907;c.

Tr#432;#7899;c h#7871;t là mâu thu#7851;n gi#7919;a lý thuy#7871;t và th#7921;c hành. Trong lý lu#7853;n v#7873; phát tri#7875;n, chúng ta nên chú ý #273;#7871;n tính ch#7845;t #273;#7863;c bi#7879;t trong ch#7911; ngh#297;a Mác, coi s#7921; t#259;ng tr#432;#7901;ng kinh t#7871; là quan tr#7885;ng nh#7845;t, ch#7881; có gi#7843;i quy#7871;t #273;#432;#7907;c m#7897;t cách có hi#7879;u qu#7843; thì m#7899;i có c#417; s#7903; #273;#7875; t#7841;o nên nh#7919;ng bi#7871;n #273;#7893;i trên m#7863;t th#432;#7907;ng t#7847;ng và ý th#7913;c. Tuy th#7871;, v#7899;i s#7921; phát tri#7875;n c#7911;a Lênin #273;#7889;i v#7899;i nh#7919;ng n#432;#7899;c ch#432;a phát tri#7875;n thì chính tr#7883; chính là khâu then ch#7889;t #273;#7875; xây d#7921;ng kinh t#7871;: vi#7879;c xây d#7921;ng #7845;y l#7841;i t#7887; ra b#7845;t kh#7843; thi xét v#7873; lâu dài vì nh#7919;ng bi#7879;n pháp t#7853;p trung quá #273;áng, bi#7875;u hi#7879;n thành vi#7879;c nhà n#432;#7899;c kh#7889;ng ch#7871; toàn
 b#7897; #273;#7901;i s#7889;ng kinh t#7871; #273;ã quay l#7841;i h#7911;y di#7879;t m#7885;i #273;#7897;ng c#417; phát tri#7875;n. Ch#7911; ngh#297;a t#7853;p th#7875; #7903; #273;ây, cùng #273;i chung v#7899;i nó là s#7903; h#7919;u công c#7897;ng v#7873; t#432; li#7879;u s#7843;n xu#7845;t #273;ã không thích h#7907;p cho s#7921; phát tri#7875;n trong #273;i#7873;u ki#7879;n xã h#7897;i #273;ã v#432;#7907;t qua th#7901;i k#7923; cách m#7841;ng #273;#7875; xây d#7921;ng trong hòa bình. #272;#7875; duy trì #273;#432;#7907;c cu#7897;c s#7889;ng m#7897;t cách t#7921; nhiên, toàn b#7897; xã h#7897;i (k#7875; c#7843; trong #272;#7843;ng), luôn luôn ph#7843;i tìm cách leo lách #273;#7875; ch#7889;ng l#7841;i.

M#7897;t mâu thu#7851;n khác có ý ngh#297;a khá nghiêm tr#7885;ng là mâu thu#7851;n gi#7919;a t#7853;p trung và dân ch#7911;. Dân ch#7911; là th#7915;a nh#7853;n s#7921; khác nhau c#7911;a nhi#7873;u khuynh h#432;#7899;ng, nh#432;ng khi #273;ã t#7853;p trung r#7891;i thì nh#7919;ng khác nhau #7845;y ph#7843;i #273;#432;#7907;c gi#7919; kín trong s#7921; “b#7843;o l#432;u”, không #273;#432;#7907;c truy#7873;n bá, không #273;#432;#7907;c nói ra. #272;i#7873;u #273;ó n#7871;u thích h#7907;p v#7899;i nh#7919;ng ho#7841;t #273;#7897;ng quân s#7921;, cách m#7841;ng, chi#7871;n tranh thì l#7841;i hoàn toàn không mang #273;#7871;n hi#7879;u qu#7843; trong nh#7919;ng ho#7841;t #273;#7897;ng kinh t#7871;, v#259;n hóa. Các tìm tòi v#7873; m#7863;t khoa h#7885;c và t#432; t#432;#7903;ng n#7871;u không #273;#432;#7907;c t#7921; do b#7897;c l#7897; thì s#7869; không t#7841;o ra #273;#432;#7907;c không khí sáng t#7841;o kích thích s#7921; #273;#7893;i m#7899;i liên t#7909;c. Do v#7853;y các
 #273;#7883;a ph#432;#417;ng, c#417; s#7903;, các ngành ngh#7873; mu#7889;n có #273;#432;#7907;c nh#7919;ng h#7853;u qu#7843; t#7889;i thi#7875;u trong ho#7841;t #273;#7897;ng, trong khi bên ngoài v#7851;n làm ra v#7867; tuân ph#7909;c bên trên, trong th#7921;c t#7871; #273;ã ph#7843;i tìm cách làm ng#432;#7907;c l#7841;i, làm khác #273;i #273;#7875; tháo g#7905; nh#7919;ng khó kh#259;n do c#417; ch#7871; m#7879;nh l#7879;nh hành chính gò bó h#7885;.

Nh#7919;ng mâu thu#7851;n trên #273;ây cho chúng ta th#7845;y cái c#417; ch#7871; t#7853;p trung #273;#7863;c bi#7879;t c#7897;ng s#7843;n #273;ã ch#7913;a trong b#7843;n thân nh#7919;ng nhân t#7889; làm vô hi#7879;u hóa tính th#7889;ng nh#7845;t c#7911;a nó m#7897;t cách dai d#7859;ng: thay vì #273;#432;#7907;c b#7897;c l#7897; ra ngoài #273;#7875; gi#7843;i quy#7871;t nhanh chóng thì chúng l#7841;i lu#7891;n sâu vào trong làm cho n#7897;i b#7897; ngày càng ru#7895;ng nát nh#432;ng bên ngoài thì v#7851;n nguyên v#7865;n. Trong nh#7919;ng tr#432;#7901;ng h#7907;p kh#7911;ng ho#7843;ng thì nh#7919;ng mâu thu#7851;n n#7897;i t#7841;i #7845;y s#7869; tìm cách phá v#7905; ph#7847;n nào cái v#7887; x#417; c#7913;ng và b#7897;c l#7897; ra b#7857;ng nh#7919;ng hình th#7913;c mà ng#432;#7901;i ta g#7885;i là “xé rào”, “vô k#7927; lu#7853;t”, r#7845;t th#432;#7901;ng g#7863;p trong cách nói n#259;ng, vi#7871;t lách ho#7863;c hành #273;#7897;ng không ch#7883;u theo nh#7919;ng khuôn phép #273;ã
 quy #273;#7883;nh. Thông th#432;#7901;ng nh#7919;ng hành vi và l#7901;i nói nh#432; th#7871; bao gi#7901; c#361;ng b#7883; “phê phán”, tr#7845;n áp, nh#432;ng sau #273;ó th#7875; nào c#361;ng s#7869; #273;#432;#7907;c #273;#432;a vào Ngh#7883; quy#7871;t m#7899;i, m#7897;t ph#7847;n nào #273;ó và d#432;#7899;i m#7897;t hình th#7913;c nào #273;ó v#7899;i t#432; cách là “t#432; duy c#7911;a t#7853;p th#7875; #272;#7843;ng”. Cu#7897;c v#7853;n #273;#7897;ng c#7843;i cách trong ch#7871; #273;#7897; c#7897;ng s#7843;n vì th#7871; bao gi#7901; c#361;ng ch#7853;m ch#7841;p và mang tính ch#7845;t #273;#7845;u tranh n#7897;i b#7897; r#7845;t gay g#7855;t, nhi#7873;u khi #273;#7851;m máu.
NH#7918;NG HI#7878;N T#431;#7906;NG XÉ RÀO
Vào th#7901;i #273;i#7875;m 1979, chúng ta th#7845;y c#417; ch#7871; trên #273;ây #273;ã b#7883; quy #273;#7883;nh b#7903;i m#7897;t s#7889; ti#7873;n #273;#7873; khách quan sau #273;ây:

– Chính sách tr#7843; #273;#361;a c#7911;a M#7929; #273;ã gây cho Vi#7879;t Nam nh#7919;ng khó kh#259;n tr#7847;m tr#7885;ng, nh#432;ng xét v#7873; tác #273;#7897;ng thay #273;#7893;i thì l#7841;i không có gì #273;áng k#7875; – dù sao M#7929; c#361;ng tàn phá không th#432;#417;ng ti#7871;c Vi#7879;t Nam và #273;ã th#7845;t b#7841;i v#7873; s#7921; tàn phá #273;ó. Nh#7919;ng ng#432;#7901;i Vi#7879;t Nam sang M#7929; hoàn toàn có lý do #273;#7875; ph#7845;t cao ng#7885;n c#7901; “ch#7889;ng c#7897;ng” nh#432;ng #273;#7889;i v#7899;i suy ngh#297; chung c#7911;a ng#432;#7901;i trong n#432;#7899;c thì nh#7919;ng ng#432;#7901;i Vi#7879;t Nam #7845;y #273;ã tr#7903; nên nh#7919;ng con ng#432;#7901;i c#7911;a quá kh#7913; – h#7885; c#361;ng ch#7881; là s#7843;n ph#7849;m th#7845;t b#7841;i c#7911;a M#7929;. Hành #273;#7897;ng có ý ngh#297;a c#7911;a nh#7919;ng ng#432;#7901;i trong n#432;#7899;c (#273;#432;#7907;c M#7929; c#7893; v#361;) là v#432;#7907;t biên, nh#432;ng chúng ta #273;ã
 bi#7871;t, #273;ó ch#7881; là nh#7919;ng hành #273;#7897;ng tuy#7879;t v#7885;ng, m#7863;t khác nó t#7841;o ra m#7897;t tâm lý xì h#417;i, m#7897;t l#7889;i thoát #7903; ngoài cho nh#7919;ng khó kh#259;n bên trong.

– Cu#7897;c chi#7871;n tranh v#7899;i Trung Qu#7889;c c#361;ng có m#7897;t tác #273;#7897;ng #273;#7863;c bi#7879;t. Tuy có tác #273;#7897;ng phân hóa hàng ng#361; #272;#7843;ng, nh#432;ng #273;#7863;t vào truy#7873;n th#7889;ng ch#7889;ng B#7855;c ph#432;#417;ng c#7911;a ng#432;#7901;i Vi#7879;t Nam thì v#7851;n #273;#432;#7907;c xã h#7897;i tán #273;#7891;ng. Xét v#7873; m#7897;t m#7863;t khác, #273;i#7873;u #273;ó c#361;ng l#7841;i là m#7897;t kích thích m#7899;i cho nh#7919;ng canh tân t#432; t#432;#7903;ng và v#259;n hóa. N#432;#417;ng theo #273;#432;#7901;ng l#7889;i ch#7889;ng “bành tr#432;#7899;ng B#7855;c kinh”, nh#7919;ng trí th#7913;c và v#259;n ngh#7879; s#297; #273;ã #273;#7863;t v#7845;n #273;#7873; ch#7889;ng ch#7911; ngh#297;a Mao #7903; Vi#7879;t Nam, h#7879; t#432; t#432;#7903;ng này #273;ã #273;è n#7863;ng lên #273;#7901;i s#7889;ng tinh th#7847;n c#7911;a Vi#7879;t Nam t#7915; lâu, nay nhân có chi#7871;n tranh v#7899;i Trung qu#7889;c, #273;ã có d#7883;p bùng ra
 22 .

– Vi#7879;c Vi#7879;t Nam ng#7843; h#7859;n sang phía Liên Xô, trong b#7889;i c#7843;nh #7845;y, #273;ã có tác d#7909;ng thu#7853;n l#7907;i cho xu h#432;#7899;ng c#7843;i cách: trong s#7921; gi#7899;i h#7841;n v#7873; t#432; duy lúc b#7845;y gi#7901;, dù sao ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i th#7921;c hi#7879;n theo ki#7875;u Liên Xô v#7851;n c#7903;i m#7903; h#417;n 23 và #273;i#7873;u #273;ó #273;ã gi#7843; #273;#7883;nh m#7897;t th#7913; mô hình “ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i” chân chính nào #273;ó mà ng#432;#7901;i ta có th#7875; “v#7853;n d#7909;ng”, noi theo. Có hi#7875;u #273;i#7873;u này chúng ta m#7899;i hi#7875;u #273;#432;#7907;c cái h#432;#7899;ng c#7843;i cách b#7845;y gi#7901; #7903; Vi#7879;t Nam v#7851;n ch#432;a thoát kh#7887;i cái mà ng#432;#7901;i ta g#7885;i là nh#7919;ng “#273;i#7873;u ch#7881;nh” ho#7863;c nh#7919;ng “c#7843;i cách xã h#7897;i ch#7911; ngh#297;a”. Và #273;ây chính là h#7907;p #273;i#7875;m #273;#7875; các xu h#432;#7899;ng khác nhau trong
 #272;#7843;ng t#7841;o ra #273;#432;#7907;c Ngh#7883; quy#7871;t tháng 9-1979.

