[Vacets-local-dc] [Pham Thi Hoai: Tu cach tri thuc Viet Nam]

[Hai Tran]

T#431; CÁCH C#7910;A TRÍ TH#7912;C VI#7878;T NAM

Ph#7841;m Th#7883; Hoài

Bài nói chuy#7879;n này tôi không mu#7889;n ph#7893; bi#7871;n r#7897;ng h#417;n ph#7841;m vi c#7911;a bu#7893;i to#7841; #273;àm tháng M#432;#7901;i 2000 t#7841;i Berlin, và #273;#432;#417;ng nhiên #273;ã không cho phép s#7917; d#7909;ng và #273;#259;ng t#7843;i t#7841;i b#7845;t c#7913; n#417;i nào. Song vì nh#7919;ng hi#7875;u l#7847;m nh#7845;t #273;#7883;nh, t#7841;p chí Cánh Én #273;ã #273;#259;ng bài này tháng 4/2001 và t#7893; ch#7913;c th#7843;o lu#7853;n trên di#7877;n #273;àn liên m#7841;ng Trí th#7913;c Vi#7879;t Nam. Vì b#7843;n chuy#7875;n t#7915; b#259;ng ghi âm do Cánh Én th#7921;c hi#7879;n và không h#7873; thông qua tác gi#7843; có vô s#7889; sai sót, tôi #273;ành t#7921; ghi l#7841;i bài nói chuy#7879;n này #273;#7875; có m#7897;t t#432; li#7879;u #273;úng. Ðó là lí do duy nh#7845;t v#7873; phía tôi cho vi#7879;c #273;#259;ng t#7843;i mà tr#432;#7899;c sau tôi v#7851;n không mu#7889;n. PTH. (*)

V#7845;n #273;#7873; tôi mu#7889;n #273;#7863;t ra #7903; #273;ây r#7845;t #273;#417;n gi#7843;n, xin nh#7919;ng v#7883; có ý ch#7901; #273;#7907;i #7903; m#7897;t nhà v#259;n nh#7919;ng t#432; t#432;#7903;ng cao siêu, ph#7913;c t#7841;p th#7875; t#7845;t cho. T#7845;t nhiên là m#7885;i v#7845;n #273;#7873; c#7911;a hi#7879;n th#7921;c Vi#7879;t Nam #273;#7873;u r#7845;t ph#7913;c t#7841;p. Nh#432;ng tôi ngh#297; r#7857;ng, cái cách d#7877; dàng nh#7845;t, láu l#7881;nh nh#7845;t #273;#7875; kh#7887;i ph#7843;i #273;#7889;i m#7863;t v#7899;i cái hi#7879;n th#7921;c này chính là làm cho nó ph#7913;c t#7841;p h#417;n b#7843;n thân nó. Mà v#259;n ngh#7879; s#297; và trí th#7913;c Vi#7879;t Nam có m#7897;t c#259;n b#7879;nh tr#7847;m kha là, khi s#7921; v#7853;t d#432;#7901;ng nh#432; không th#7875; gi#7843;i quy#7871;t n#7893;i theo các tiêu chí c#7911;a nho s#297;, hi#7879;p s#297; hay chi#7871;n s#297; thì nó l#7853;p t#7913;c #273;#432;#7907;c nhìn theo nhãn quang c#7911;a
 ph#432;#417;ng s#297;, hay #273;#7841;o s#297;. Ð#7845;y là m#7897;t th#7913; nhãn quan t#7845;t nhiên r#7845;t thú v#7883; và vô cùng ph#7913;c t#7841;p, thú v#7883; và ph#7913;c t#7841;p t#7899;i m#7913;c cho phép ng#432;#7901;i ta có th#7875; m#7843;i mê trong chính nó, và b#7843;n thân hi#7879;n th#7921;c ch#7881; còn là cái c#7899; r#7845;t ph#7909; mà thôi. Nh#432;ng chúng ta s#7869; tr#7903; l#7841;i cái hi#7879;n th#7921;c này #7903; m#7897;t #273;o#7841;n sau. Bây gi#7901; tôi ch#7881; xin nói tr#432;#7899;c là, trong bu#7893;i hôm nay chúng ta s#7869; c#7889; g#7855;ng gi#7843;n d#7883; và sáng t#7887; trong suy ngh#297; c#7911;a mình. 
Xu#7845;t phát #273;i#7875;m c#7911;a v#7845;n #273;#7873; mà tôi mu#7889;n #273;#7863;t ra c#361;ng r#7845;t gi#7843;n d#7883;: 
Sau ít nh#7845;t là hai ngàn n#259;m có m#7897;t c#7897;ng #273;#7891;ng Vi#7879;t, m#7897;t dân t#7897;c Vi#7879;t, m#7897;t v#259;n hoá Vi#7879;t, m#7897;t qu#7889;c gia Vi#7879;t, và sau ít nh#7845;t là hai tr#259;m n#259;m có m#7897;t lãnh th#7893; Vi#7879;t nh#432; ngày nay, chúng ta v#7851;n là m#7897;t n#432;#7899;c nghèo và l#7841;c h#7853;u vào h#7841;ng nh#7845;t th#7871; gi#7899;i. Nh#432;ng v#7845;n #273;#7873; không ph#7843;i ch#7881; #7903; ch#7895; nghèo và l#7841;c h#7853;u. N#7871;u ch#7881; nh#432; v#7853;y thì tôi còn ch#432;a th#7845;y có gì #273;áng s#7907; l#7855;m. 
V#7845;n #273;#7873; m#7897;t là #7903; ch#7895;: ch#432;a bao gi#7901; chúng ta không nh#432; th#7871;. T#7915; khi tôi sinh ra #273;ã nh#432; v#7853;y. T#7915; khi cha m#7865;, ông bà tôi sinh ra #273;ã nh#432; v#7853;y. T#7915; khi các c#7909; tôi sinh ra c#361;ng nh#432; v#7853;y. Khi các k#7925; tôi sinh ra thì th#7871; gi#7899;i lúc #273;ó ch#7881; là Trung Hoa và #7846;n Ð#7897;, nh#432;ng b#7843;ng x#7871;p h#7841;ng thì v#7851;n th#7871;, không có gì thay #273;#7893;i. N#432;#7899;c Hy L#7841;p ch#7859;ng h#7841;n là m#7897;t n#432;#7899;c hi#7879;n nay #273;ang nghèo nh#7845;t c#7897;ng #273;#7891;ng Châu #7844;u, nh#432;ng không ph#7843;i bao gi#7901; c#361;ng th#7871;. N#432;#7899;c Nga c#361;ng #273;ang vô cùng bê b#7889;i, nh#432;ng không ph#7843;i lúc nào c#361;ng th#7871;. Ch#7881; có n#432;#7899;c Vi#7879;t là ch#432;a bao gi#7901; không nh#432; th#7871; mà thôi. Tôi th#7853;m chí không dám ngh#297; ti#7871;p r#7857;ng, khi cháu tôi, ho#7863;c ch#7855;t tôi sinh ra,
 chúng ta v#7851;n không thoát #273;#432;#7907;c cái ki#7871;p #273;#7897;i s#7893; nh#432; v#7853;y. S#7903; d#297; tôi ph#7843;i nói h#417;i dài v#7873; v#7845;n #273;#7873; này, vì nó là m#7897;t y#7871;u t#7889; quan tr#7885;ng trong vi#7879;c hình thành tính cách và t#432; cách c#7911;a ng#432;#7901;i Vi#7879;t nói chung và ng#432;#7901;i trí th#7913;c Vi#7879;t nói riêng. Ta hãy hình dung, n#7871;u m#7897;t anh h#7885;c trò trong su#7889;t cu#7897;c #273;#7901;i #273;i h#7885;c c#7911;a mình không bao gi#7901; không #273;#7913;ng cu#7889;i l#7899;p, nh#432; m#7897;t cái d#7899;p không thay #273;#7893;i, thì #273;#7871;n m#7897;t lúc nào #273;ó ý chí ph#7845;n #273;#7845;u c#7911;a anh ta, n#7871;u anh ta có m#7897;t ý chí, c#361;ng ph#7843;i tiêu tan. 