T#7845;t nhiên, nh#432; chúng ta #273;ã bi#7871;t, #273;#7875; có #273;#432;#7907;c quy#7871;t #273;#7883;nh công khai #7845;y, trong #272;#7843;ng và xã h#7897;i #273;ã di#7877;n ra không ng#7915;ng nh#7919;ng ho#7841;t #273;#7897;ng t#7841;o áp l#7921;c ngày càng m#7841;nh m#7869; mà chúng ta có th#7875; kê ra m#7897;t s#7889; hi#7879;n t#432;#7907;ng #273;áng l#432;u ý nh#432; sau: V#7872; M#7862;T KINH T#7870;: Cùng v#7899;i ph#7843;n #7913;ng tiêu c#7921;c c#7911;a toàn b#7897; xã h#7897;i (lãn công, #259;n c#7855;p ...) các hành #273;#7897;ng ch#7889;ng l#7841;i #273;#432;#7901;ng l#7889;i chung (ki#7875;u Kim Ng#7885;c #7903; V#297;nh Phú h#7891;i th#7901;i còn chi#7871;n tranh) v#7851;n ti#7871;p t#7909;c. Nh#7919;ng gì x#7843;y ra #7903; mi#7873;n Nam #273;ã bi#7875;u hi#7879;n #273;#432;#7907;c thành m#7897;t phong trào có quy mô l#7899;n, di#7877;n ra công khai và #273;#432;#7907;c nh#7919;ng ng#432;#7901;i lãnh #273;#7841;o #273;#7883;a ph#432;#417;ng #7911;ng h#7897; lúc
 kh#7903;i #273;#7847;u. Nhi#7873;u ng#432;#7901;i #273;ã vi#7871;t v#7873; #273;#7873; tài này, #7903; #273;ây chúng tôi ch#7881; d#7851;n ra m#7897;t s#7889; thí d#7909; #273;#432;#7907;c ông Nguy#7877;n v#259;n Linh, Bí th#432; thành #7911;y lúc b#7845;y gi#7901; xác nh#7853;n:

“... #273;#7847;u n#259;m 1979 (tôi nh#7845;n m#7841;nh, LP) #273;ã xu#7845;t hi#7879;n m#7897;t s#7889; mô hình tháo g#7905; trong m#7897;t s#7889; c#417; s#7903; s#7843;n xu#7845;t công nghi#7879;p nh#432; Công ty b#7897;t gi#7863;t mi#7873;n Nam, Xí nghi#7879;p thu#7889;c lá, D#432;#7907;c ph#7849;m 2-9, Nhà máy bia Sài Gòn, Xí nghi#7879;p D#432;#7907;c thú y, Xí nghi#7879;p d#7879;t Thành công, Phong phú, Ph#432;#7899;c Long, Th#7855;ng L#7907;i, D#7879;t #272;ay 13, Xí nghi#7879;p c#417; khí Caric, Silico, Vinappo, Sinco, v.v... #272;i#7875;n hình là Công ty b#7897;t gi#7863;t mi#7873;n Nam #273;ã t#7893; ch#7913;c l#7841;i s#7843;n xu#7845;t, liên k#7871;t v#7899;i nhi#7873;u t#7881;nh mi#7873;n Tây và mi#7873;n Trung khai thác nguyên li#7879;u, trao #273;#7893;i thành ph#7849;m, xây d#7921;ng ph#432;#417;ng án s#7843;n xu#7845;t ngoài k#7871; ho#7841;ch, pháp l#7879;nh, nâng cao #273;#432;#7907;c thu nh#7853;p cho công nhân b#7857;ng áp d#7909;ng l#432;#417;ng khoán,
 l#432;#417;ng s#7843;n ph#7849;m, v#7853;n d#7909;ng các ch#7871; #273;#7897; th#432;#7903;ng linh ho#7841;t h#417;n, gi#7843;i quy#7871;t cho công nhân thêm cho nhi#7873;u m#7863;t hàng ngoài 10 m#7863;t hàng cung c#7845;p theo #273;#7883;nh l#432;#7907;ng, gi#7843;i quy#7871;t b#7919;a #259;n ...” 24 .

Qua s#7921; trình bày trên, ng#432;#7901;i ta th#7845;y n#7897;i dung “tháo g#7905;” v#7873; m#7863;t kinh t#7871; #273;ã mang ý ngh#297;a ch#7889;ng t#7853;p trung quá #273;áng theo mô hình “Vi#7879;t Nam Dân ch#7911; C#7897;ng hòa” áp #273;#7863;t vào mi#7873;n Nam: #273;ó chính là ph#7843;n #7913;ng t#7921; nhiên c#7911;a s#7843;n xu#7845;t mu#7889;n m#7903; r#7897;ng, giao l#432;u, không ch#7845;p nh#7853;n #273;#432;#7901;ng l#7889;i b#7855;t m#7885;i th#7913; ph#7843;i t#7853;p trung vào nhà n#432;#7899;c. #272;ây chính là nh#7919;ng c#7921;a qu#7853;y ban #273;#7847;u #273;#7875; d#7847;n d#7847;n ti#7871;n t#7899;i #273;òi quy#7873;n t#7921; tr#7883; cho c#417; s#7903; #273;#432;#7907;c phát tri#7875;n v#7873; sau. Ch#7911; tr#432;#417;ng “tháo g#7905;” này b#7855;t #273;#7847;u t#7915; thành ph#7889; H#7891; Chí Minh #273;ã mang ý ngh#297;a #273;#7863;c bi#7879;t: nó xu#7845;t phát t#7915; trung tâm kinh t#7871;, v#259;n hóa c#7911;a m#7897;t mi#7873;n #273;#7845;t #273;ã có
 truy#7873;n th#7889;ng lâu n#259;m v#7873; ti#7871;p c#7853;n v#7899;i nh#7919;ng bi#7871;n chuy#7875;n nhanh chóng c#7911;a th#7871; gi#7899;i, #273;ã t#7915;ng m#7897;t th#7901;i h#7897;i nh#7853;p v#7899;i th#7871; gi#7899;i #273;#7875; phát tri#7875;n.

V#7872; M#7862;T T#431; T#431;#7902;NG, N#7870;P S#7888;NG: #272;#7891;ng th#7901;i v#7899;i vi#7879;c ch#7889;ng áp #273;#7863;t kinh t#7871; c#361;ng #273;ã xu#7845;t hi#7879;n xu h#432;#7899;ng c#7911;a nh#7919;ng ng#432;#7901;i tham gia cách m#7841;ng #7903; mi#7873;n Nam, ch#7889;ng l#7841;i s#7921; xâm nh#7853;p c#7911;a l#7873; l#7889;i qu#7843;n lý mang t#7915; mi#7873;n B#7855;c vào #273;#7889;i v#7899;i nh#7919;ng vùng g#7885;i là “m#7899;i gi#7843;i phóng”. Vào lúc b#7845;y gi#7901;, #273;ây là m#7897;t hi#7879;n t#432;#7907;ng #273;áng chú ý, #273;#7863;c bi#7879;t v#7899;i l#7879;nh gi#7843;i tán Trung #432;#417;ng c#7909;c R và sau #273;ó không kèn không tr#7889;ng khai t#7917; cái g#7885;i là “Chính ph#7911; Cách m#7841;ng Lâm th#7901;i C#7897;ng hòa Mi#7873;n Nam Vi#7879;t Nam”. Tuy mang màu s#7855;c “B#7855;c Nam” (v#7889;n là v#7845;n #273;#7873; ngày càng t#7887; ra gi#7843; t#7841;o), nh#432;ng b#7845;y gi#7901; ý ngh#297;a chính tr#7883; và tâm lý c#7911;a
 s#7921; ph#7843;n #7913;ng mang ý ngh#297;a v#259;n hoá rõ r#7879;t. Các hi#7879;n t#432;#7907;ng sau #273;ây có l#7869; s#7869; không bao gi#7901; xóa #273;#432;#7907;c kh#7887;i ký #7913;c con ng#432;#7901;i vào cái th#7901;i c#7921;c k#7923; #273;en t#7889;i #7845;y: cùng v#7899;i vi#7879;c #273;i truy lùng, t#7883;ch thu (và c#7843; phá phách) nh#7919;ng th#7913; g#7885;i là “chi#7871;n l#7907;i ph#7849;m”, ng#432;#7901;i ta b#7855;t #273;#7847;u ti#7871;n hành nh#7919;ng chi#7871;n d#7883;ch c#7843;i t#7841;o r#7847;m r#7897; nh#432; ch#7863;n #273;#432;#7901;ng c#7855;t tóc, c#7855;t qu#7847;n thanh niên, ch#7863;n #273;#432;#7901;ng rút x#259;ng trong xe g#7855;n máy (#273;#7875; g#7885;i là ch#7889;ng ngu#7891;n tiêu th#7909; x#259;ng nhà n#432;#7899;c), (có n#417;i) b#7855;t xe #273;#7841;p ph#7843;i mang bi#7875;n s#7889;, nh#7853;p kinh thánh vào lo#7841;i sách “#273;#7891;i tr#7909;y và ph#7843;n #273;#7897;ng” c#7847;n ph#7843;i t#7883;ch thu ... T#7845;t c#7843;
 #273;#7873;u nhân danh cho m#7897;t cái gì #273;ó g#7885;i là “cách m#7841;ng”, “lành m#7841;nh”, “ti#7871;n b#7897;” nh#7919;ng m#7885;i th#7913; #273;#7873;u t#7887; ra k#7923; quái #273;#7871;n ch#7895; khó t#432;#7903;ng t#432;#7907;ng #273;#432;#7907;c.

Nh#7919;ng ng#432;#7901;i c#7847;m bút #7903; mi#7873;n Nam lúc b#7845;y gi#7901; (ph#7847;n #273;ông #273;#7873;u là nh#7919;ng thành ph#7847;n tham gia cách m#7841;ng “t#7841;i ch#7895;”) #273;ã bày t#7887; s#7921; b#7845;t bình m#7897;t cách công khai và gay g#7855;t trong các cu#7897;c h#7885;p ho#7863;c trên báo chí. Nguy#7877;n Tr#7885;ng V#259;n (lúc b#7845;y gi#7901; #7903; H#7897;i Trí th#7913;c yêu n#432;#7899;c) #273;ã phát bi#7875;u th#7859;ng th#7915;ng r#7857;ng nh#7919;ng hành vi tr#7883;ch th#432;#7907;ng, ngu d#7889;t c#7911;a nh#7919;ng cán b#7897; luôn luôn g#7891;ng l#7853;p tr#432;#7901;ng lên #273;#7875; d#7841;y d#7895; ng#432;#7901;i khác #273;ó chính là m#7897;t th#7913; chuyên chính g#7885;i là “chuyên chính vô h#7885;c”. T#7841;p chí #272;#7913;ng d#7853;y c#7911;a Nguy#7877;n Ng#7885;c Lan #273;ã #273;#7875; h#7859;n m#7897;t s#7889; #273;#7863;c bi#7879;t 25 #273;#7843; kích thái #273;#7897; ch#7909;p m#361; b#7915;a bãi trong nh#7919;ng cu#7889;n sách,
 bài báo g#7885;i là “phê phán v#259;n hóa th#7921;c dân m#7899;i” nh#432;ng nhìn #273;âu c#361;ng th#7845;y nh#7919;ng “tàn d#432;” c#7911;a “M#7929; Ng#7909;y”, c#7889; ý bôi nh#7885; c#7843; m#7897;t mi#7873;n #273;#7845;t #273;ã không ng#7915;ng bi#7871;t gi#7919; ph#7849;m giá c#7911;a mình trong nh#7919;ng hoàn c#7843;nh kh#7855;c nghi#7879;t. Hi#7879;n t#432;#7907;ng cán b#7897; #272;#7843;ng bi#7871;n ch#7845;t, xa r#7901;i th#7921;c t#7871;, xa r#7901;i nhân dân, #273;#7849;y #273;#7845;t n#432;#7899;c vào nghèo kh#7893;, l#7841;c h#7853;u c#361;ng #273;ã #273;#432;#7907;c báo Tin Sáng c#7911;a Ngô Công #272;#7913;c v#7841;ch ra trong m#7845;y s#7889; 26 . #272;ó không ph#7843;i là s#7921; phê phán nh#7857;m nh#7919;ng s#7921; ki#7879;n r#7901;i r#7841;c mà còn mu#7889;n báo #273;#7897;ng v#7899;i xã h#7897;i hi#7879;n t#432;#7907;ng suy thoái c#7911;a m#7897;t #273;#7843;ng cách m#7841;ng khi b#7855;t #273;#7847;u n#7855;m #273;#432;#7907;c chính quy#7873;n.

Nh#7919;ng phê phán trên #273;ây #273;ã gây nên nh#7919;ng ph#7843;n #7913;ng quy#7871;t li#7879;t trong gi#7899;i quan ch#7913;c có nhi#7879;m v#7909; gác c#7893;ng v#7873; m#7863;t t#432; t#432;#7903;ng cho #272;#7843;ng; t#7845;t c#7843; #273;#7873;u #273;ã b#7883; k#7871;t án gay g#7855;t nh#432;: “ph#7843;n #273;#7897;ng”, “ch#7889;ng #273;#7843;ng m#7897;t cách tinh vi” v.v...