Hai là, n#7871;u câu chuy#7879;n ch#7881; d#7915;ng #7903; ch#7895; chúng ta là m#7897;t n#432;#7899;c nghèo và l#7841;c h#7853;u mà thôi thì t#7845;t nhiên v#7851;n là m#7897;t câu chuy#7879;n bu#7891;n, nh#432;ng ch#432;a #273;#7871;n n#7895;i bi #273;át và vô v#7885;ng. B#7903;i l#7869; - ch#7895; này tôi c#361;ng ph#7843;i nói th#7859;ng, vì chúng ta #273;ang s#7889;ng #7903; m#7897;t n#432;#7899;c không nghèo và không l#7841;c h#7853;u tí nào là n#432;#7899;c Ð#7913;c - có th#7875; nói r#7857;ng s#7921; giàu có và v#259;n minh ti#7871;n b#7897; c#361;ng #273;#7867; ra nh#7919;ng n#7895;i bu#7891;n r#7845;t #273;#7863;c tr#432;ng c#7911;a nó, c#361;ng #273;#7867; ra s#7921; bi #273;át c#7911;a nó, ch#7913; không ph#7843;i ch#7881; riêng nghèo và l#7841;c h#7853;u m#7899;i bu#7891;n và bi #273;át. Ta v#7851;n th#432;#7901;ng xuyên th#7845;y nh#7919;ng công dân c#7911;a cái th#7871; gi#7899;i v#259;n minh và gi#7847;u có này tìm cách gi#7843;i to#7843; nh#7919;ng n#7895;i bu#7891;n
 c#7911;a h#7885;, gi#7843;i to#7843; nh#7919;ng bi k#7883;ch c#7911;a s#7921; th#7915;a thãi v#7853;t ch#7845;t c#361;ng nh#432; c#7911;a s#7921; ti#7871;n b#7897; v#7899;i t#7889;c #273;#7897; r#7845;t nhanh chóng c#7911;a cái xã h#7897;i hi#7879;n #273;#7841;i c#7911;a h#7885; b#7857;ng cách tìm v#7873; nh#7919;ng xã h#7897;i còn mông mu#7897;i, còn bán khai, còn nghèo khó, và coi #273;ó là m#7897;t câu tr#7843; l#7901;i nh#7845;t #273;#7883;nh, m#7897;t alternative. T#7845;t nhiên chúng ta có th#7875; m#7881;m c#432;#7901;i và coi #273;ó là m#7897;t th#7913; lãng m#7841;n, m#7897;t c#259;n b#7879;nh quí phái, nh#432;ng không th#7875; bác b#7887; nó #273;#432;#7907;c. Ch#7881; có #273;i#7873;u, hi#7879;n th#7921;c Vi#7879;t Nam th#7853;m chí không ph#7843;i là ch#7895; thích h#7907;p #273;#7875; cái th#7871; gi#7899;i th#7913; nh#7845;t #273;ó ch#7919;a ch#7841;y nh#7919;ng cái c#259;n b#7879;nh quí phái c#7911;a mình. B#7903;i vì ngoài cái nghèo và l#7841;c h#7853;u, thì
 #273;#7871;n #273;#7847;u th#7871; k#7927; 21 này xã h#7897;i Vi#7879;t Nam còn là ch#7895; h#7897;i t#7909; c#7911;a nh#7919;ng d#7883;ch b#7879;nh d#432;#7901;ng nh#432; vô ph#432;#417;ng c#7913;u ch#7919;a khác mà bao trùm lên t#7845;t c#7843; là m#7897;t khái ni#7879;m, tôi #273;#7863;t tên khái ni#7879;m #273;ó là s#7921; b#7845;t an. V#7899;i m#7897;t nhà v#259;n thì #273;#432;#417;ng nhiên s#7921; b#7845;t an trong tinh th#7847;n và tâm h#7891;n là m#7889;i quan tâm chính. Theo cách nhìn c#7911;a tôi, thì s#7913;c m#7841;nh c#7911;a m#7897;t xã h#7897;i là kh#7843; n#259;ng #273;em l#7841;i cho các thành viên c#7911;a nó c#7843;m giác an toàn và yên tâm nh#7845;t #273;#7883;nh. Ng#432;#7901;i ta có th#7875; nghèo, nh#432;ng n#7871;u ng#432;#7901;i ta có #273;#432;#7907;c m#7897;t c#7843;m giác an toàn nh#7845;t #273;#7883;nh, #273;i#7873;u #273;ó quan tr#7885;ng h#417;n. N#7871;u không có c#7843;m giác #7845;y thì ng#432;#7901;i ta ch#7881; có th#7875; mi#7877;n
 c#432;#7905;ng s#7889;ng t#7841;m cu#7897;c #273;#7901;i c#7911;a mình và #273;#432;#417;ng nhiên không có m#7897;t #273;#7897;ng c#417; nào #273;#7911; m#7841;nh #273;#7875; s#7889;ng ti#7871;p cu#7897;c #273;#7901;i c#7911;a nh#7919;ng th#7871; h#7879; tr#432;#7899;c, s#7889;ng tr#432;#7899;c cu#7897;c #273;#7901;i c#7911;a nh#7919;ng th#7871; h#7879; sau và s#7889;ng chung cu#7897;c #273;#7901;i c#7911;a nh#7919;ng k#7867; cùng th#7901;i. Nói nh#432; th#7871; thì xã h#7897;i Vi#7879;t Nam là m#7897;t t#7853;p h#7907;p t#7841;m b#7907;, r#7901;i r#7841;c và hoàn toàn không h#7919;u c#417; c#7911;a nh#7919;ng cá nhân hoang mang và b#7845;t #7893;n. 
V#7873; xu#7845;t phát #273;i#7875;m là nh#432; v#7853;y, v#7845;n #273;#7873; #273;#7863;t ra là trong cái s#7889; ph#7853;n d#432;#7901;ng nh#432; là v#297;nh vi#7877;n h#7849;m hiu #273;ó c#7911;a dân t#7897;c ta thì ng#432;#7901;i trí th#7913;c tham d#7921; nh#432; th#7871; nào ? Nói m#7897;t cách khoa tr#432;#417;ng và có l#7869; t#432;#417;ng #273;#7889;i sáo thì ng#432;#7901;i trí th#7913;c Vi#7879;t Nam ch#7883;u trách nhi#7879;m gì v#7873; cái s#7889; ph#7853;n chung #7845;y c#7911;a c#7843; m#7897;t dân t#7897;c ? Cho #273;#7871;n nay, chúng ta #273;ã nghe, có th#7875; là #273;ã nghe #273;#7871;n thu#7897;c lòng, nh#7919;ng l#7901;i #273;áp vô cùng rõ ràng v#7873; vi#7879;c này. Vi#7879;c vì ai, do ai mà n#432;#7899;c ta #273;áng bu#7891;n nh#432; v#7853;y. Có hai câu tr#7843; l#7901;i rõ nh#432; ban ngày: m#7897;t là do khách quan, hai là do ch#7911; quan. 
"Th#7857;ng khách quan", tôi xin l#7895;i là ph#7843;i dùng m#7897;t t#7915; nh#432; v#7853;y, b#7903;i vì trong ti#7871;ng Vi#7879;t thì k#7867; có t#7897;i r#7845;t to nh#432; th#7871; ph#7843;i b#7883; g#7885;i là th#7857;ng. Th#7857;ng khách quan nó có vô s#7889; hoá thân và #273;#7873;u #273;#432;#7907;c g#7885;i tên r#7845;t rành m#7841;ch: lúc thì #273;ó là th#7857;ng l#7883;ch s#7917;, lúc thì #273;ó là th#7857;ng b#7889;i c#7843;nh, th#7857;ng hoàn c#7843;nh, th#7857;ng tình hình chung, lúc thì #273;ó là th#7857;ng ngo#7841;i xâm, th#7857;ng th#7871; l#7921;c thù #273;#7883;ch, th#7857;ng th#7921;c dân #273;#7871; qu#7889;c, th#7857;ng thiên tai #273;#7883;ch h#7885;a ... N#7871;u nghe nh#432; v#7853;y thì ng#432;#7901;i ta có c#7843;m giác là: bao nhiêu th#7857;ng khách quan #273;#7875;u cáng nh#7845;t #273;#7873;u hùa nhau vào ám dân t#7897;c ta c#7843;. Nh#432; v#7853;y thì ch#7859;ng có lý do gì hy v#7885;ng và ch#7859;ng có m#7897;t cu#7897;c to#7841; #273;àm nào,
 m#7897;t cu#7897;c h#7897;i th#7843;o nào c#7847;n thi#7871;t n#7919;a. Và n#7871;u ai tin vào l#7901;i tiên #273;oán c#7911;a ông giáo s#432; Harvard là ông Huntington trong cu#7889;n sách cách #273;ây m#7845;y n#259;m r#7847;m r#7897;, cu#7889;n Cu#7897;c Chi#7871;n V#259;n Hóa, r#7857;ng Vi#7879;t Nam s#7869; là #273;#7883;a bàn xung #273;#7897;t #273;#7875; chi#7871;n tranh th#7871; gi#7899;i l#7847;n th#7913; ba gi#7919;a M#7929; và Trung Qu#7889;c x#7843;y ra, thì qu#7843; nhiên là chúng ta #273;áng tuy#7879;t v#7885;ng hoàn toàn. 
V#7873; ch#7911; quan, ng#432;#7901;i Vi#7879;t Nam không có truy#7873;n th#7889;ng #273;em c#7843; m#7897;t dân t#7897;c ra mà t#7921; phê bình. M#7897;t trong nh#7919;ng lý do vì sao nh#432; v#7853;y c#361;ng là #7903; ch#7895;, khi ng#432;#7901;i ta #273;ã su#7889;t c#7843; m#7897;t s#7889; ph#7853;n luôn luôn #273;#7897;i s#7893; thì lòng t#7921; tin th#7921;c s#7921; ch#7859;ng còn gì l#7899;n l#7855;m. Ð#7845;y là tôi mu#7889;n nói #273;#7871;n m#7897;t lòng t#7921; tin th#7921;c s#7921;, ch#7913; không ph#7843;i cái th#7913; t#7921; tin theo ki#7875;u v#7915;a #273;ánh võ m#7891;m v#7915;a run trong lòng, ho#7863;c là th#7913; t#7921; tin l#432;u manh, c#7913; kích nhau lên #273;#7875; hòng v#7909; l#7907;i cho mình. Rõ ràng là t#7921; phê bình #273;òi h#7887;i m#7897;t lòng t#7921; tin l#7899;n. Tôi c#7913; nhìn cái cách t#7921; tra v#7845;n mình, t#7921; hành h#7841;, t#7921; truy t#7897;i, t#7921; x#7881; v#7843; mình c#7911;a m#7897;t dân t#7897;c nh#432; dân t#7897;c
 Ð#7913;c này mà ph#7843;i nh#7853;n ra r#7857;ng: ph#7843;i là m#7897;t dân t#7897;c #273;ã #273;#7841;t #273;#432;#7907;c nhi#7873;u thành t#7921;u #273;#7871;n m#7913;c nào m#7899;i dám làm cái vi#7879;c c#361;ng r#7845;t #432; quí phái là t#7921; phê bình mình nh#432; v#7853;y ... V#7853;y dân t#7897;c Vi#7879;t tr#7885;n gói thì không có l#7895;i gì #273;áng k#7875;, nh#432;ng m#7897;t b#7897; ph#7853;n, b#7897; ph#7853;n #273;#7847;u s#7887; c#7911;a nó thì bao gi#7901; c#361;ng luôn luôn là #273;#7847;u m#7889;i c#7911;a m#7885;i tai h#7885;a. B#7897; ph#7853;n #273;ó, nh#432; chúng ta th#432;#7901;ng xuyên #273;#432;#7907;c nghe nói, bao gi#7901; c#361;ng là chính quy#7873;n, là l#7921;c l#432;#7907;ng th#7889;ng tr#7883; ... Lúc thì chính quy#7873;n B#7855;c thu#7897;c, lúc thì là vua quan nhà Nguy#7877;n ch#7883;u trách nhi#7879;m, lúc thì chính quy#7873;n th#7921;c dân Pháp ch#7883;u trách nhi#7879;m, lúc thì bè l#361; M#7929;-ng#7909;y. Và bây gi#7901;, không có chính
 quy#7873;n nào khác h#417;n là chính quy#7873;n c#7897;ng s#7843;n, thì chính quy#7873;n c#7897;ng s#7843;n ch#7883;u trách nhi#7879;m. B#7843;o #273;úng thì t#7845;t nhiên là #273;úng. Nh#432;ng nh#432; v#7853;y có k#7923; c#7909;c l#7855;m không ? Ch#7859;ng l#7869; tr#432;#7899;c n#259;m 1945 n#7841;n #273;ói x#7843;y ra là do phong ki#7871;n th#7921;c dân, còn bây gi#7901; n#7841;n #273;ói x#7849;y ra là do c#7897;ng s#7843;n hay sao ?. Ch#7859;ng l#7869; cái thói ch#7841;y ch#7885;t, vây cánh, c#7917;a quan, c#7917;a quy#7873;n, b#7907; #273;#7905; ... r#7845;t n#7893;i ti#7871;ng t#7915; th#7901;i c#7909; Ngô T#7845;t T#7889; c#361;ng t#7841;i c#7897;ng s#7843;n hay sao ?. Ch#7859;ng l#7869; v#259;n ch#432;#417;ng Vi#7879;t Nam c#7843; m#7897;t th#7871; k#7927; 15 ch#7881; #273;#432;#7907;c m#7897;t ông Nguy#7877;n Trãi, c#7843; m#7897;t th#7871; k#7927; 16 h#7847;u nh#432; c#361;ng toàn nh#7841;t nh#7869;o và trung bình c#7843; thì c#361;ng t#7841;i c#7897;ng s#7843;n hay sao
 ?. M#7897;t trong nh#7919;ng nhà phê bình v#259;n h#7885;c s#7855;c s#7843;o nh#7845;t c#7911;a Vi#7879;t Nam #7903; h#7843;i ngo#7841;i, anh Nguy#7877;n H#432;ng Qu#7889;c, hi#7879;n là gi#7843;ng viên c#7911;a tr#432;#7901;ng Ð#7841;i h#7885;c Victoria t#7841;i Úc, cách #273;ây 10 n#259;m có vi#7871;t m#7897;t cu#7889;n sách nhan #273;#7873; V#259;n H#7885;c Vi#7879;t Nam D#432;#7899;i Ch#7871; Ð#7897; C#7897;ng S#7843;n. Trong #273;ó anh #273;i tìm câu gi#7843;i thích cho tình tr#7841;ng kém c#7887;i t#7867; nh#7841;t c#7911;a v#259;n h#7885;c mi#7873;n B#7855;c trong nh#7919;ng v#7845;n #273;#7873; c#7911;a ch#7871; #273;#7897; xã h#7897;i ch#7911; ngh#297;a và h#7879; th#7889;ng lý lu#7853;n mác-xít. Ði#7873;u #273;ó t#7845;t nhiên có nhi#7873;u ph#7847;n #273;úng, nh#432;ng ch#432;a #273;#7911;. Nh#7919;ng n#259;m sau này anh Nguy#7877;n H#432;ng Qu#7889;c #273;i #273;#7871;n m#7897;t nh#7853;n xét h#7871;t s#7913;c kh#7893; tâm là v#259;n h#7885;c Vi#7879;t Nam #7903;
 h#7843;i ngo#7841;i t#7891;n t#7841;i #7903; các ch#7871; #273;#7897; dân ch#7911;, t#7921; do, hoàn toàn không ph#7843;i dính líu #273;#7871;n h#7879; lý lu#7853;n mác-xít, h#7879; ki#7875;m duy#7879;t c#7897;ng s#7843;n, hoàn toàn không liên quan #273;#7871;n b#7897; máy tuyên truy#7873;n chính tr#7883; chính th#7889;ng, nh#432;ng cái v#259;n h#7885;c #7845;y c#361;ng không khá gì h#417;n, c#361;ng trì tr#7879;, l#7841;c h#7853;u, b#7843;o th#7911; và t#7867; nh#7841;t. T#7845;t nhiên là t#7867; nh#7841;t theo m#7897;t ki#7875;u khác. V#7853;y l#7901;i #273;áp n#7857;m #7903; #273;âu ? 
Vi#7879;c phê phán cái xã h#7897;i nghèo #273;ói, lo#7841;n t#7863;c, nhi#7877;u nh#432;#417;ng, t#7841;m b#7907;, không có ph#432;#417;ng h#432;#7899;ng #7903; Vi#7879;t Nam, t#7845;t nhiên có th#7875; g#7855;n v#7899;i vi#7879;c phê bình chính quy#7873;n lãnh #273;#7841;o. Th#7871; cái xã h#7897;i c#7911;a ng#432;#7901;i Vi#7879;t #7903; ngoài n#432;#7899;c, t#7841;i c#7897;ng #273;#7891;ng h#7843;i ngo#7841;i, không có m#7863;t s#7921; lãnh #273;#7841;o c#7911;a chính quy#7873;n c#7897;ng s#7843;n mà c#361;ng #273;#7911; nh#7919;ng ph#7849;m tính t#432;#417;ng t#7921; thì chúng ta bi#7871;t phê phán trên c#417; s#7903; nào ? Rõ ràng có nh#7919;ng v#7845;n #273;#7873; thu#7897;c v#7873; v#259;n hoá Vi#7879;t Nam, nh#7919;ng v#7845;n #273;#7873; nghiêm tr#7885;ng, không th#7875; qui vào m#7897;t chính th#7875;, t#7853;p #273;oàn hay #273;#7843;ng phái th#7889;ng tr#7883; nào, nó là nh#7919;ng h#7857;ng s#7889; xuyên su#7889;t c#7843; s#7889; ph#7853;n dân t#7897;c Vi#7879;t Nam,
 b#7855;t #273;#7847;u th#7853;m chí t#7915; L#7841;c Long Quân, n#7871;u nh#432; có ông #7845;y và bà #7844;u C#417;. Và n#7871;u #273;ã m#7903; h#7891; s#417; v#259;n hoá Vi#7879;t Nam ra mà xét thì có th#7875; nói là #7903; ngay trang #273;#7847;u chúng ta #273;ã g#7863;p m#7897;t thành ph#7847;n không th#7875; không g#7863;p, #273;ó là trí th#7913;c Vi#7879;t Nam. 