C#361;ng v#7873; m#7863;t v#259;n hóa, vào lúc b#7845;y gi#7901; #7903; mi#7873;n B#7855;c #273;ã x#7843;y ra hi#7879;n t#432;#7907;ng ch#7889;ng ch#7911; ngh#297;a Mao trong v#259;n ngh#7879;, mang tính lý lu#7853;n mà #7843;nh h#432;#7903;ng c#7911;a nó #273;ã kéo dài mãi #273;#7871;n sau này. Kh#7903;i #273;#7847;u là bài vi#7871;t c#7911;a Hoàng Ng#7885;c Hi#7871;n #273;#259;ng trên báo V#259;n ngh#7879; 27 #273;#7875; ti#7871;p ngay sau #273;ó là #272;#7873; c#432;#417;ng #273;#7873; d#7851;n v#7873; sáng tác v#259;n h#7885;c do Nguyên Ng#7885;c 28 trình bày t#7841;i H#7897;i ngh#7883; #273;#7843;ng viên t#7893; ch#7913;c t#7841;i Hà N#7897;i vào tháng 6-1979, c#7843; hai #273;#7873;u th#7889;ng nh#7845;t v#7899;i nhau trên l#7853;p lu#7853;n cho r#7857;ng ph#7843;i #273;#432;a vi#7879;c phê phán ch#7911; ngh#297;a Mao trong l#297;nh v#7921;c chính tr#7883; sang v#259;n ngh#7879;, phê phán lu#7853;n #273;i#7875;m “v#259;n ch#432;#417;ng ph#7909;c v#7909; chính tr#7883;”,
 tr#7843; l#7841;i cho v#259;n ngh#7879; ch#7913;c n#259;ng riêng bi#7879;t c#7911;a nó là sáng t#7841;o ra m#7897;t th#7871; gi#7899;i có cá tính và t#7921; do. T#7845;t nhiên các bài vi#7871;t này, xu#7845;t hi#7879;n vào lúc b#7845;y gi#7901;, v#7851;n ch#432;a dám v#432;#7907;t kh#7887;i ng#432;#7905;ng c#7917;a c#7911;a #273;#432;#7901;ng l#7889;i chính th#7889;ng, nó ch#7881; nhân danh #273;#432;#7901;ng l#7889;i #7845;y #273;#7875; ch#7845;n ch#7881;nh nh#7919;ng cái quá thô b#7841;o; tuy v#7853;y khi xu#7845;t hi#7879;n, chúng c#361;ng b#7883; nh#7919;ng ng#432;#7901;i lãnh #273;#7841;o cao c#7845;p coi là m#7897;t th#7913; “tà khí” cùng v#7899;i nh#7919;ng th#7913; tà khí tr#432;#7899;c #273;ó, góp ph#7847;n “ph#7911; #273;#7883;nh nh#7919;ng thành t#7921;u v#259;n h#7885;c trong chi#7871;n tranh”, và “dao #273;#7897;ng ngay trên nh#7919;ng nguyên t#7855;c c#417; b#7843;n c#7911;a n#7873;n v#259;n ngh#7879; hi#7879;n th#7921;c xã h#7897;i ch#7911; ngh#297;a” 29 .

Hi#7879;n t#432;#7907;ng b#7883; #273;#7843; kích #7845;y th#7853;t ra quy mô không l#7899;n l#7855;m, s#7921; phê phán không mang tính tr#7921;c di#7879;n nh#432; nh#7919;ng gì #273;ã x#7843;y ra tr#432;#7899;c #273;ó (Nhân v#259;n Giai ph#7849;m) và sau #273;ó (v#259;n ngh#7879; #273;#7893;i m#7899;i sau 1986), nh#432;ng s#7903; d#297; nó làm cho nh#7919;ng ng#432;#7901;i lãnh #273;#7841;o t#7913;c gi#7853;n là do nh#7919;ng th#7913; lý lu#7853;n #273;ó #273;ang mu#7889;n #273;#432;a v#259;n ngh#7879; ra kh#7887;i cái thân ph#7853;n làm c#7847;n v#7909; cho chính tr#7883;, ho#7863;c toan tính không th#7915;a nh#7853;n tính ch#7845;t “tuy#7879;t v#7901;i” trong cái hi#7879;n th#7921;c “xã h#7897;i ch#7911; ngh#297;a” do #273;#7843;ng t#7841;o ra. Cùng v#7899;i kinh t#7871;, v#259;n ngh#7879; c#361;ng #273;ã góp ph#7847;n t#7841;o ra nh#7919;ng áp l#7921;c bu#7897;c nh#7919;ng ng#432;#7901;i lãnh #273;#7841;o ph#7843;i #273;i#7873;u ch#7881;nh l#7841;i #273;#432;#7901;ng l#7889;i.
H#7896;I NGH#7882; TRUNG #431;#416;NG 6 (KHÓA IV, THÁNG 9-1979)
Ngh#7883; quy#7871;t này có ph#7847;n nói h#7859;n v#7873; kinh t#7871; mang tên V#7873; ph#432;#417;ng h#432;#7899;ng nhi#7879;m v#7909; phát tri#7875;n hàng công nghi#7879;p tiêu dùng và công nghi#7879;p #273;#7883;a ph#432;#417;ng nh#432;ng có m#7897;t ph#7847;n khác toàn di#7879;n h#417;n g#7885;i là Tình hình nhi#7879;m v#7909; c#7845;p bách 30 , qua #273;ó ng#432;#7901;i ta th#7845;y n#7893;i b#7853;t lên m#7845;y quan #273;i#7875;m nh#7853;n th#7913;c:

– Vi#7879;c #273;ánh giá tình hình #273;ã tr#7903; nên th#7921;c t#7871; ; #273;à tr#432;#7907;t c#7911;a chi#7871;n tranh c#361;ng #273;ã #273;#432;#7907;c tính #273;#7871;n (m#7845;t vi#7879;n tr#7907; M#7929;, chi#7871;n tranh biên gi#7899;i) cùng v#7899;i nh#7919;ng h#7853;u qu#7843; gay g#7855;t (n#7841;n th#7845;t nghi#7879;p, #273;#7901;i s#7889;ng sút kém ...). Ti#7873;m n#259;ng c#7911;a mi#7873;n Nam do M#7929; #273;#7875; l#7841;i có lúc #273;#432;#7907;c cán b#7897; “h#7891; h#7903;i” #273;ón nh#7853;n nh#432; là m#7897;t th#7913; chi#7871;n l#7907;i ph#7849;m dùng #273;ó làm bàn #273;#7841;p ti#7871;n nhanh thì nay #273;ã #273;#432;#7907;c nhìn l#7841;i sau m#7897;t th#7901;i gian làm cho th#7845;t thoát, h#432; h#7887;ng.

– Vi#7879;c #273;ánh giá nh#7919;ng sai l#7847;m ch#7911; quan c#7911;a lãnh #273;#7841;o c#361;ng #273;#432;#7907;c #273;#7873; c#7853;p th#7859;ng th#7855;n h#417;n: t#7915; b#7879;nh duy ý chí, mu#7889;n #273;#7889;t giai #273;o#7841;n, b#7845;t ch#7845;p quy lu#7853;t #273;#7871;n s#7921; suy thoái c#7911;a cán b#7897; và ph#432;#417;ng pháp qu#7843;n lý thi#7871;u hi#7879;u l#7921;c #273;#7873;u #273;#432;#7907;c nêu ra. So v#7899;i tr#432;#7899;c #273;ây, #273;ó là m#7897;t b#432;#7899;c ti#7871;n l#7899;n vì #273;ã ph#7847;n nào #273;#7905; huênh hoang, ng#7841;o m#7841;n h#417;n.

Chính t#7915; nh#7919;ng #273;ánh giá trên #273;ây mà nh#7919;ng bi#7879;n pháp #273;#432;a ra c#361;ng t#7887; ra thi#7871;t th#7921;c h#417;n. Cùng v#7899;i t#432; th#7871; “s#7861;n sàng chi#7871;n #273;#7847;u b#7843;o v#7879; T#7893; qu#7889;c” (chi#7871;n tranh v#7899;i Trung Qu#7889;c), vi#7879;c ch#7889;ng các hi#7879;n t#432;#7907;ng tiêu c#7921;c (#259;n c#7855;p, h#7889;i l#7897;, #7913;c hi#7871;p qu#7847;n chúng) c#361;ng #273;#432;#7907;c #273;#7863;t bi#7879;t nh#7845;n m#7841;nh bên c#7841;nh n#7897;i dung chính y#7871;u v#7873; kinh t#7871; v#7899;i m#7897;t s#7889; #273;i#7875;m c#259;n b#7843;n sau #273;ây:

– Tháo g#7905; m#7897;t s#7889; h#7841;n ch#7871; trong các chính sách, ch#7871; #273;#7897; qu#7843;n lý #273;#7875; các khu v#7921;c qu#7889;c doanh, t#7853;p th#7875;, l#432;u thông phân ph#7889;i “bung ra” ho#7841;t #273;#7897;ng. Nh#432;ng vi#7879;c “bung ra” #7845;y, theo Ngh#7883; quy#7871;t thì ph#7843;i có k#7871; ho#7841;ch, ch#7913; không mu#7889;n làm gì thì làm. Th#7921;c ch#7845;t #273;ây ch#7881; là nh#7919;ng bi#7879;n pháp g#7905; bí, cho phép các c#417; s#7903; s#7843;n xu#7845;t t#7921; xoay x#7903; tìm nguyên li#7879;u, v#7853;t t#432;, th#7883; tr#432;#7901;ng, v#7889;n li#7871;ng #273;#7875; ch#7845;m d#7913;t tình tr#7841;ng nhà máy b#7883; #273;óng c#7917;a, công nhân không có vi#7879;c làm, s#7843;n xu#7845;t b#7871; t#7855;c, #273;#7901;i s#7889;ng th#7845;p kém v#7889;n là nh#7919;ng hi#7879;n t#432;#7907;ng ph#7893; bi#7871;n vào lúc b#7845;y gi#7901;.

– Cho phép nh#7919;ng thành ph#7847;n kinh t#7871; ngoài qu#7889;c doanh và t#7853;p th#7875; ho#7841;t #273;#7897;ng g#7885;i là #273;#7875; “t#7853;n d#7909;ng” m#7885;i kh#7843; n#259;ng v#7873; lao #273;#7897;ng, k#7929; thu#7853;t, v#7889;n li#7871;ng, có l#7907;i cho s#7843;n xu#7845;t. Bi#7879;n pháp này không m#7899;i nh#432;ng nay nh#7855;c l#7841;i c#361;ng là #273;#7875; g#7905; bí ph#7847;n nào cho s#7921; th#7845;t b#7841;i quá rõ r#7879;t c#7911;a khu v#7921;c qu#7889;c doanh trong vi#7879;c #273;áp #7913;ng các nhu c#7847;u thi#7871;t th#7921;c c#7911;a xã h#7897;i. C#7847;n chú ý là v#7873; m#7863;t lý lu#7853;n, nh#7919;ng bi#7879;n pháp này ch#7881; #273;#432;#7907;c ch#7845;p nh#7853;n trong th#7901;i k#7923; quá #273;#7897;, ch#7913; không ph#7843;i là v#297;nh vi#7877;n. Vì th#7871; ngay trong khi th#7915;a nh#7853;n s#7921; c#7847;n thi#7871;t c#7911;a các thành ph#7847;n t#432; nhân thì c#361;ng ch#7881; trong l#297;nh v#7921;c s#7843;n xu#7845;t thôi, h#417;n
 n#7919;a ch#7881; cho phép nh#7919;ng xí nghi#7879;p lo#7841;i nh#7887;, v#7915;a ho#7841;t #273;#7897;ng ch#7913; không ph#7843;i là t#7845;t c#7843;. #272;#7863;c bi#7879;t t#432; th#432;#417;ng thì ph#7843;i xóa b#7887;. Nói chung n#7871;u #273;#7875; cho các thành ph#7847;n t#432; nhân, cá th#7875; (g#7885;i là phi xã h#7897;i ch#7911; ngh#297;a) l#7845;n áp, xói mòn nh#7919;ng thành ph#7847;n qu#7889;c doanh, t#7853;p th#7875; (g#7885;i là xã h#7897;i ch#7911; ngh#297;a) là sai l#7847;m v#7873; quan #273;i#7875;m.