B#7843;n thân tôi không dám làm cái vi#7879;c là #273;i#7873;u tra s#7889; ph#7853;n dân t#7897;c b#7857;ng cách #273;i truy tìm ph#7847;n dính líu c#7911;a t#7915;ng cá nhân ng#432;#7901;i Vi#7879;t, trí th#7913;c hay không trí th#7913;c thì c#361;ng th#7871;. Nói chung nhi#7879;m v#7909; nhà v#259;n c#7911;a tôi không n#7857;m #7903; ch#7895; #273;i qui trách nhi#7879;m cho ai. V#7843; l#7841;i, trong r#7845;t nhi#7873;u tình hu#7889;ng thì câu h#7887;i ai có t#7897;i, ai có l#7895;i, là không th#7875; gi#7843;i #273;áp tr#7885;n v#7865;n #273;#432;#7907;c. Nh#432;ng vi#7879;c t#7845;t y#7871;u mà m#7897;t nhà v#259;n ph#7843;i làm #7903; th#7901;i nào c#361;ng th#7871; là quan sát, và n#7871;u có th#7875; thì khám phá nh#7919;ng khía c#7841;nh mà anh ta cho r#7857;ng còn m#7901; khu#7845;t c#7911;a con ng#432;#7901;i và cu#7897;c #273;#7901;i. Nh#432;ng không m#7897;t nhà v#259;n nào khi làm vi#7879;c #273;ó có th#7875; ôm #273;#7891;m c#7843; th#7871; gian mà quan sát và khám phá
 #273;#432;#7907;c. B#7843;n thân tôi, do hoàn c#7843;nh gia #273;ình c#361;ng nh#432; môi tr#432;#7901;ng #273;ào t#7841;o, môi tr#432;#7901;ng s#7889;ng, môi tr#432;#7901;ng sáng tác và làm vi#7879;c, tôi không th#7875; làm m#7897;t vi#7879;c gì khác h#417;n là quan sát và khám phá gi#7899;i trí th#7913;c. Tôi không có th#7849;m quy#7873;n gì #273;#7875; có th#7875; phát bi#7875;u, ch#7859;ng h#7841;n v#7873; t#432; cách c#7911;a ng#432;#7901;i nông dân hay th#7907; thuy#7873;n Vi#7879;t Nam. Tôi không có m#7897;t hi#7875;u bi#7871;t gì #273;áng k#7875; v#7873; nh#7919;ng #273;i#7873;u #273;ó. Song trí th#7913;c Vi#7879;t Nam là ch#7911; #273;#7873; c#7911;a h#7847;u h#7871;t các sáng tác c#7911;a tôi. Vì v#7853;y mà có m#7897;t bu#7893;i nói chuy#7879;n nh#432; th#7871; này. Tôi không ngh#297; r#7857;ng mình có th#7875; v#7841;ch ra #273;#432;#7907;c m#7897;t #273;#432;#7901;ng h#432;#7899;ng nào. Vi#7879;c duy nh#7845;t mà tôi có th#7875; th#7917; làm là kh#7855;c ho#7841;
 di#7879;n m#7841;o c#7911;a trí th#7913;c Vi#7879;t Nam. B#7843;n thân vi#7879;c này là m#7897;t #273;#7873; tài mà m#7897;t cá nhân không kham n#7893;i. Hôm nay tôi th#7917; trình bày v#7873; hai t#432; cách mà theo tôi là #273;áng #273;#7875; ý, #273;ó là: "t#432; cách chính th#7889;ng" và "t#432; cách h#7885;c trò". 
Bây gi#7901; ph#7843;i xin nói tr#432;#7899;c #273;#7875; chúng ta d#7877; #273;#7891;ng ý v#7899;i nhau v#7873; khái ni#7879;m là: m#7897;t #273;#7883;nh ngh#297;a hoàn h#7843;o v#7873; trí th#7913;c rõ ràng không th#7875; có #273;#432;#7907;c, ngay c#7843; #273;#7889;i v#7899;i hoàn c#7843;nh còn t#432;#417;ng #273;#7889;i d#7877; bao quát nh#432; hoàn c#7843;nh Vi#7879;t Nam. Chúng ta t#7841;m quy #432;#7899;c v#7899;i nhau là khi nói t#7899;i trí th#7913;c Vi#7879;t Nam #7903; #273;ây là nói t#7899;i nh#7919;ng ng#432;#7901;i mà do h#7885;c th#7913;c, trình #273;#7897;, môi tr#432;#7901;ng s#7889;ng, thói quen, ho#7863;c th#7853;m chí do ng#7851;u nhiên c#361;ng #273;#432;#7907;c, mà ho#7841;t #273;#7897;ng trí tu#7879; và tinh th#7847;n là th#432;#7901;ng tr#7921;c, ho#7863;c ch#7911; y#7871;u, ho#7863;c #273;óng m#7897;t vai trò #273;áng k#7875;. 
Bây gi#7901; tôi xin nói v#7873; t#432; cách chính th#7889;ng c#7911;a trí th#7913;c Vi#7879;t Nam. 
M#7897;t ng#432;#7901;i b#7841;n vong niên c#7911;a tôi #7903; Hà N#7897;i, ông Nguy#7877;n Ki#7871;n Giang, g#7847;n #273;ây có #273;#432;a ra m#7897;t khái ni#7879;m là "tính cách phò chính th#7889;ng c#7911;a trí th#7913;c Vi#7879;t Nam". Tôi thì g#7885;i #273;ó là t#432; cách quan v#259;n, theo cái mô hình tr#7883; n#432;#7899;c là m#7897;t ông vua có th#7875; u mê, có th#7875; anh minh, hai bên t#7843; h#7919;u là quan v#259;n và quan võ. Tôi g#7885;i t#432; cách chính th#7889;ng c#7911;a trí th#7913;c Vi#7879;t Nam này là "t#432; cách quan v#259;n". 