– Nh#7919;ng bi#7879;n pháp trên #273;ây #273;#7873;u d#7921;a trên quan #273;i#7875;m lý lu#7853;n v#7873; th#7901;i k#7923; quá #273;#7897; là v#7853;n d#7909;ng các quan h#7879; th#7883; tr#432;#7901;ng #273;#7875; b#7893; sung cho k#7871; ho#7841;ch nh#432;ng không #273;#7875; cho th#7883; tr#432;#7901;ng chi ph#7889;i s#7843;n xu#7845;t m#7897;t cách “t#7921; phát” nh#432; trong ch#7911; ngh#297;a t#432; b#7843;n, vì th#7871; khi nói #273;#7871;n th#7883; tr#432;#7901;ng thì ph#7843;i phân bi#7879;t th#7883; tr#432;#7901;ng có k#7871; ho#7841;ch v#7899;i th#7883; tr#432;#7901;ng ngoài k#7871; ho#7841;ch #273;#7875; s#7917; d#7909;ng cái th#7913; hai “b#7893; sung” cho cái th#7913; nh#7845;t. Còn cái g#7885;i là “th#7883; tr#432;#7901;ng có k#7871; ho#7841;ch” thì ch#7881; có ngh#297;a là #273;#7875; cho các c#417; s#7903; s#7843;n xu#7845;t qu#7889;c doanh t#7921; xoay x#7903;, t#7921; kinh doanh theo cách th#7913;c c#7911;a th#7883; tr#432;#7901;ng, có h#7841;ch toán l#7901;i
 l#7895; ch#7913; không hoàn toàn là m#7863;t b#7857;ng th#7909; #273;#7897;ng, tùy thu#7897;c vào c#417; ch#7871; “giao n#7897;p c#7845;p phát” nh#432; c#361;. Th#7883; tr#432;#7901;ng có k#7871; ho#7841;ch ch#7881; là m#7897;t cách di#7877;n t#7843; v#7873; m#7863;t lý lu#7853;n m#7845;y ch#7919; “kinh doanh xã h#7897;i ch#7911; ngh#297;a” thôi: nó ch#7881; d#7915;ng l#7841;i #7903; ch#7895; trao #273;#7893;i hàng hóa ch#7913; ch#432;a ph#7843;i #273;#432;#7907;c quan ni#7879;m r#7897;ng rãi nh#432; hi#7879;n nay, ngoài th#7883; tr#432;#7901;ng hàng hóa còn có th#7883; tr#432;#7901;ng v#7889;n, lao #273;#7897;ng, k#7929; thu#7853;t ...

Ngh#7883; quy#7871;t còn #273;#7873; c#7853;p nhi#7873;u v#7845;n #273;#7873; khác (ngo#7841;i th#432;#417;ng, qu#7889;c phòng, làm ch#7911; t#7853;p th#7875; ...) nh#432;ng tr#7885;ng #273;i#7875;m c#7911;a nó v#7851;n là kinh t#7871; mà n#7897;i dung c#7889;t lõi là h#7907;p pháp hóa b#7857;ng cách #273;#7863;t ra nh#7919;ng gi#7899;i h#7841;n mang tính nguyên t#7855;c #273;#7875; nh#7919;ng hành #273;#7897;ng #7845;y không tái di#7877;n n#7919;a, ho#7863;c không v#432;#7907;t qua. Theo ngôn ng#7919; c#7911;a gu#7891;ng máy, ng#432;#7901;i ta g#7885;i #273;ó là “lãnh #273;#7841;o”, nh#432;ng th#7921;c t#7871; ch#7881; có ngh#297;a là sau khi ch#7841;y theo s#7921; ki#7879;n ng#432;#7901;i ta li#7873;n gò các s#7921; ki#7879;n #7845;y vào nh#7919;ng #273;#7883;nh h#432;#7899;ng mang tính ý th#7913;c h#7879; và k#7927; lu#7853;t c#7911;a t#7893; ch#7913;c. #272;úng nh#432; Ngh#7883; quy#7871;t #273;ã kh#7859;ng #273;#7883;nh: #273;ó ch#7881; là m#7897;t th#7913; nhi#7879;m v#7909;
 “c#7845;p bách” #273;#432;a ra #273;#7875; #273;#7889;i phó v#7899;i tình hình #273;ã b#7883; #273;#7849;y t#7899;i chân t#432;#7901;ng.

Ý ngh#297;a #273;ó c#7911;a Ngh#7883; quy#7871;t tháng 9-1979 s#7869; b#7897;c l#7897; rõ h#417;n khi chúng ta #273;#7863;t nó vào toàn b#7897; #273;#432;#7901;ng l#7889;i c#7911;a #273;#7843;ng t#7915; #272;#7841;i h#7897;i IV (tháng 12-1976) #273;#7871;n cu#7889;i #272;#7841;i h#7897;i V (cu#7889;i n#259;m 1985) mà nh#7919;ng n#7897;i dung sau #273;ây là r#7845;t nh#7845;t quán:

– Tr#432;#7899;c sau v#7851;n coi Liên Xô là ch#7895; d#7921;a v#7919;ng ch#7855;c v#7873; m#7885;i ph#432;#417;ng di#7879;n, cho nên nh#7919;ng thay #273;#7893;i v#7873; lý lu#7853;n #7903; Liên Xô #273;#7873;u #273;#432;#7907;c gi#7899;i thi#7879;u, h#7885;c t#7853;p #7903; Vi#7879;t Nam. Trong khi #273;ó thì Trung Qu#7889;c v#7851;n b#7883; coi là k#7867; thù “tr#7921;c ti#7871;p” lúc nào c#361;ng ph#7843;i chu#7849;n b#7883; #273;#7875; #273;#7889;i phó. Do vi#7879;c chi#7871;m #273;óng Kampuchia kéo dài, Vi#7879;t Nam ti#7871;p t#7909;c b#7883; cô l#7853;p trên th#7871; gi#7899;i, nên dù #273;#432;#7907;c Liên Xô vi#7879;n tr#7907;, vi#7879;c xây d#7921;ng trong n#432;#7899;c v#7851;n ti#7871;p t#7909;c b#7845;t l#7907;i. Ch#7881; khi sau #272;#7841;i h#7897;i VI m#7897;t th#7901;i gian, m#7889;i quan h#7879; gi#7919;a Liên Xô v#7899;i Trung Qu#7889;c tr#7903; nên hòa hoãn l#7841;i, Vi#7879;t Nam ch#7845;p nh#7853;n rút quân kh#7887;i Kampuchia thì m#7889;i quan h#7879; c#7911;a
 Vi#7879;t Nam v#7899;i th#7871; gi#7899;i m#7899;i #273;#432;#7907;c c#7843;i thi#7879;n, có l#7907;i cho xây d#7921;ng.

– Trong xây d#7921;ng, v#7851;n ti#7871;p t#7909;c #273;i theo chi#7871;n l#432;#7907;c #273;ã v#7841;ch, d#7921;a theo #273;#432;#7901;ng l#7889;i ngo#7841;i giao #273;ã nói trên. Thân Liên Xô cho nên m#7885;i chuy#7875;n #273;#7897;ng t#7915; Liên Xô #273;#7873;u #273;#432;#7907;c gi#7899;i thi#7879;u, vì v#7853;y mô hình Stalin c#361;ng d#7847;n dà b#7883; pha loãng b#7899;t vào th#7901;i Brejnew; ch#7889;ng Trung Qu#7889;c nên vi#7879;c ch#7889;ng ch#7911; ngh#297;a Mao v#7873; m#7863;t dân t#7897;c (bành tr#432;#7899;ng) #273;ã có #7843;nh h#432;#7903;ng g#7905; b#7899;t nh#7919;ng ph#7847;n khác c#7911;a ch#7911; ngh#297;a Mao #273;ã xâm nh#7853;p vào Vi#7879;t Nam trong th#7921;c t#7871;. Tuy v#7853;y, t#7845;t c#7843; nh#7919;ng thu#7897;c tính c#7911;a m#7897;t th#7913; “ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i” du nh#7853;p vào Vi#7879;t Nam t#7915; th#7901;i chi#7871;n tranh và b#7883; cu#7897;c chi#7871;n tranh khuôn n#7855;n khá n#7863;ng n#7873; thì v#7851;n gi#7919; nguyên
 “truy#7873;n th#7889;ng” c#7911;a nó: #432;u tiên phát tri#7875;n công nghi#7879;p n#7863;ng, công h#7919;u v#7873; t#432; li#7879;u s#7843;n xu#7845;t, ch#7911; ngh#297;a t#7853;p th#7875;, t#7853;p trung dân ch#7911;, não tr#7841;ng vô s#7843;n b#7847;n c#7889; nông, t#432; duy làng xã xa l#7841; hoàn toàn v#7899;i nh#7919;ng bi#7871;n #273;#7893;i c#7911;a th#7871; gi#7899;i. Chính nh#7919;ng thu#7897;c tính mang tính h#7847;u nh#432; “b#7843;n ch#7845;t” c#7911;a #272;#7843;ng c#7897;ng s#7843;n Vi#7879;t Nam #273;ã gi#7843;i thích vi#7879;c m#7863;c dù #273;ã có H#7897;i ngh#7883; tháng 9-1979 v#7899;i nh#7919;ng tháo g#7905; nào #273;ó, sau #273;ó liên t#7909;c ng#432;#7901;i ta v#7851;n #273;#7863;t v#7845;n #273;#7873; #273;#7849;y m#7841;nh c#7843;i t#7841;o xã h#7897;i ch#7911; ngh#297;a ho#7863;c thúc #273;#7849;y ph#7843;i hoàn thành h#7907;p tác hóa nông nghi#7879;p vào n#259;m 1985.

– V#7873; m#7863;t ý th#7913;c h#7879; thì #273;#432;#7901;ng l#7889;i trên #273;ây càng rõ ràng h#417;n. M#7863;c dù #273;ã có không ng#7899;t nh#7919;ng c#7921;a qu#7853;y trong gi#7899;i v#259;n ngh#7879; s#297; (#273;#7863;c bi#7879;t trong gi#7899;i làm v#259;n h#7885;c) #273;òi n#7899;i l#7887;ng vòng ki#7875;m soát c#7911;a #272;#7843;ng #273;#7889;i v#7899;i t#432; t#432;#7903;ng, m#7863;c dù mô hình “ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i” n#7917;a Stalin n#7917;a Mao #273;ã b#7883; s#7921; c#7885; xát gi#7919;a Liên Xô Trung Qu#7889;c làm b#7899;t #273;i tính c#7921;c #273;oan, nh#432;ng nh#7919;ng nguyên lý s#417; khai v#7873; “ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i” #273;#7889;i v#7899;i #272;#7843;ng c#7897;ng s#7843;n Vi#7879;t Nam, nh#7845;t là áp d#7909;ng vào l#297;nh v#7921;c chính tr#7883; và v#259;n hóa trong n#432;#7899;c thì v#7851;n không h#7873; suy xuy#7875;n. T#7845;t c#7843; nh#7919;ng n#7895; l#7921;c tìm tòi trong l#297;nh v#7921;c v#259;n h#7885;c, ngh#7879; thu#7853;t,
 m#7897;t ph#7847;n nào tri#7871;t h#7885;c #273;#7875; làm cho nh#7919;ng giáo #273;i#7873;u c#361; b#7899;t thô thi#7875;n #273;i, v#7851;n b#7883; nh#7919;ng ng#432;#7901;i lãnh #273;#7841;o li#7879;t vào nh#7919;ng th#7913; “xét l#7841;i”, “t#432; s#7843;n”, “ti#7875;u t#432; s#7843;n” thù #273;#7883;ch v#7899;i h#7879; t#432; t#432;#7903;ng Mác-Lênin. Có th#7875; thay #273;#7893;i v#7873; cách làm kinh t#7871;, có th#7875; b#7855;t tay c#7843; v#7899;i nh#7919;ng k#7867; thù v#7873; m#7863;t chính tr#7883;, nh#432;ng nh#7845;t quy#7871;t ph#7843;i d#7853;p t#7855;t t#7915; tr#7913;ng n#432;#7899;c nh#7919;ng xu h#432;#7899;ng khác nhau n#7843;y sinh trong n#7897;i b#7897; – truy#7873;n th#7889;ng mang tính “qu#7889;c t#7871;” này, nh#7919;ng ng#432;#7901;i lãnh #273;#7841;o c#7897;ng s#7843;n Vi#7879;t Nam không bao gi#7901; quên.

Nh#432; v#7853;y n#7871;u #273;#7863;t Ngh#7883; quy#7871;t tháng 9-1979 vào #273;#432;#7901;ng l#7889;i chung c#7911;a #272;#7841;i h#7897;i IV và V, chúng ta th#7845;y nh#7919;ng cái g#7885;i là “#273;#7893;i m#7899;i” #7903; #273;ây ch#7881; có ngh#297;a là nhân nh#432;#7907;ng chi#7871;n thu#7853;t, qua nh#7919;ng nhân nh#432;#7907;ng #7845;y, #272;#7843;ng v#7851;n hy v#7885;ng b#7843;o v#7879; #273;#432;#7907;c nh#7919;ng nguyên lý g#7885;i là “khoa h#7885;c” c#7911;a mình. Nh#432;ng v#7845;n #273;#7873; không #273;#417;n gi#7843;n. Nh#7919;ng nhân nh#432;#7907;ng #7845;y #273;#432;a ra trong tình th#7871; mà s#7921; kh#7911;ng ho#7843;ng #273;ã #273;i #273;#7871;n t#7897;t #273;#7897;, tuy có “tháo g#7905;” #273;#432;#7907;c cái ngòi n#7893;, nh#432;ng l#7841;i không có tác d#7909;ng gi#7919; nguyên #273;#432;#7907;c nh#7919;ng nguyên lý #7845;y. Nh#7919;ng mâu thu#7851;n c#259;n b#7843;n trong gu#7891;ng máy qu#7843;n lý càng tr#7903; nên c#259;ng th#7859;ng h#417;n: m#7897;t
 bên là cái nhu c#7847;u v#7873; hi#7879;n #273;#7841;i hóa c#7911;a #273;#7845;t n#432;#7899;c ngày càng tr#7903; nên b#7913;c bách, m#7897;t bên là m#7897;t quan ni#7879;m v#7873; t#7893; ch#7913;c d#7921;a trên m#7897;t ý th#7913;c h#7879; ngày càng t#7887; ra l#7841;c h#7853;u, l#7895;i th#7901;i. Nh#7919;ng gì di#7877;n ra sau Ngh#7883; quy#7871;t tháng 9-1979 cho mãi #273;#7871;n tr#432;#7899;c #272;#7841;i h#7897;i VI tháng 12-1986 #273;ã ch#7913;ng minh cho #273;i#7873;u #273;ó.
AI TH#7854;NG AI ?
Chúng tôi có nh#7855;c #273;#7871;n cu#7889;n Thành ph#7889; H#7891; Chí Minh 10 n#259;m c#7911;a ông Nguy#7877;n V#259;n Linh v#7899;i #273;o#7841;n ông ca ng#7907;i h#7871;t s#7913;c cái mô hình “bung ra” n#259;m 1979, v#7899;i nh#7919;ng bài h#7885;c mà ông cho là sâu s#7855;c gi#7919;a “cái m#7899;i và cái c#361;”, gi#7919;a “ti#7871;n b#7897; và l#7841;c h#7853;u”, nh#7919;ng bài h#7885;c v#7873; “s#7913;c s#7889;ng th#432;#7901;ng xu#7845;t hi#7879;n #7903; c#417; s#7903;” ... và sau #273;ó ông c#361;ng #273;ã ca ng#7907;i h#7871;t m#7921;c Ngh#7883; quy#7871;t Trung #432;#417;ng 6 tháng 9-1979 ti#7871;p #273;ó là Quy#7871;t #273;#7883;nh 25/CP c#7911;a H#7897;i #273;#7891;ng B#7897; tr#432;#7903;ng n#259;m 1981 v#7873; k#7871; ho#7841;ch ba ph#7847;n, tr#7843; l#432;#417;ng khoán, l#432;#417;ng s#7843;n ph#7849;m trong xí nghi#7879;p qu#7889;c doanh. Nh#432;ng sau khi bi#7875;u d#432;#417;ng nh#432; v#7853;y trong ch#432;#417;ng “Ph#7845;n #273;#7845;u gi#7919; v#7919;ng và
 phát tri#7875;n vai trò trung tâm công nghi#7879;p” c#7911;a thành ph#7889;, thì khi sang ch#432;#417;ng g#7885;i là “C#7843;i t#7841;o và t#7893; ch#7913;c l#7841;i n#7873;n kinh t#7871;”, ông #273;ã làm cho ng#432;#7901;i ta h#7871;t s#7913;c ng#7841;c nhiên khi chính cái kho#7843;ng th#7901;i gian mà ông ca ng#7907;i l#7841;i c#361;ng là kho#7843;ng th#7901;i gian mà ông cho r#7857;ng “vì buông l#7887;ng c#7843;i t#7841;o” nên tình hình ch#7911; ngh#297;a t#432; b#7843;n t#7921; phát #273;ã lan tràn thành nh#7919;ng hi#7879;n t#432;#7907;ng #273;áng lo ng#7841;i nh#432; sau:

S#7889; h#7897; làm #259;n phi pháp giàu lên khá nhanh, không ph#7843;i t#7915; s#7843;n xu#7845;t mà t#7915; móc ngo#7863;c, #259;n c#7855;p tài s#7843;n xã h#7897;i ch#7911; ngh#297;a. Trong công nhân, cán b#7897; k#7929; thu#7853;t và trong nông dân t#7853;p th#7875; #273;#7873;u có hi#7879;n t#432;#7907;ng chân ngoài dài h#417;n chân trong. Trong th#432;#417;ng nghi#7879;p xã h#7897;i ch#7911; ngh#297;a có t#7879; n#7841;n tu#7891;n hàng cho t#432; th#432;#417;ng, xu h#432;#7899;ng ch#7841;y theo l#7907;i nhu#7853;n, tranh mua tranh bán không ph#7909;c v#7909; t#7889;t s#7843;n xu#7845;t và #273;#7901;i s#7889;ng ... 31 .

Qua #273;o#7841;n trích d#7851;n trên, chúng ta th#7845;y tính ch#7845;t d#7919; d#7897;i #273;#7871;n nh#432; th#7871; nào c#7911;a cái mà ông Linh g#7885;i là “ch#7911; ngh#297;a t#432; b#7843;n t#7921; phát”; #273;ó không ph#7843;i ch#7881; là nh#7919;ng hành vi móc ngo#7863;c trong gi#7899;i t#432; th#432;#417;ng (#273;#7889;i t#432;#7907;ng c#7911;a c#7843;i t#7841;o xã h#7897;i ch#7911; ngh#297;a) mà còn là cung cách “kinh doanh” c#7911;a các giám #273;#7889;c qu#7889;c doanh (c#417; s#7903; ch#7911; #273;#7841;o c#7911;a n#7873;n kinh t#7871; qu#7889;c dân), và cách th#7913;c nâng cao #273;#7901;i s#7889;ng c#7911;a thành ph#7847;n “tiên ti#7871;n” c#7911;a xã h#7897;i m#7899;i (công nhân, nông dân t#7853;p th#7875; ...). Nh#432; v#7853;y v#7845;n #273;#7873; #7903; #273;ây không còn là quy#7873;n s#7903; h#7919;u (công c#7897;ng hay không công c#7897;ng) mà ch#7881; là ph#432;#417;ng th#7913;c ho#7841;t #273;#7897;ng, và trong cách #273;#7863;t v#7845;n #273;#7873; c#7911;a
 nh#7919;ng ng#432;#7901;i lãnh #273;#7841;o #272;#7843;ng thì lý t#432;#7903;ng nh#7845;t v#7851;n là làm sao “bung ra” mà v#7851;n là xã h#7897;i ch#7911; ngh#297;a, v#7851;n cho th#7883; tr#432;#7901;ng ho#7841;t #273;#7897;ng nh#432;ng v#7851;n x#7887; m#361;i nó #273;#432;#7907;c nh#432; con ng#7921;a b#7883; kh#7889;ng ch#7871; b#7903;i anh nài. Lý thì nh#432; v#7853;y nh#432;ng th#7921;c t#7871; thì l#7841;i không ph#7843;i nh#432; th#7871;: h#7877; c#7843;i t#7841;o thì s#7869; #273;#432;a ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i vào b#7871; t#7855;c mà bung ra (m#432;#7907;n nh#7919;ng ph#432;#417;ng pháp t#432; b#7843;n ch#7911; ngh#297;a) thì s#7899;m mu#7889;n ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i c#361;ng s#7869; không còn là ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i n#7919;a. Và #273;ó chính là cái nan gi#7843;i tr#7847;m kha c#7911;a m#7885;i ý h#432;#7899;ng c#7843;i cách kinh t#7871; v#7851;n còn n#7857;m trong vòng gi#7899;i h#7841;n g#7885;i là “c#7843;i cách xã h#7897;i ch#7911; ngh#297;a”.
 Chính vì #273;ã ph#7843;i nhân nh#432;#7907;ng nh#432;ng không mu#7889;n nhân nh#432;#7907;ng nhi#7873;u h#417;n cho nên nh#7919;ng ng#432;#7901;i lãnh #273;#7841;o #272;#7843;ng m#7899;i liên t#7909;c, sau Ngh#7883; quy#7871;t tháng 9-1979, #273;#432;a ra nh#7919;ng #273;#7907;t “#273;i#7873;u ch#7881;nh” #273;#7875; gò các s#7921; ki#7879;n vào nh#7919;ng ph#7841;m trù ý th#7913;c h#7879;, không cho nh#7919;ng s#7921; ki#7879;n #7845;y #273;i sai #273;#432;#7901;ng.

Ng#432;#7901;i ta không quên #273;#432;#7907;c r#7857;ng ch#7881; sau Ngh#7883; quy#7871;t tháng 9-1979 m#7897;t th#7901;i gian #273;ã có r#7845;t nhi#7873;u #273;oàn thanh tra trung #432;#417;ng vào Sài Gòn xem ng#432;#7901;i ta “bung ra” nh#432; th#7871; nào. Và h#7847;u h#7871;t #273;#7873;u cho r#7857;ng tình hình #273;ã b#7855;t #273;#7847;u l#7897;n x#7897;n vì #273;ã có nhi#7873;u d#7845;u hi#7879;u l#7879;ch l#7841;c tr#7847;m tr#7885;ng #273;#7871;n n#7895;i có m#7897;t cán b#7897; cao c#7845;p khi v#7915;a #273;#7863;t chân xu#7889;ng sân bay #273;ã “ng#7917;i th#7845;y ngay mùi Nam T#432; r#7891;i”. Ng#432;#7901;i ta hi#7875;u câu nói có ngh#297;a là gì: là nh#7919;ng cu#7897;c ki#7875;m #273;i#7875;m liên t#7909;c s#7869; #273;#432;#7907;c t#7893; ch#7913;c #273;#7875; “u#7889;n n#7855;n” l#7841;i – thí d#7909; nh#432; cu#7897;c “làm vi#7879;c” c#7911;a Trung #432;#417;ng v#7899;i Thành #7911;y vào 1980 và Ngh#7883; quy#7871;t 1 c#7911;a B#7897; Chính tr#7883; v#7873;
 Thành ph#7889; H#7891; Chí Minh (1982) #7903; #273;ó ng#432;#7901;i ta nh#7855;c #273;i nh#7855;c l#7841;i không ng#7899;t nh#7919;ng câu l#7853;p tr#432;#7901;ng c#7921;c k#7923; quan tr#7885;ng nh#432;:

“buông l#417;i chuyên chính vô s#7843;n trên m#7863;t tr#7853;n l#432;u thông phân ph#7889;i” ho#7863;c “công tác c#7843;i t#7841;o xã h#7897;i ch#7911; ngh#297;a #273;#7889;i v#7899;i th#432;#417;ng nghi#7879;p, ti#7875;u công nghi#7879;p, th#7911; công nghi#7879;p và nông nghi#7879;p ch#432;a #273;#432;#7907;c ti#7871;n hành tích c#7921;c, #273;úng m#7913;c” 32 .

M#7897;t trong nh#7919;ng quy#7871;t #273;#7883;nh th#432;#7901;ng #273;#432;#7907;c nh#7855;c t#7899;i #273;#7875; ch#7913;ng minh cho s#7921; chuy#7875;n #273;#7897;ng v#7873; qu#7843;n lý #273;#7889;i v#7899;i qu#7889;c doanh là Quy#7871;t #273;#7883;nh 25/CP c#7911;a H#7897;i #273;#7891;ng B#7897; tr#432;#7903;ng ban hành tháng 1-1981. Nh#432;ng sau #273;ó h#417;n m#7897;t n#259;m (tháng 8-1982) H#7897;i #273;#7891;ng B#7897; tr#432;#7903;ng #273;ã ban hành Quy#7871;t #273;#7883;nh 146/H#272;BT phê phán m#7841;nh m#7869; m#7897;t s#7889; xí nghi#7879;p

“do thiên v#7883; l#7907;i ích t#7853;p th#7875; và cá nhân ng#432;#7901;i lao #273;#7897;ng mà có ph#7847;n coi nh#7865; l#7907;i ích c#7911;a nhà n#432;#7899;c, ch#7841;y theo s#7843;n xu#7845;t ph#7909; h#417;n là s#7843;n xu#7845;t chính, coi tr#7885;ng k#7871; ho#7841;ch t#7921; làm h#417;n là k#7871; ho#7841;ch do nhà n#432;#7899;c giao. Th#7853;m chí có n#417;i còn xà x#7867;o v#7853;t t#432; do nhà n#432;#7899;c cung #7913;ng #273;#7875; #273;#432;a sang ph#7847;n t#7921; làm ho#7863;c s#7843;n xu#7845;t ph#7909;; có n#417;i do vi#7879;c s#7843;n ph#7849;m và ti#7873;n m#7863;t không #273;#432;#7907;c qu#7843;n lý t#7889;t, cho nên có hi#7879;n t#432;#7907;ng phân ph#7889;i n#7897;i b#7897; quá nhi#7873;u và t#7885;a chi quá l#7899;n” 33 .