Chúng ta hãy xem l#7841;i l#7883;ch s#7917;. N#7871;u nh#432; b#7887; qua cái th#7901;i k#7923; mông mu#7897;i, khi ng#432;#7901;i s#259;n b#7855;n gi#7887;i nh#7845;t, b#7855;t cá khéo nh#7845;t, th#7855;ng nhi#7873;u cu#7897;c v#7853;t nh#7845;t và có th#7875; c#361;ng có nhi#7873;u con nh#7845;t vì #273;#432;#7907;c nhi#7873;u #273;àn bà ái m#7897; nh#7845;t, m#7897;t ng#432;#7901;i nh#432; th#7871; #273;#432;#7907;c #273;#7913;ng #273;#7847;u m#7897;t c#7897;ng #273;#7891;ng Vi#7879;t, n#7871;u b#7887; qua th#7901;i k#7923; #273;ó thì chúng ta có ngay m#432;#7901;i m#7845;y th#7871; k#7927; toàn tr#7883; c#7911;a gi#7899;i có h#7885;c. Khi #273;ó là gi#7899;i s#297;, m#7897;t th#7901;i gian dài là gi#7899;i tu s#297;, sau #273;ó tuy#7879;t #273;#7889;i là gi#7899;i nho s#297;. Ch#7871; #273;#7897; khoa c#7917; v#7899;i ch#7913;c n#259;ng là m#7897;t h#7879; th#7889;ng #273;ào t#7841;o và tuy#7875;n ch#7885;n cán b#7897; và nhân viên nhà n#432;#7899;c, #273;ã t#7921; #273;#7897;ng
 ghép h#7885;c th#7913;c, tri th#7913;c và quy#7873;n l#7921;c thành m#7897;t c#7863;p bài trùng. Tri th#7913;c v#7915;a là con #273;#432;#7901;ng d#7851;n #273;#7871;n quy#7873;n l#7921;c, v#7915;a là cách th#7921;c hi#7879;n quy#7873;n l#7921;c. Không có gì #273;#7875; nghi ng#7901; n#7919;a, gi#7899;i s#297; phu Vi#7879;t Nam trong l#7883;ch s#7917; là gi#7899;i c#7847;m quy#7873;n, hay ít nh#7845;t c#361;ng là gi#7899;i th#7915;a hành quy#7873;n l#7921;c. Nói theo t#7915; hi#7879;n #273;#7841;i thì toàn b#7897; gu#7891;ng máy nhà n#432;#7899;c Vi#7879;t Nam trong l#7883;ch s#7917; n#7857;m trong tay các trí th#7913;c nho giáo. Nhân #273;ây c#361;ng xin nói ngoài l#7873; là cái tinh th#7847;n r#7845;t n#7893;i ti#7871;ng và th#432;#7901;ng xuyên #273;#432;#7907;c ca ng#7907;i r#7857;ng, ng#432;#7901;i Vi#7879;t hi#7871;u h#7885;c, cha m#7865; mu#7889;n con hay ch#7919;, yêu th#7847;y, theo tôi m#7897;t ph#7847;n c#361;ng r#7845;t #273;áng k#7875; xu#7845;t phát t#7915; tinh
 th#7847;n yêu #273;#7883;a v#7883; và tr#7885;ng quy#7873;n l#7921;c. N#7871;u ch#7919; ngh#297;a không m#7903; ra #273;#432;#7907;c m#7897;t tri#7875;n v#7885;ng th#417;m tho nh#432; v#7853;y, m#7897;t ng#432;#7901;i #273;i h#7885;c thi #273;#7895; làm quan thì c#7843; h#7885; #273;#432;#7907;c nh#7901;, tôi tin r#7857;ng cái s#7921; hi#7871;u h#7885;c kia ch#7855;c ch#7855;n là gi#7843;m #273;i #273;áng k#7875;. 
Song câu chuy#7879;n "phò chính th#7889;ng", câu chuy#7879;n "quan v#259;n" không ch#7881; d#7915;ng l#7841;i khi nho h#7885;c th#7845;t th#7871;. Công b#7857;ng mà nói thì #7903; m#7897;t giai #273;o#7841;n ng#7855;n c#7911;a l#7883;ch s#7917;, t#7913;c là #7903; #273;#7847;u th#7871; k#7927; 20 trong c#7843; n#432;#7899;c, và t#7915; n#259;m 1954 #273;#7871;n n#259;m 1975 #7903; mi#7873;n Nam, #273;ã có m#7897;t c#417; h#7897;i #273;#7875; c#7863;p bài trùng trí th#7913;c và quy#7873;n l#7921;c có th#7875; tách nhau ra #273;#432;#7907;c, và qu#7843; th#7921;c c#361;ng có tách nhau ra ph#7847;n nào. Nh#432;ng #273;#7845;y là m#7897;t khoá h#7885;c ti#7871;c thay r#7845;t ng#7855;n, quá ng#7855;n #273;#7875; trí th#7913;c Vi#7879;t Nam v#432;#7907;t ra kh#7887;i cái vòng ki#7873;m to#7843; và t#7921; ki#7873;m to#7843; b#7857;ng quy#7873;n l#7921;c chính tr#7883; #273;#7875; tr#7903; thành m#7897;t l#7921;c l#432;#7907;ng #273;#7897;c l#7853;p nh#432; gi#7899;i trí th#7913;c #7903;
 các xã h#7897;i dân ch#7911; hi#7879;n #273;#7841;i. Chúng ta có th#7875; coi nh#7919;ng v#7853;n #273;#7897;ng c#7843;i cách xã h#7897;i và dân trí #7903; Vi#7879;t Nam #273;#7847;u th#7871; k#7927; 20 là #273;#7897;c l#7853;p v#7899;i chính quy#7873;n n#7917;a phong ki#7871;n n#7917;a th#7921;c dân #273;#432;#417;ng th#7901;i. Và qu#7843; nhiên có m#7897;t t#7847;ng l#7899;p trí th#7913;c v#259;n ngh#7879; s#297; t#7921; do, t#7913;c là không #259;n l#432;#417;ng c#7911;a nhà n#432;#7899;c, không h#432;#7903;ng b#7893;ng l#7897;c c#7911;a chính quy#7873;n, không ph#7843;i là các công ch#7913;c, viên ch#7913;c, cán b#7897; trong b#7897; máy cai tr#7883;, m#7897;t t#7847;ng l#7899;p nh#432; v#7853;y qu#7843; nhiên là có xu#7845;t hi#7879;n, #273;i#7873;u này c#361;ng l#7863;p l#7841;i #7903; mi#7873;n Nam trong kho#7843;ng th#7901;i gian 1954-1975. Th#7871; nh#432;ng l#7883;ch s#7917; #273;ã quy#7871;t #273;#7883;nh di#7877;n ra theo chi#7873;u h#432;#7899;ng là t#7921; l#7863;p
 l#7841;i. Bi k#7883;ch c#7911;a m#7897;t ng#432;#7901;i nh#432; Ph#7841;m Qu#7923;nh là bi k#7883;ch c#7911;a m#7897;t trí th#7913;c xu#7845;t thân hoàn toàn #273;#7897;c l#7853;p, có #273;#7911; m#7885;i c#417; h#7897;i và #273;#7911; uy tín #273;#7875; t#7891;n t#7841;i nh#432; m#7897;t ti#7871;ng nói, m#7897;t uy tín tinh th#7847;n, m#7897;t tr#7885;ng l#432;#7907;ng xã h#7897;i #273;#7897;c l#7853;p h#7859;n hoi, nh#432;ng cu#7889;i cùng c#361;ng không v#432;#7907;t qua n#7893;i s#7921; mê ho#7863;c c#7911;a quy#7873;n l#7921;c chính th#7889;ng. T#7845;t nhiên Ph#7841;m Qu#7923;nh tr#7903; thành th#432;#7907;ng th#432; B#7897; L#7841;i trong tri#7873;u Nguy#7877;n v#7899;i m#7897;t hy v#7885;ng là m#432;#7907;n nh#7919;ng ph#432;#417;ng ti#7879;n chính tr#7883; mà hành cái #273;#7841;o c#7911;a mình. Th#7871; nh#432;ng, ông Tây h#7885;c Ph#7841;m Qu#7923;nh v#7853;y là c#361;ng hành #273;#7897;ng không khác gì ông Kh#7893;ng T#7917;. Kh#7893;ng T#7917; ch#7859;ng làm
 #273;#432;#7907;c #273;i#7873;u gì khi còn #273;ang t#7841;i ch#7913;c. Kh#7893;ng T#7917; ch#7881; có #273;ánh xe #273;i bát ph#7889;, nghe nh#7841;c và bình ph#7849;m v#7873; #273;àn bà, v#7873; cái ho#7841; #273;àn bà thì #273;úng h#417;n, khi t#7841;i ch#7913;c. Và Ph#7841;m Qu#7923;nh c#361;ng ch#7859;ng làm #273;#432;#7907;c gì cho cái #273;#7841;o c#7911;a mình trong su#7889;t th#7901;i gian làm b#7897; tr#432;#7903;ng nh#432; v#7853;y, và Ph#7841;m Qu#7923;nh có l#7869; còn lâu m#7899;i là ng#432;#7901;i trí th#7913;c Vi#7879;t Nam cu#7889;i cùng v#7915;a ghét quy#7873;n l#7921;c, v#7915;a mong #273;#432;#7907;c ph#7909;c v#7909; quy#7873;n l#7921;c nh#432; v#7853;y. 
T#7915; n#259;m 1945 #7903; mi#7873;n B#7855;c Vi#7879;t Nam và t#7915; n#259;m 1975 #7903; toàn #273;#7845;t n#432;#7899;c, có th#7875; nói r#7857;ng câu chuy#7879;n c#7911;a c#7863;p bài trùng trí th#7913;c và quy#7873;n l#7921;c l#7841;i #273;#432;#7907;c k#7875; ti#7871;p v#7899;i nh#7919;ng tình ti#7871;t th#7921;c ra là gi#7889;ng h#7879;t nh#432; trong l#7883;ch s#7917;. Ch#7881; có pha thêm nh#7919;ng màn gay c#7845;n #273;#7863;c tr#432;ng cho cái th#7901;i #273;#7841;i này mà thôi. Tôi cho r#7857;ng ch#7881; có nh#7919;ng ng#432;#7901;i r#7845;t #432;a s#417; #273;#7891; hóa các hi#7879;n th#7921;c m#7899;i k#7871;t lu#7853;n r#7857;ng trong xã h#7897;i c#7897;ng s#7843;n hay xã h#7897;i ch#7911; ngh#297;a không có ch#7895; cho trí th#7913;c. Không ph#7843;i nh#432; v#7853;y. Nó ch#7881; không có ch#7895; cho các trí th#7913;c b#7845;t #273;#7891;ng quan #273;i#7875;m, b#7845;t #273;#7891;ng t#432; duy mà thôi. M#7897;t xã h#7897;i c#7911;a #273;#7891;ng chí t#7845;t nhiên
 không tr#7843;i chi#7871;u hoa cho nh#7919;ng k#7867; b#7845;t #273;#7891;ng chí. Song #273;i#7873;u #273;ó không có gì là m#7899;i m#7867;, không ph#7843;i là #273;#7863;c s#7843;n riêng c#7911;a chuyên chính vô s#7843;n, mà c#7911;a b#7845;t k#7923; m#7897;t n#7873;n chuyên chính nào. M#7897;t trí th#7913;c t#7915;ng là #273;#7891;ng chí nh#432; Nguy#7877;n Trãi khi thành b#7845;t #273;#7891;ng chí t#7845;t nhiên c#361;ng ph#7843;i ch#7883;u cái ho#7841; tru di tam t#7897;c. Và m#7897;t nhà v#259;n tài hoa t#7915;ng #273;#432;#7907;c coi là th#7847;n t#432;#7907;ng c#7911;a s#7921; ngông nghêng, thách th#7913;c nh#432; Nguy#7877;n Tuân th#7921;c ra c#361;ng có th#7875; so v#7899;i Nguy#7877;n Du: b#7845;t mãn thì có b#7845;t mãn, b#7845;t #273;#7891;ng thì có b#7845;t #273;#7891;ng, nh#432;ng c#7843; hai dù mi#7877;n c#432;#7905;ng hay t#7921; nguy#7879;n, cu#7889;i cùng c#361;ng #273;#7875; cho chính quy#7873;n tr#7885;ng d#7909;ng mình. Nguy#7877;n Du #273;óng vai #273;#7841;i
 s#7913; #273;i công cán #7903; n#432;#7899;c ngoài, m#7897;t ch#7913;c v#7909; th#7921;c s#7921; là không th#7845;p hèn gì. Nguy#7877;n Tuân c#361;ng v#7853;y. H#7891;i sinh viên tôi th#432;#7901;ng t#7921; h#7887;i: T#7841;i sao l#7841;i nh#432; th#7871; ? Ph#7843;i tay tôi thì không bao gi#7901; ch#7883;u #273;#7875; mình #7903; cái th#7871; há mi#7879;ng m#7855;c quai nh#432; v#7853;y. Nh#432;ng khi #273;ó tôi còn ch#432;a hi#7875;u gì v#7873; cái th#7871; phò chính th#7889;ng, cái th#7871; quan v#259;n c#7911;a trí th#7913;c Vi#7879;t Nam, m#7897;t cái th#7871; qu#7843; nhiên là r#7845;t há mi#7879;ng m#7855;c quai. 
Cu#7897;c cách m#7841;ng vô s#7843;n #7903; Vi#7879;t Nam th#7921;c ra là m#7897;t cu#7897;c cách m#7841;ng hoàn toàn do gi#7899;i trí th#7913;c lãnh #273;#7841;o, còn qu#7847;n chúng cách m#7841;ng thì th#7901;i nào c#361;ng v#7853;y, là #273;ám #273;ông, và #273;ám #273;ông trong m#7897;t n#432;#7899;c nông nghi#7879;p t#7845;t nhiên là nông dân. Cách m#7841;ng vô s#7843;n #7903; Vi#7879;t Nam là m#7897;t cu#7897;c cách m#7841;ng do m#7897;t nhóm trí th#7913;c lãnh #273;#7841;o m#7897;t #273;ám #273;ông nông dân tranh #273;#7845;u cho quy#7873;n l#7907;i c#7911;a m#7897;t giai c#7845;p khác, #273;ó là giai c#7845;p công nhân. N#7871;u chúng ta nói nh#432; v#7853;y thì vi#7879;c các quy#7873;n l#7907;i d#7851;m lên nhau, s#7921; không #273;#7891;ng b#7897; c#7911;a nhân s#7921; và kh#7843; n#259;ng ph#7843;n b#7897;i l#7851;n nhau c#7911;a nh#7919;ng bên tham gia #273;ã #273;#432;#7907;c #273;#7883;nh tr#432;#7899;c. 
Song #7903; #273;ây tôi ch#7881; mu#7889;n nói v#7873; s#7921; tham gia c#7911;a trí th#7913;c v#259;n ngh#7879; s#297; Vi#7879;t Nam #7903; bu#7893;i ban #273;#7847;u c#7911;a cu#7897;c cách m#7841;ng, r#7891;i khi cách m#7841;ng quay ra #259;n th#7883;t nh#7919;ng #273;#7913;a con #273;#7867; c#7911;a mình, và bây gi#7901;, khi rõ ràng là cách m#7841;ng #273;ã v#7873; h#432;u. M#7889;i tình gi#7919;a ch#7911; ngh#297;a c#7897;ng s#7843;n và trí th#7913;c, nh#7845;t là trí th#7913;c cánh t#7843; trên toàn th#7871; gi#7899;i, là m#7897;t m#7889;i tình ph#7913;c t#7841;p, #273;#7851;m n#432;#7899;c m#7855;t và #273;#7851;m máu. Nh#432;ng tôi dám nói r#7857;ng chính cái cu#7897;c tình h#7871;t s#7913;c n#7891;ng nhi#7879;t và lãng m#7841;n v#7899;i l#7921;c l#432;#7907;ng trí th#7913;c và v#259;n ngh#7879; s#297; Vi#7879;t Nam thu#7903; #7845;y #273;ã ch#7855;p cánh cho cách m#7841;ng, khi#7871;n cho nó không ch#7881; là m#7897;t cu#7897;c kh#7903;i ngh#297;a c#7911;a nông dân, hay
 m#7897;t cu#7897;c b#7841;o #273;#7897;ng c#7911;a th#7907; thuy#7873;n. 
Ði#7873;u gì di#7877;n ra khi cách m#7841;ng không ch#7881; còn là m#7897;t ý t#432;#7903;ng và m#7897;t lí t#432;#7903;ng, mà #273;ã tr#7903; thành m#7897;t hi#7879;n th#7921;c, m#7897;t ch#7871; #273;#7897;, m#7897;t gu#7891;ng máy kh#7893;ng l#7891; ? Tôi xin trích ra #7903; #273;ây m#7897;t vài dòng trong nh#7853;t ký c#7911;a Tr#7847;n D#7847;n n#259;m 1958, vào cái th#7901;i #273;i#7875;m mà ng#432;#7901;i ngoài t#432;#7903;ng là cu#7897;c n#7893;i d#7853;y trong v#259;n gi#7899;i Vi#7879;t Nam, #273;#432;#7907;c bi#7871;t #273;#7871;n d#432;#7899;i cái tên Nhân V#259;n Giai Ph#7849;m còn r#7845;t là sôi s#7909;c. Ông ghi ngày 08-01-1958 nh#432; sau: 
Tin ch#7841;y xì x#7847;m xung quanh r#7845;t ghê g#7899;m. R#7857;ng báo V#259;n là m#7897;t cái r#7899;t c#7911;a Nhân V#259;n, r#7857;ng nhà xu#7845;t b#7843;n h#7897;i nhà v#259;n b#7883; lái, r#7857;ng Câu L#7841;c B#7897; thành n#417;i ho#7841;t #273;#7897;ng c#7911;a b#7885;n Nhân V#259;n. Tóm l#7841;i, b#7885;n Nhân V#259;n #7845;y l#7885;t vào t#7893; ch#7913;c c#7911;a H#7897;i Nhà V#259;n, chúng ra tay chèo lái m#7897;t cách "tinh ví" ... S#7921; th#7853;t ra, b#7885;n Nhân V#259;n #7845;y, non n#259;m nay h#7885; #273;ã theo m#7897;t cái chính sách gì ? Có th#7875; tóm chính sách c#7911;a h#7885; là: s#7907;, c#7847;u an, c#7889; #273;i g#7847;n lãnh #273;#7841;o, dao #273;#7897;ng, chán n#7843;n ... M#7897;t ngón tay Nhân V#259;n c#361;ng không có. Non n#259;m nay h#7885; #273;ã n#7857;m b#7865;p c#7843; xu#7889;ng, v#7855;t tay lên trán, suy ngh#297; nh#432; các nhà hi#7873;n tri#7871;t c#7843; r#7891;i. H#7885; có còn cái khao khát chi#7871;n th#7855;ng c#7911;a
 nh#7919;ng ng#432;#7901;i ti#7871;n b#7897; n#7919;a #273;âu ? Nói #273;úng ra, h#7885; v#7851;n mong s#7921; ti#7871;n b#7897; s#7869; th#7855;ng. Song h#7885; mong nó s#7869; th#7855;ng b#7857;ng m#7897;t cách ích k#7927;, t#7913;c là b#7857;ng bàn tay thúc #273;#7849;y c#7911;a k#7867; khác h#417;n là bàn tay h#7885; ... V#7853;y #273;#7905; nguy hi#7875;m h#417;n ... Giá lãnh #273;#7841;o thuy#7871;t ph#7909;c, h#7885; s#7869; có c#417; giác ng#7897;, tr#7903; nên con nhà n#7871;t na n#7919;a c#361;ng nên. Ð#7857;ng này lãnh #273;#7841;o c#7913; cái chính sách #7909;c, th#7909;i vô lý mãi !. H#7885; càng t#7911;i thân và th#7845;t v#7885;ng ... Tôi bi#7871;t h#7885; ch#7881; mong nh#7845;t m#7897;t #273;i#7873;u là: "mong thánh #273;#7871; h#7891;i tâm ?".