Xu h#432;#7899;ng “mánh mung” qua m#7863;t s#7921; ki#7875;m soát c#7911;a Trung #432;#417;ng nhân danh các l#7907;i ích c#7909;c b#7897;, #273;#7883;a ph#432;#417;ng #7903; #273;ây #273;ã xu#7845;t phát t#7915; chính nh#7919;ng c#417; quan nhà n#432;#7899;c, coi nh#432; là s#7921; #273;#7889;i phó c#7911;a nhà n#432;#7899;c v#7899;i nhà n#432;#7899;c, ch#7913; không ph#7843;i là #7903; n#417;i nào khác. Và nh#7919;ng hi#7879;n t#432;#7907;ng #7845;y c#361;ng không còn có th#7875; coi là “#273;#7863;c s#7843;n” c#7911;a mi#7873;n Nam n#7919;a: m#7863;c dù #273;ã b#7883; ch#7863;n #273;#7913;ng ngay t#7915; lúc m#7899;i manh nha, xu h#432;#7899;ng #273;ã ngày càng lan ra c#7843; n#432;#7899;c.

Vì th#7871; s#7921; phê phán c#7911;a Tr#432;ng #432;#417;ng #273;#7889;i v#7899;i hi#7879;n t#432;#7907;ng nh#432; trên ngày càng tr#7903; nên gay g#7855;t, thí d#7909; nh#432; trong H#7897;i ngh#7883; Trung #432;#417;ng khóa V, tháng 6-1983. V#7899;i H#7897;i ngh#7883; này, ng#432;#7901;i ta không còn #273;#7843; kích s#7921; bung ra quá tr#7899;n n#7919;a, không còn nói #273;#7871;n s#7921; t#7921; phát c#7911;a ch#7911; ngh#297;a t#432; b#7843;n n#7919;a mà #273;ã nói #273;#7871;n cái m#7845;t c#7911;a ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i, ngay t#7921; cái n#7873;n móng t#432; t#432;#7903;ng c#7911;a nó: #273;ó chính là cái xu h#432;#7899;ng ch#7841;y theo l#7907;i ích kinh t#7871; thu#7847;n túy mà “coi nh#7865; h#7859;n vai trò c#7911;a t#432; t#432;#7903;ng, c#7911;a chính tr#7883;”, k#7871;t qu#7843; có th#7875;

“#273;#432;#7907;c v#7873; kinh t#7871;, nh#432;ng m#7845;t t#432; t#432;#7903;ng, #273;#432;#7907;c b#7897; ph#7853;n nh#432;ng m#7845;t toàn th#7875;, #273;#432;#7907;c tr#432;#7899;c m#7855;t nh#432;ng m#7845;t lâu dài, #273;#432;#7907;c k#7871;t qu#7843; hi#7875;n nhiên, nh#432;ng xa r#7901;i m#7909;c #273;ích và nh#7919;ng nguyên t#7855;c c#417; b#7843;n, #273;#432;#7907;c c#7911;a c#7843;i, nh#432;ng h#7887;ng quan h#7879; s#7843;n xu#7845;t và con ng#432;#7901;i” 34 .

Không có gì rõ ràng h#417;n nh#7919;ng nh#7853;n #273;#7883;nh mang tính “báo #273;#7897;ng #273;#7887;” nói trên c#7911;a m#7897;t ng#432;#7901;i gác c#7893;ng t#432; t#432;#7903;ng cho #272;#7843;ng: s#7921; thành công làm ng#432;#7901;i ta nô n#7913;c do s#7921; nhân nh#432;#7907;ng v#7873; chi#7871;n thu#7853;t #273;#7889;i v#7899;i ch#7911; ngh#297;a t#432; b#7843;n mà có, s#7921; nhân nh#432;#7907;ng #7845;y không nh#7919;ng #273;ã thay #273;#7893;i #273;#432;#7907;c trong ch#7915;ng m#7921;c nào #273;ó cái mô hình g#7885;i là “quan liêu bao c#7845;p” trì tr#7879; mà còn tích l#361;y ti#7873;m n#259;ng #273;#7875; phá h#7911;y #273;#7871;n t#7853;n n#7873;n t#7843;ng cái #273;#7897;ng l#7921;c làm nên “ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i” n#7919;a. Cái h#7853;u qu#7843; c#7911;a s#7921; bung ra v#7873; kinh t#7871;, m#7863;t dù ch#432;a ph#7843;i tri#7879;t #273;#7875; nh#432; sau này, nh#432;ng c#361;ng #273;ã có tác d#7909;ng v#7873; chính tr#7883; và v#259;n hóa h#7871;t s#7913;c
 hi#7875;n nhiên: #273;ó là s#7921; ph#7911; #273;#7883;nh h#7871;t s#7913;c t#7921; nhiên (ngoài c#7843; d#7921; li#7879;u và trong ý th#7913;c) #273;#7889;i v#7899;i m#7897;t th#7913; tri#7871;t lý qu#7843;n lý #273;#7901;i s#7889;ng hoàn toàn xa r#7901;i th#7921;c t#7871;.

Không ít nhà lý lu#7853;n quan ph#432;#417;ng #273;ã t#7887; ra b#7891;n ch#7891;n h#417;n vì d#432;#7901;ng nh#432; xung quanh h#7885; #273;ã b#7855;t #273;#7847;u có nh#7919;ng v#7871;t #273;#7845;t l#7903; d#432;#7899;i chân khi h#7885; th#7845;y nh#7919;ng #273;i#7873;u mà h#7885; g#7885;i là “sai l#7847;m, l#7879;ch l#7841;c” ch#7889;ng l#7841;i mãi mà v#7851;n không #273;è b#7865;p #273;#432;#7907;c chúng:

#272;i#7873;u #273;áng phàn nàn không ph#7843;i là #7903; s#7921; xu#7845;t hi#7879;n nh#7919;ng l#7879;ch l#7841;c, nh#7919;ng sai l#7847;m, vì trong nh#7919;ng chuy#7875;n bi#7871;n cách m#7841;ng không d#7877; gì tránh kh#7887;i dao #273;#7897;ng, khuy#7871;t #273;i#7875;m; có sai thì s#7917;a, có lao chao thì rút kinh nghi#7879;m #273;#7875; v#7919;ng b#432;#7899;c #273;i t#7899;i. #272;i#7873;u #273;áng phàn nàn là tình hình không #7893;n #273;#7883;nh b#7883; kéo dài, do s#7921; buông l#7887;ng #273;#7845;u tranh. Không ph#7843;i l#7847;n #273;#7847;u tiên trong v#259;n ngh#7879; xu#7845;t hi#7879;n nh#7919;ng khuynh h#432;#7899;ng sai l#7847;m, trong #273;#7897;i ng#361; có dao #273;#7897;ng. #272;ã có nh#7919;ng lúc nghiêm tr#7885;ng nh#432; nh#7919;ng n#259;m 1956-1958; nh#432;ng m#7897;t khi có ý ki#7871;n c#7911;a b#7897; ph#7853;n lãnh #273;#7841;o cao nh#7845;t c#7911;a #273;#7843;ng, cu#7897;c #273;#7845;u tranh theo #273;ó #273;#432;#7907;c ti#7871;n hành, #273;#7901;i
 s#7889;ng v#259;n ngh#7879; mau chóng tr#7903; l#7841;i tr#7853;t t#7921; c#7911;a nó. M#7845;y n#259;m v#7915;a qua tình hình không di#7877;n ra nh#432; th#7871;. M#7863;c dù #273;ã có ý ki#7871;n lãnh #273;#7841;o c#7911;a lãnh #273;#7841;o cao nh#7845;t c#7911;a #273;#7843;ng, nh#432;ng l#7879;ch l#7841;c không #273;#432;#7907;c u#7889;n n#7855;n nghiêm túc, tình tr#7841;ng m#417; h#7891;, l#7903;n v#7903;n kéo dài. #7902; v#259;n h#7885;c hi#7879;n t#432;#7907;ng dao #273;#7897;ng xu#7845;t hi#7879;n tr#432;#7899;c tiên #7903; b#7897; ph#7853;n lãnh #273;#7841;o và trong lý lu#7853;n phê bình. Nhân danh #273;#7893;i m#7899;i, v#432;#417;n t#7899;i nh#7919;ng #273;#7881;nh cao, m#7897;t s#7889; anh em có khuynh h#432;#7899;ng ph#7911; #273;#7883;nh nh#7919;ng thành t#7921;u v#259;n h#7885;c trong chi#7871;n tranh. M#7897;t s#7889; tác ph#7849;m có v#7867; tri#7871;t lý “uyên thâm” nh#432;ng m#417; h#7891; v#7873; ph#432;#417;ng h#432;#7899;ng nhu#7889;m màu v#7883; ngán ng#7849;m
 ti#7875;u t#432; s#7843;n c#361;ng xu#7845;t hi#7879;n. Tình hình t#432;#417;ng t#7921; c#361;ng #273;ã x#7843;y ra #7903; các ngành ngh#7879; thu#7853;t, tuy m#7913;c #273;#7897; #7903; m#7895;i ngành không gi#7889;ng nhau 35 .

Tính dai #273;#7859;ng, khó “u#7889;n n#7855;n”, quy mô m#7903; r#7897;ng #273;#7871;n nhi#7873;u l#297;nh v#7921;c, nhi#7873;u hình th#7913;c – #273;#7863;c bi#7879;t là hình th#7913;c ti#7871;u lâm #273;en, xu#7845;t hi#7879;n trên #273;#432;#7901;ng ph#7889;, ch#7907; búa, riêng t#432;, truy#7873;n nhau r#7881; tai trong c#417; quan, châm chích, trêu ch#7885;c s#7921; ngu d#7889;t, gàn b#432;#7899;ng, ng#7841;o m#7841;n c#7911;a t#7847;ng l#7899;p lãnh #273;#7841;o tham quy#7873;n c#7889; v#7883; 36 – #273;ã ch#7913;ng minh cho s#7921; phá s#7843;n h#7847;u nh#432; toàn di#7879;n c#7911;a cái mô hình “truy#7873;n th#7889;ng” v#7873; ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i mà #272;#7843;ng #273;ã ra công xây d#7921;ng thành m#7897;t th#7913; lý t#432;#7903;ng trong su#7889;t m#7897;t th#7901;i gian dài.

Rõ ràng là nh#7919;ng nhân nh#432;#7907;ng chi#7871;n thu#7853;t v#7873; kinh t#7871; bung ra cu#7889;i cùng #273;ã không mang l#7841;i nh#7919;ng k#7871;t qu#7843; theo nh#7919;ng #273;#7883;nh h#432;#7899;ng c#7911;a #272;#7843;ng, trái l#7841;i chúng #273;ã t#7841;o ra nh#7919;ng #273;i#7873;u ki#7879;n th#7921;c t#7871; #273;#7875; chính tr#7883; và v#259;n hóa phát tri#7875;n s#7913;c m#7841;nh phê phán #273;#7863;c bi#7879;t c#7911;a mình. #272;#7871;n cu#7889;i n#259;m 1985, #273;#7845;t n#432;#7899;c m#7897;t l#7847;n l#7841;i r#417;i vào m#7897;t kh#7911;ng ho#7843;ng tr#7847;m tr#7885;ng không kém gì n#259;m 1979, ch#7881; có khác là l#7847;n này không có cu#7897;c chi#7871;n tranh v#7899;i Trung Qu#7889;c. Tr#432;#7899;c tình hình #7845;y, m#7885;i s#7921; tháo g#7905; d#432;#7901;ng nh#432; không mang #273;#7871;n k#7871;t qu#7843; gì, vì nói nh#432; nh#7919;ng ng#432;#7901;i nghiên c#7913;u, trong gi#7899;i h#7841;n c#7911;a nh#7919;ng ti#7873;n #273;#7873; “c#7843;i
 cách” c#361;, m#7885;i cái c#7847;n làm thì ng#432;#7901;i ta #273;ã làm h#7871;t r#7891;i và s#7889; ph#7853;n c#7911;a nh#7919;ng c#7843;i cách #7845;y theo m#7897;t ngh#297;a nào #273;ó c#361;ng không sáng s#7911;a h#417;n nh#7919;ng thí nghi#7879;m #273;ã có tr#432;#7899;c #273;ó trên th#7871; gi#7899;i 37 . Cu#7897;c c#7843;i cách giá, l#432;#417;ng ti#7873;n, #273;em ra th#7921;c hi#7879;n (Ngh#7883; quy#7871;t Trung #432;#417;ng 8, khóa V, tháng 6-1985), xu#7845;t phát t#7915; ý #273;#7883;nh xóa b#7887; #273;#7871;n t#7853;n g#7889;c c#417; ch#7871; quan liêu bao c#7845;p #273;#7875; chuy#7875;n sang h#7841;ch toán kinh t#7871; m#7897;t cách tri#7879;t #273;#7875; (b#7887; ch#7871; #273;#7897; hai giá, ch#7845;m d#7913;t bù l#7895;, t#259;ng giá, t#259;ng l#432;#417;ng, #273;#7893;i ti#7873;n) 38 , nh#432;ng áp d#7909;ng không tính toán h#7871;t m#7885;i m#7863;t vào m#7897;t n#7873;n kinh t#7871; v#7889;n #273;ang y#7871;u kém, n#7907; n#7847;n, m#7845;t cân #273;#7889;i,
 nó #273;ã #273;#432;a n#7873;n kinh t#7871; #7845;y vào “tình tr#7841;ng h#7895;n lo#7841;n ch#432;a t#7915;ng th#7845;y” 39 . Nh#7919;ng s#7921; ki#7879;n t#7879; h#7841;i #7845;y #273;ã #273;óng vai trò gì cho cu#7897;c “#273;#7893;i m#7899;i” trong #272;#7841;i h#7897;i VI c#7911;a #273;#7843;ng vào tháng 12-1986 ?
#272;#7840;I H#7896;I VI: BA BÀI H#7884;C L#7898;N TRONG N#431;#7898;C
Tr#432;#7899;c khi #272;#7841;i h#7897;i di#7877;n ra, trong m#7897;t cu#7897;c h#7897;i ngh#7883; cán b#7897; nghiên c#7913;u d#7921; th#7843;o “Báo cáo chính tr#7883;” (10-7-1986), ông Tr#432;#7901;ng Chinh b#7845;y gi#7901; là t#7893;ng th#432; ký, thay ông Lê Du#7851;n v#7915;a m#7845;t, #273;ã trình bày ba bài h#7885;c l#7899;n rút ra t#7915; hai #272;#7841;i h#7897;i tr#432;#7899;c: l#7845;y dân làm g#7889;c, tôn tr#7885;ng quy lu#7853;t khách quan và xây d#7921;ng #272;#7843;ng 40 . Tuy phân tích ra nhi#7873;u m#7863;t #273;#7875; trình bày, nh#432;ng rút l#7841;i tinh th#7847;n thì ch#7881; có m#7897;t: tr#432;#7899;c nh#7919;ng sai l#7847;m nghiêm tr#7885;ng #273;ã qua, #272;#7843;ng ph#7843;i c#432;#417;ng quy#7871;t “#273;#7893;i m#7899;i t#432; duy” thì mong tìm #273;#432;#7907;c l#7889;i thoát cho nh#7919;ng b#7871; t#7855;c, kh#7911;ng ho#7843;ng toàn di#7879;n c#7911;a #273;#7845;t n#432;#7899;c. M#7845;y ch#7919; “#273;#7893;i m#7899;i” th#7853;t s#7921; mang ý
 ngh#297;a cách tân là #273;ã b#7855;t #273;#7847;u t#7915; #273;ó, và #273;ã #273;#432;#7907;c phát tri#7875;n trong nhi#7873;u l#297;nh v#7921;c #7903; #272;#7841;i h#7897;i VI, trong #273;ó #273;#432;#7907;c t#7853;p trung nhi#7873;u nh#7845;t v#7851;n là l#297;nh v#7921;c kinh t#7871;.