Nh#7919;ng dòng #7845;y #273;#432;#7907;c vi#7871;t ra do m#7897;t trong nh#7919;ng ng#432;#7901;i #273;#432;#7907;c coi là c#7913;ng c#7893; nh#7845;t trong Nhân V#259;n Giai Ph#7849;m là Tr#7847;n D#7847;n. Tôi xin l#432;u ý nh#7919;ng khái ni#7879;m nh#432; "c#7889; #273;i g#7847;n lãnh #273;#7841;o", "giá lãnh #273;#7841;o thuy#7871;t ph#7909;c", "mong thánh #273;#7871; h#7891;i tâm". Tôi cho r#7857;ng không c#7847;n ph#7843;i nhi#7873;u l#7901;i n#7919;a #273;#7875; mô t#7843; cái tính cách phò chính th#7889;ng này c#7911;a v#259;n ngh#7879; s#297; trí th#7913;c Vi#7879;t Nam. N#7871;u có m#7897;t trí th#7913;c th#7921;c s#7921; li khai v#7899;i quy#7873;n l#7921;c, li khai v#7899;i quy#7873;n l#7921;c không l#7845;y gì làm #273;#7865;p #273;#7869; l#7855;m c#7911;a ch#7871; #273;#7897; c#7897;ng s#7843;n, thì ph#7843;i có m#432;#7901;i trí th#7913;c #273;ang n#7857;m ch#7901; ngày "thánh #273;#7871; h#7891;i tâm" và s#7869; có m#7897;t tr#259;m trí th#7913;c không làm gì khác
 h#417;n là #273;#7875; cho cái chính quy#7873;n #7845;y tr#7885;ng d#7909;ng mình. 
Mao Tr#7841;ch Ðông trong bài nói chuy#7879;n n#7893;i ti#7871;ng #7903; Thiên An có tuyên b#7889; th#7859;ng th#7915;ng: "trí th#7913;c là c#7909;c phân", song ng#432;#7901;i am hi#7875;u hi#7879;n th#7921;c c#7911;a ch#7911; ngh#297;a xã h#7897;i ph#7843;i nói r#7857;ng, trí th#7913;c c#361;ng là c#7909;c vàng. Nh#7919;ng c#7909;c vàng #7845;y là báu v#7853;t n#7857;m trong tay nh#7919;ng nhà c#7847;m quy#7873;n. #7902; m#7897;t #273;#7883;a v#7883; nh#432; v#7853;y thì có lí do gì mà mong thay #273;#7893;i !. Ng#432;#7901;i ta có th#7875; g#7885;i #273;ó là cái hèn, cái nhu nh#432;#7907;c, cái c#7847;u an. Tôi g#7885;i #273;ó là cái nghi#7879;n. Nghi#7879;n chính th#7889;ng. Nghi#7879;n su#7889;t c#7843; m#7897;t l#7883;ch s#7917; thì không d#7877; gì m#7897;t vài ngày mà cai ngay #273;#432;#7907;c. Ng#432;#7901;i nghi#7879;n thì ít khi trách cái s#7921; nghi#7879;n c#7911;a mình mà có ch#259;ng ch#7881; #273;#7893; t#7897;i cho cái làm mình nghi#7879;n. Chúng ta ph#7843;i
 bu#7897;c lòng #273;i #273;#7871;n m#7897;t k#7871;t lu#7853;n: khi t#7921; #273;#7891;ng nh#7845;t mình #7903; m#7913;c #273;#7897; cao nh#432; v#7853;y v#7899;i giai c#7845;p th#7889;ng tr#7883;, b#7845;t k#7875; là giai c#7845;p nào, thì cái b#7897; ph#7853;n #432;u tú nh#7845;t c#7911;a dân t#7897;c Vi#7879;t Nam là trí th#7913;c Vi#7879;t Nam m#7863;c nhiên ph#7843;i #273;ánh m#7845;t cái thôi thúc c#7843;i thi#7879;n, thay #273;#7893;i và c#7843;i cách xã h#7897;i. M#7897;t ông trí th#7913;c nho giáo làm quan t#7845;t nhiên là không bao gi#7901; n#7843;y ra sáng ki#7871;n ch#7889;ng n#7841;n mù ch#7919; trong #273;ám dân #273;en. B#7903;i l#7869; ông ta ch#7881; h#417;n h#7885; và #273;#432;#7907;c làm quan nh#7901; có m#7845;y tr#259;m ch#7919; #7903; trong b#7909;ng. M#7897;t ông nhà th#417; ph#7909; trách Ban v#259;n hoá v#259;n ngh#7879; t#7845;t nhiên không khuy#7871;n khích nh#7919;ng th#7913; th#417; v#259;n m#7899;i l#7841;, b#7903;i l#7869; n#7871;u thiên h#7841;
 #273;i say mê th#7913; v#259;n th#417; m#7899;i l#7841; #273;ó thì th#417; ông ta ai #273;#7885;c ? Kinh nghi#7879;m c#7911;a chính b#7843;n thân tôi #7903; trong n#432;#7899;c, v#7899;i t#432; cách là m#7897;t nhà v#259;n hi#7879;n nay không #273;#432;#7907;c phép công b#7889; tác ph#7849;m #7903; trong n#432;#7899;c, là: Ch#432;a có m#7897;t ông Ð#7843;ng hay m#7897;t ông công an nào có c#417; h#7897;i #273;#7885;c duy#7879;t tác ph#7849;m c#7911;a tôi c#7843;. B#7903;i vì tr#432;#7899;c khi các v#7883; #273;ó s#7901; #273;#432;#7907;c #273;#7871;n b#7843;n th#7843;o c#7911;a tôi thì các #273;#7891;ng nghi#7879;p c#7911;a tôi ng#7891;i #7903; nh#7919;ng v#7883; trí r#7845;t nhi#7873;u quy#7873;n l#7921;c #273;ã ki#7875;m duy#7879;t h#7897; chính quy#7873;n t#7915; khuya r#7891;i ! 
Bây gi#7901; tôi xin nói #273;#7871;n t#432; cách h#7885;c trò c#7911;a trí th#7913;c Vi#7879;t. 