Tuy v#7853;y, trong l#297;nh v#7921;c này, khi #273;em so sánh nh#7919;ng gì #273;ã trình bày #7903; #272;#7841;i h#7897;i VI v#7899;i nh#7919;ng gì #273;ã t#7915;ng x#7843;y ra (trong lý thuy#7871;t l#7851;n th#7921;c hành) tr#432;#7899;c #273;ó, chúng ta l#7841;i không tìm th#7845;y #273;#432;#7907;c #273;i#7873;u gì th#7853;t s#7921; m#7899;i m#7867; hoàn toàn. T#7845;t c#7843; v#7851;n xoay quanh cái khái ni#7879;m h#7841;t nhân g#7885;i là “kinh doanh xã h#7897;i ch#7911; ngh#297;a”, s#7917; d#7909;ng ti#7873;n-hàng #273;#7875; b#7893; sung cho k#7871; ho#7841;ch, th#7875; hi#7879;n b#7857;ng ch#7911; tr#432;#417;ng cho nh#7919;ng c#417; s#7903; qu#7889;c doanh bung ra b#7857;ng h#7841;ch toán th#7883; tr#432;#7901;ng nh#432;ng v#7851;n coi qu#7889;c doanh là thành ph#7847;n ch#7911; #273;#7841;o trong toàn b#7897; c#417; c#7845;u kinh t#7871; qu#7889;c dân (v#7851;n chi#7871;m t#7927; tr#7885;ng bao trùm so v#7899;i các thành ph#7847;n t#432; b#7843;n t#432; nhân và cá
 th#7875;). Còn nh#7919;ng thành ph#7847;n t#432; nhân, cá th#7875;, tuy #273;#432;#7907;c ph#7847;n nào t#7921; do h#417;n tr#432;#7899;c (không b#7883; chèn ép b#7903;i nh#7919;ng bi#7879;n pháp hành chính) nh#432;ng v#7851;n ch#7881; gi#7899;i h#7841;n trong m#7897;t s#7889; khu v#7921;c nào #273;ó, ph#7909; thu#7897;c vào nhà n#432;#7899;c trong #273;ó khu v#7921;c t#432; b#7843;n th#432;#417;ng nghi#7879;p v#7851;n là #273;#7889;i t#432;#7907;ng c#7843;i t#7841;o tri#7879;t #273;#7875;. #272;#432;#7901;ng l#7889;i qu#7843;n lý kinh t#7871; c#7911;a #272;#7841;i h#7897;i VI nói tóm l#7841;i v#7851;n là #273;#432;#7901;ng l#7889;i qu#7843;n lý “th#7901;i k#7923; quá #273;#7897;”, ngh#297;a là “qu#7843;n lý có k#7871; ho#7841;ch m#7897;t n#7873;n kinh t#7871; hàng hóa” trong #273;ó vi#7879;c s#7917; d#7909;ng quan h#7879; hàng hóa-ti#7873;n t#7879; v#7851;n ch#7881; là “#273;#7863;c tr#432;ng th#7913; hai” 41 . Tính ch#7845;t liên t#7909;c, th#7915;a k#7871; nh#7919;ng thành
 qu#7843; c#7911;a nh#7919;ng n#259;m tr#432;#7899;c #273;ó, trong l#297;nh v#7921;c kinh t#7871;, là quá rõ ràng, n#7871;u không nói là v#7851;n c#7913; theo cái #273;à c#361; mà #273;i, xét v#7873; m#7863;t lý lu#7853;n.

V#7853;y thì #273;i#7873;u gì #273;ã làm cho #272;#7841;i h#7897;i VI #273;#432;#7907;c coi là “b#432;#7899;c ngo#7863;t” trong #273;#7901;i s#7889;ng c#7911;a #273;#7845;t n#432;#7899;c t#7915; sau ngày 30.4.1975 ? Nh#7919;ng ai có theo dõi tình hình c#7911;a Vi#7879;t Nam qua #272;#7841;i h#7897;i này #273;#7873;u cho r#7857;ng cái #273;áng chú ý nh#7845;t c#7911;a nó không ph#7843;i là kinh t#7871; mà chính là cái không khí “dân ch#7911;” ch#432;a t#7915;ng có t#7915; tr#432;#7899;c t#7899;i nay: #272;#7843;ng #273;ã th#7915;a nh#7853;n nh#7919;ng sai l#7847;m c#361; c#7911;a mình trong lãnh #273;#7841;o xã h#7897;i, không ph#7843;i trong nh#7919;ng v#7845;n #273;#7873; chi#7871;n thu#7853;t mà là trong #273;#432;#7901;ng l#7889;i chi#7871;n l#432;#7907;c và ch#7881; #273;#7841;o chi#7871;n l#432;#7907;c, c#361;ng không ph#7843;i trong m#7897;t th#7901;i k#7923; nào #273;ó mà là su#7889;t 10 n#259;m qua – và #273;i#7873;u sai l#7847;m #7845;y c#361;ng không có gì xa l#7841;
 nh#432;ng ngày nay trong tình th#7871; m#7899;i ph#7843;i c#432;#417;ng quy#7871;t nêu ra: #273;ó là b#7879;nh ch#7911; quan nóng v#7897;i, d#7921;a vào m#7897;t s#7889; ph#7841;m trù giáo #273;i#7873;u nào #273;ó v#7873; “ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i” #273;#7875; b#7855;t bu#7897;c cu#7897;c s#7889;ng ph#7843;i u#7889;n theo, và do v#7853;y trong t#7893; ch#7913;c th#7921;c hi#7879;n #273;ã hình thành nên m#7897;t b#7897; máy quan liêu n#7863;ng n#7873;, b#7845;t ch#7845;p th#7921;c t#7871; khách quan, b#7845;t ch#7845;p trình #273;#7897; c#7911;a ng#432;#7901;i dân, và do #273;ó trong nhi#7873;u tr#432;#7901;ng h#7907;p #273;ã tr#7903; thành b#7897; máy th#7889;ng tr#7883; l#7841;i nhân dân, “#273;è #273;#7847;u c#432;#7905;i c#7893; nhân dân”. #272;#7893;i m#7899;i t#432; duy là th#7853;t s#7921; nghiêm ch#7881;nh nh#7853;n khuy#7871;t #273;i#7875;m tr#432;#7899;c nhân dân v#7873; cái b#7879;nh giáo #273;i#7873;u, duy ý chí #7845;y #273;#7875; tr#7903; v#7873; v#7899;i cung
 cách làm vi#7879;c, suy ngh#297; thi#7871;t th#7921;c, c#7903;i m#7903;, th#7859;ng th#7855;n h#417;n.

Cách di#7877;n #273;#7841;t c#7911;a Ngh#7883; quy#7871;t, ngày nay nhìn l#7841;i thì th#7845;y không có gì ghê g#7899;m l#7855;m, nh#432;ng n#7871;u nh#7899; l#7841;i thì ng#432;#7901;i ta s#7869; không th#7875; nào quên #273;#432;#7907;c s#7921; ph#7845;n khích mà nó gây ra trong #273;i#7873;u ki#7879;n s#7889;ng c#7921;c k#7923; ng#7897;t ng#7841;t, b#432;ng bít, nh#7845;t là sau v#7909; “giá, l#432;#417;ng, ti#7873;n” m#7899;i x#7843;y ra tr#432;#7899;c #273;ó không lâu. #272;i#7873;u #273;áng ghi nh#7853;n nh#7845;t là sau #272;#7841;i h#7897;i, không khí #7845;y #273;ã #273;#432;#7907;c s#7921; “tri#7875;n khai Ngh#7883; quy#7871;t” b#7889;c lên r#7845;t m#7841;nh v#7899;i nh#7919;ng bài vi#7871;t, bài nói c#7911;a ông Nguy#7877;n v#259;n Linh, T#7893;ng bí th#432; #272;#7843;ng #273;#432;#7907;c b#7847;u trong #272;#7841;i h#7897;i, kêu g#7885;i báo chí lao vào nh#7919;ng vùng c#7845;m, lôi ra tr#432;#7899;c ánh sáng nh#7919;ng cái tiêu c#7921;c, t#7891;i t#7879; c#7843;n
 tr#7903; con #273;#432;#7901;ng phát tri#7875;n c#7911;a #273;#7845;t n#432;#7899;c. Gi#7899;i trí th#7913;c v#259;n ngh#7879; s#297; thì l#7841;i không th#7875; nào quên #273;#432;#7907;c bài nói c#7911;a ông vào tháng 10-1987 #7903; Hà N#7897;i khi ông kêu g#7885;i anh em hãy “t#7921; c#7913;u mình tr#432;#7899;c khi tr#7901;i c#7913;u”, “t#7921; c#7903;i trói mình” #273;#7875; nói lên s#7921; th#7853;t m#7897;t cách th#7859;ng th#7855;n, còn n#7871;u vì lý do gì mà không s#7917; d#7909;ng ngòi bút thì thà im l#7863;ng h#417;n là b#7867; cong nó ... 42 . #272;i#7873;u #7845;y không có ngh#297;a gì khác h#417;n là m#7897;t b#7913;c thông #273;i#7879;p v#7873; t#7921; do cho trí th#7913;c và v#259;n ngh#7879; s#297;. Không khí #7845;y càng tr#7903; nên mãnh li#7879;t h#417;n khi Ngh#7883; quy#7871;t 05 c#7911;a B#7897; Chính tr#7883; v#7873; v#259;n hóa v#259;n ngh#7879; 43 xu#7845;t hi#7879;n vào cu#7889;i n#259;m 1987 kh#7859;ng #273;#7883;nh chính sách “t#7921; do” #7845;y
 t#7915; #273;ó #273;ã làm b#7889;c lên m#7897;t phong trào báo chí 44 phê phán vô cùng m#7841;nh m#7869; các m#7863;t tiêu c#7921;c c#7911;a c#417; ch#7871; c#361;. Hình #7843;nh nh#7919;ng “con ng#432;#7901;i m#7899;i” #273;#432;#7907;c th#7913; v#259;n ch#432;#417;ng nhà n#432;#7899;c th#7893;i ph#7891;ng lên thành nh#7919;ng anh hùng làm m#7851;u cho cu#7897;c s#7889;ng, nay #273;#7889;i di#7879;n v#7899;i chính cu#7897;c s#7889;ng #273;ã tr#7903; thành nh#7919;ng nhân v#7853;t không có nhân cách, ích k#7927;, ác #273;#7897;c, cu#7891;ng tín, nguyên nhân gây ra #273;#7893; v#7905;, b#7845;t h#7841;nh cho ng#432;#7901;i khác – nh#7919;ng nhân v#7853;t #7845;y có th#7875; tìm th#7845;y trong m#7885;i l#297;nh v#7921;c, t#7915; nh#7919;ng cán b#7897; th#7901;i c#7843;i cách ru#7897;ng #273;#7845;t #273;#7871;n nh#7919;ng th#7913; “c#432;#7901;ng hào m#7899;i” ngày nay. Nh#7919;ng c#7843;nh s#7889;ng t#7847;m th#432;#7901;ng nh#7887; m#7885;n, câm nín, th#7845;p kém m#7897;t cách vô
 liêm s#7881;, b#7883; ch#7871; #273;#7897; làm cho tha hóa nh#432;ng v#7851;n chìm #273;#7855;m trong th#7887;a mãn, vô ý th#7913;c, nh#7919;ng #273;i#7873;u #273;ó c#361;ng #273;ã #273;#432;#7907;c ph#417;i bày l#7841;nh lùng, không th#432;#417;ng ti#7871;c: huy#7873;n tho#7841;i v#7873; cái cao c#7843;, anh hùng, bi#7875;u hi#7879;n trong th#7921;c t#7841;i hay trong l#7883;ch s#7917; c#361;ng #273;ã b#7883; #273;#432;a xu#7889;ng m#7863;t #273;#7845;t #273;#7875; b#7897;c l#7897; h#7871;t th#7921;c ch#7845;t c#7911;a nó. Có th#7875; g#7885;i #273;ó chính là v#259;n h#7885;c c#7911;a th#7913;c t#7881;nh, v#259;n h#7885;c c#7911;a s#7921; ph#7843;n kháng; nó t#7841;o nên m#7897;t th#7871; gi#7899;i mà c#7845;u trúc là s#7921; gi#7843; trá, l#7915;a m#7883;, ch#7881; có th#7875; #273;#432;#7907;c #273;#432;a vào ngh#7879; thu#7853;t nh#432; nh#7919;ng hình #7843;nh ph#7843;n di#7879;n thôi.

Th#7901;i gian c#7911;a nh#7919;ng sáng tác nh#432; v#7853;y c#361;ng là th#7901;i gian c#7911;a lý lu#7853;n t#7915; b#7887; thái #273;#7897; minh h#7885;a, bi#7879;n h#7897; #273;#7875; nhìn th#7859;ng vào th#7921;c t#7841;i. Trong v#259;n ngh#7879;, #273;i#7873;u #273;ó #273;ã bi#7875;u hi#7879;n trong nh#7919;ng cu#7897;c bút chi#7871;n tranh lu#7853;n gay g#7855;t v#7873; ch#7913;c n#259;ng c#7911;a v#259;n ngh#7879; trong s#7921; nghi#7879;p “#273;#7893;i m#7899;i” cu#7897;c s#7889;ng, v#7873; m#7889;i quan h#7879; gi#7919;a chính tr#7883; và tác ph#7849;m, v#7873; vi#7879;c #273;ánh giá l#7841;i toàn b#7897; nh#7919;ng cái #273;ã qua trong quá kh#7913;... t#7845;t c#7843; #273;#7873;u toát ra cái không khí gay g#7855;t phê phán nh#7919;ng quan ni#7879;m hay bi#7879;n pháp lãnh #273;#7841;o v#259;n ngh#7879; m#7897;t cách tùy ti#7879;n, h#7865;p hòi, không lu#7853;t pháp. Khí th#7871; #7845;y còn tr#7903; nên m#7841;nh b#7841;o h#417;n r#7845;t nhi#7873;u trong nh#7919;ng
 cu#7897;c nói chuy#7879;n n#7897;i b#7897; ho#7863;c trong nh#7919;ng cu#7897;c h#7897;i th#7843;o, #273;#7863;c bi#7879;t nh#7919;ng cu#7897;c th#7843;o lu#7853;n v#7873; #273;#7873; tài “#273;#7893;i m#7899;i xã h#7897;i ch#7911; ngh#297;a”. #7902; #273;ây ngoài nh#7919;ng khuy#7871;t #273;i#7875;m ho#7863;c “t#7891;n t#7841;i” #273;#432;#7907;c nh#7855;c #273;#7871;n nh#432; “chuy#7879;n th#432;#7901;ng ngày #7903; huy#7879;n”, ng#432;#7901;i ta #273;ã nói nhi#7873;u #273;#7871;n tình tr#7841;ng “kh#7911;ng ho#7843;ng tr#7847;m tr#7885;ng và toàn di#7879;n” không ph#7843;i c#7911;a mô hình g#7885;i là “ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i hi#7879;n th#7921;c” mà còn #273;#7909;ng #273;#7871;n c#7843; h#7885;c thuy#7871;t Mác v#7899;i nh#7919;ng ph#7847;n không thích h#7907;p c#7911;a nó n#7919;a. V#7845;n #273;#7873; #273;#7893;i m#7899;i trong h#432;#7899;ng #273;#7863;t v#7845;n #273;#7873; #273;ó rõ ràng không còn ph#7843;i là “#273;i#7873;u ch#7881;nh”, “s#7917;a #273;#7893;i” mà
 th#7921;c ch#7845;t là m#7897;t cu#7897;c cách m#7841;ng m#7899;i 45 . Kh#7911;ng ho#7843;ng v#7873; h#7885;c thuy#7871;t ch#7913; không ph#7843;i ch#7881; là nh#7919;ng khó kh#259;n v#7873; kinh t#7871;; sai l#7847;m toàn di#7879;n ch#7913; không ph#7843;i là “v#7845;p váp” trong “v#7853;n d#7909;ng” – #273;ó qu#7843; th#7853;t là nh#7919;ng cú #273;#7845;m gây choáng váng cho cái cung cách t#432; duy c#7893; l#7895; c#7911;a giai t#7847;ng lãnh #273;#7841;o Vi#7879;t Nam.

Có #273;i#7873;u ghi nh#7853;n là nh#7919;ng phê phán #7845;y, trong s#7921; gi#7899;i h#7841;n c#7911;a tình hình lúc b#7845;y gi#7901;, tuy m#7841;nh m#7869; và gay g#7855;t là th#7871;, nh#432;ng ch#432;a h#7873; #273;#7849;y #273;#7871;n t#7853;n cùng cái lôgích t#7845;t y#7871;u c#7911;a chúng nh#432; nh#7919;ng gì mà s#7889; nhà trí th#7913;c #273;ã làm sau #272;#7841;i h#7897;i VII, phê phán tr#7921;c ti#7871;p #273;#7871;n tính ch#7845;t b#7845;t kh#7843; thi c#7911;a “ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i mácxít” 46 : chúng v#7851;n n#7857;m trong gi#7899;i h#7841;n c#7911;a m#7897;t th#7913; ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i lý t#432;#7903;ng, m#7897;t th#7913; giá tr#7883; có th#7875; d#7921;a vào #273;#7875; phê phán nh#7919;ng mô hình “bi#7871;n d#7841;ng”, sai l#7847;m. Trung tâm v#7845;n #273;#7873; #273;#7863;t ra ch#7881; là “nh#7853;n th#7913;c l#7841;i ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i”, tìm cho ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i m#7897;t tinh th#7847;n m#7899;i nhân #273;#7841;o
 h#417;n, dân ch#7911; h#417;n, trung thành v#7899;i Mác h#417;n. Riêng trong l#297;nh v#7921;c kinh t#7871; thì vi#7879;c tr#7903; l#7841;i v#7899;i chính sách kinh t#7871; m#7899;i (NEP) c#7911;a Lênin #273;ã #273;#432;#7907;c nhi#7873;u nhà lý lu#7853;n v#7853;n d#7909;ng #273;#7875; gi#7843;i thích nh#7919;ng bi#7871;n #273;#7893;i mang tính t#432; b#7843;n ch#7911; ngh#297;a c#7911;a #273;#7893;i m#7899;i trong #273;ó lu#7853;n #273;i#7875;m v#7873; m#7897;t th#7913; “ch#7911; ngh#297;a t#432; b#7843;n nhà n#432;#7899;c” #273;ã #273;#432;#7907;c khai thác nhi#7873;u nh#7845;t 47 ; #273;ây c#361;ng l#7841;i là m#7897;t #273;i#7873;u m#7899;i vì tr#432;#7899;c #273;ây (1979) ông Lê Du#7851;n #273;ã t#7915;ng tuyên b#7889;: “chúng ta không làm NEP” 48 .

Dù th#7871; nào #273;i n#7919;a thì trên ph#432;#417;ng di#7879;n v#259;n hóa, t#7845;t c#7843; nh#7919;ng gì #273;ã nói trên, so v#7899;i nh#7919;ng gì tr#432;#7899;c #273;ó, #273;ã là nh#7919;ng #273;i#7873;u #273;#7847;y hào h#7913;ng, m#7899;i m#7867; th#7853;t s#7921;. Chính cái không khí #7845;y #273;ã m#7903; l#7841;i cho xã h#7897;i m#7897;t th#7913; hy v#7885;ng nào #273;ó v#7873; m#7897;t cu#7897;c s#7889;ng “khác h#417;n”, #273;i#7873;u mà ng#432;#7901;i ta t#432;#7903;ng nh#432; #273;ã t#7855;t ng#7845;m t#7915; lâu trong cái bóng #273;êm c#7911;a ch#7871; #273;#7897; “toàn tr#7883;” 49 . Hình #7843;nh m#7897;t #273;#7843;ng c#7897;ng s#7843;n h#7865;p hòi, ng#7841;o m#7841;n và hoang t#432;#7903;ng c#361;ng d#432;#7901;ng nh#432; #273;#432;#7907;c xóa b#7887; #273;#7875; nh#432;#7901;ng ch#7895; cho m#7897;t #273;#7843;ng c#7897;ng s#7843;n m#7899;i th#7921;c t#7871;, c#7903;i m#7903;, dân ch#7911; h#417;n. Li#7879;u nh#7919;ng hy v#7885;ng này m#7897;t l#7847;n n#7919;a
 l#7841;i có ph#7843;i là m#7897;t #7843;o t#432;#7903;ng hay không thì ch#7881; ít lâu sau #273;ó m#7899;i có câu tr#7843; l#7901;i, nh#432;ng vào lúc b#7845;y gi#7901; d#432;#7901;ng nh#432; không ai #273;#7863;t ra câu h#7887;i #7845;y, m#7863;c dù trong n#7895;i vui thích c#7911;a mình ng#432;#7901;i ta v#7851;n ch#432;a th#7853;t yên tâm. Khá nhi#7873;u ng#432;#7901;i #273;ã c#7843;m nh#7853;n m#7897;t cái gì #273;ó h#417;i #273;#7897;t ng#7897;t #273;ã x#7843;y ra cho cu#7897;c s#7889;ng, m#7897;t cái gì #273;ó không xu#7845;t phát th#7853;t s#7921; t#7915; cái lôgích n#7897;i t#7841;i c#7911;a #273;#7845;t n#432;#7899;c, m#7897;t cái gì #273;ó #273;ã #273;i xa h#417;n nh#7919;ng gì mà #272;#7843;ng c#7897;ng s#7843;n Vi#7879;t Nam #273;ã tích l#361;y #273;#432;#7907;c trong quá trình xây d#7921;ng c#7911;a mình v#7873; các m#7863;t ý th#7913;c h#7879;, t#7893; ch#7913;c, con ng#432;#7901;i. Ông #272;#7863;ng Qu#7889;c B#7843;o, vào n#259;m 1988, lúc còn Tr#432;#7903;ng Ban
 khoa giáo Trung #432;#417;ng, nói chuy#7879;n t#7841;i Ban khoa giáo Thành #7911;y thành ph#7889; H#7891; Chí Minh (ngày 26-5-1988), #273;ã nh#7855;c #273;#7871;n m#7897;t b#7843;n d#7921; th#7843;o Báo cáo chính tr#7883; chu#7849;n b#7883; cho #272;#7841;i h#7897;i VI ch#7913;a #273;#7847;y nh#7919;ng th#7913; mà ông cho là b#7843;o th#7911;, th#7887;a hi#7879;p, không th#7875; ch#7845;p nh#7853;n #273;#432;#7907;c – v#7853;y mà ch#7881; ba tháng sau #273;ó, qua s#7921; làm vi#7879;c c#7911;a nh#7919;ng tr#7907; lý, c#7889; v#7845;n, m#7897;t d#7921; th#7843;o m#7899;i #273;ã xu#7845;t hi#7879;n (và #273;ã #273;#432;#7907;c trình bày #7903; #272;#7841;i h#7897;i) v#7899;i m#7897;t n#7897;i dung mà m#7885;i ng#432;#7901;i #273;#7873;u bi#7871;t. Th#7853;t là tuy#7879;t v#7901;i! – ông B#7843;o #273;ã nói th#7871; ! #272;úng là tuy#7879;t v#7901;i ! Ch#7881; trong vòng ba tháng, c#7843; t#432; duy c#7911;a m#7897;t t#7853;p th#7875; lãnh #273;#7841;o #273;ã chuy#7875;n #273;#7897;ng
 nhanh chóng và sâu s#7855;c – #273;ó chính là #273;i#78