Th#7921;c ra dân t#7897;c Vi#7879;t không toàn ph#7843;i ti#7871;p xúc v#7899;i nh#7919;ng k#7867; #273;#7871;n t#7915; m#7897;t n#7873;n v#259;n minh cao và m#7841;nh h#417;n h#7859;n. Láng gi#7873;ng c#7911;a n#432;#7899;c Vi#7879;t m#7897;t thu#7903;, nh#432; chúng ta #273;ã bi#7871;t, là Chiêm Thành, Ai Lao, Phù Nam, Kh#417;me, Xiêm La, Chà Và, Nh#7853;t B#7843;n ... Ð#432;#417;ng nhiên ng#432;#7901;i Vi#7879;t c#361;ng ti#7871;p thu #273;i#7873;u này, #273;i#7873;u n#7885; trong quá trình giao l#432;u v#259;n hoá v#7899;i h#7885; ... Trong ti#7871;ng Vi#7879;t ta có th#7875; tìm th#7845;y nh#7919;ng d#7845;u tích #273;ó. Th#7871; nh#432;ng, chúng ta có th#7875; l#7845;y h#7859;n c#7911;a ng#432;#7901;i Chiêm Thành m#7897;t gi#7889;ng lúa, lúa chiêm, mà ch#7843; bu#7891;n h#7885;c h#7887;i gì nhi#7873;u #7903; v#259;n hoá và ngôn ng#7919; c#7911;a h#7885; ... Chúng ta l#7845;y bi#7871;t bao nhiêu #273;i#7879;u nh#7841;c bu#7891;n c#7911;a h#7885; vào chính cái quan h#7885;
 B#7855;c Ninh n#7893;i ti#7871;ng c#7911;a chúng ta, khi#7871;n cho cái làn #273;i#7879;u dân ca #273;ó tr#7903; nên có th#7875; nói là bu#7891;n nh#7845;t trong các làn #273;i#7879;u dân ca c#7911;a mi#7873;n B#7855;c nói chung, lúc #273;ó mi#7873;n B#7855;c là cái nôi v#259;n hoá Vi#7879;t và lúc #273;ó Vi#7879;t Nam ch#7881; d#7915;ng l#7841;i #7903; mi#7873;n B#7855;c. Chúng ta l#7845;y c#7911;a h#7885; nh#432; v#7853;y mà ch#7843; bu#7891;n h#7885;c h#7887;i #273;i#7873;u gì #7903; h#7885;, không bu#7891;n nghiên c#7913;u gì v#7873; h#7885; và th#7853;m chí d#432;#7901;ng nh#432; chúng ta chôn ph#7855;t h#7885; #273;i mà không ti#7871;c nu#7889;i gì h#7871;t. 
Nh#432; v#7853;y, #7903; cái th#7871; c#7911;a k#7867; m#7841;nh, ho#7863;c ít nh#7845;t #7903; cái th#7871; c#7911;a k#7867; b#7857;ng vai, thì ng#432;#7901;i Vi#7879;t ch#7859;ng bu#7891;n h#7885;c ai c#7843;, ch#7859;ng bu#7891;n ng#432;#7905;ng m#7897; ai c#7843;. Th#7871; nh#432;ng, khi #7903; cái th#7871; c#7911;a k#7867; y#7871;u, c#7911;a k#7867; b#7883; chinh ph#7909;c, b#7883; khinh b#7881;, b#7883; nh#7909;c nhã, thì s#7921; h#7885;c c#7911;a chúng ta m#7899;i v#7897;i vã b#7855;t #273;#7847;u. Tôi có vi#7871;t trong m#7897;t tác ph#7849;m v#7873; vi#7879;c h#7847;u nh#432; ch#7859;ng ng#432;#7901;i Vi#7879;t nào bu#7891;n bi#7871;t ti#7871;ng Nh#7853;t nh#432; sau: "... ng#432;#7901;i Nh#7853;t chi#7871;m n#432;#7899;c này ch#432;a #273;#7911; dài #273;#7875; ng#432;#7901;i n#432;#7899;c này thèm ti#7871;ng Nh#7853;t. N#7895;i nh#7909;c ch#432;a k#7883;p ng#7843; thành lòng yêu". 
Cái s#7921; h#7885;c c#7911;a trí th#7913;c chúng ta trong th#7871; gi#7857;ng xé gi#7919;a m#7897;t bên là n#7895;i nh#7909;c, m#7897;t bên là lòng yêu, là m#7897;t s#7921; h#7885;c #273;#7847;y mâu thu#7851;n, th#7853;m chí có th#7875; nói là b#7879;nh ho#7841;n, #273;#7847;y nh#7919;ng #273;au kh#7893; mà b#7843;n thân tôi có th#7875; chia s#7867; nhi#7873;u ph#7847;n. Ta hãy l#7845;y ví d#7909; v#7873; vi#7879;c h#7885;c này qua cách sáng t#7841;o ch#7919; vi#7871;t. C#7843; ng#432;#7901;i Vi#7879;t l#7851;n ng#432;#7901;i Nh#7853;t v#7889;n #273;#7873;u có ti#7871;ng nói riêng mà không có ch#7919; vi#7871;t riêng. Trung Hoa thì ng#432;#7907;c l#7841;i, có ch#7919; vi#7871;t. Nh#432;ng Trung Hoa không b#259;ng qua bi#7875;n #273;#7875; #273;i sang Nh#7853;t mà mang ch#7919; vi#7871;t cho ng#432;#7901;i Nh#7853;t. Và nói chung thì Trung Hoa là m#7897;t dân t#7897;c l#7909;c #273;#7883;a, h#7885; tin #7903; con ng#7921;a h#417;n con thuy#7873;n. Cái t#7915; mà chúng ta dùng
 #273;#7875; ch#7881; h#7885; là ng#432;#7901;i "T#7847;u" th#7853;t ra ch#7859;ng #273;úng tý nào, h#7885; là dân t#7897;c không liên quan #273;#7871;n t#7847;u bè. Trung Hoa rõ ràng không b#259;ng qua bi#7875;n #273;#7875; c#432;#7905;ng bách ng#432;#7901;i Nh#7853;t ph#7843;i h#7885;c sách T#7847;u và vi#7871;t ch#7919; T#7847;u, mà chính là ng#432;#7901;i Nh#7853;t #273;ã t#7921; #273;#7897;ng ng#7891;i lên thuy#7873;n, b#259;ng qua bi#7875;n #273;#7871;n Trung Hoa, r#7891;i khuân m#7897;t ít v#259;n hóa Trung Hoa, trong #273;ó có ch#7919; vi#7871;t, v#7873; nhà h#7885; #273;#7875; dùng t#7841;m trong lúc còn thi#7871;u th#7889;n. Cái thái #273;#7897; #273;i h#7885;c c#7911;a ng#432;#7901;i Nh#7853;t nh#432; v#7853;y là m#7897;t thái #273;#7897; ch#7911; #273;#7897;ng, tích c#7921;c và có s#7921; sòng ph#7859;ng c#7911;a nó. C#7847;n thì h#7885;c, thích thì h#7885;c, hoàn toàn t#7921; nguy#7879;n. Và m#7897;t khi ng#432;#7901;i Nh#7853;t #273;ã m#7845;t công l#7863;n l#7897;i
 nh#432; v#7853;y #273;#7875; khuân v#7873; nhà t#7915;ng #7845;y b#7897; ch#7919; Trung Qu#7889;c thì h#7885; c#361;ng dùng h#7871;t, không v#7913;t #273;i #273;âu b#7897; nào. T#7845;t nhiên, không ph#7843;i ngày m#7897;t ngày hai, nh#432;ng sau trên d#432;#7899;i kho#7843;ng ch#7909;c th#7871; k#7927;, sau nhi#7873;u th#7845;t b#7841;i thì ng#432;#7901;i Nh#7853;t c#361;ng dùng #273;#432;#7907;c b#7897; ch#7919; Trung Qu#7889;c trong vi#7879;c ghi l#7841;i ti#7871;ng Nh#7853;t. Ch#7919; Nh#7853;t ra #273;#7901;i và tr#7909; #273;#432;#7907;c cho #273;#7871;n ngày nay trên c#417; s#7903; b#7897; ch#7919; T#7847;u gi#7843;n ti#7879;n. M#7897;t ng#432;#7901;i Nh#7853;t n#7871;u bi#7871;t ti#7871;ng T#7847;u thì r#7845;t quý, th#7871; nh#432;ng n#7871;u không bi#7871;t thì h#7885; v#7851;n có kh#7843; n#259;ng dùng t#7889;t ch#7919; Nh#7853;t c#7911;a h#7885; ... H#7885; #273;ã thành công trong vi#7879;c #273;i h#7885;c #7903; bên ngoài và làm ra #273;#432;#7907;c cái mà h#7885;
 ch#432;a có. H#7885; là h#7841;ng h#7885;c trò ngo#7841;i l#7879; ... 
Còn vi#7879;c sáng t#7841;o ch#7919; vi#7871;t c#7911;a ng#432;#7901;i Vi#7879;t di#7877;n ra nh#432; th#7871; nào ? Ng#432;#7901;i Vi#7879;t ch#7859;ng c#7847;n l#7863;n l#7897;i sang T#7847;u #273;i h#7885;c, mà chính là ng#432;#7901;i T#7847;u mang m#7897;t núi khí gi#7899;i, m#7897;t r#7915;ng ng#432;#7901;i #273;#7871;n tr#432;#7899;c, r#7891;i sau #273;ó khuân m#7897;t hòm sách sang sau. D#297; nhiên là ng#432;#7901;i Vi#7879;t v#7915;a h#7885;c v#7915;a ch#7917;i, gi#7889;ng h#7879;t nh#432; v#7915;a h#7885;c v#7915;a ch#7917;i Pháp, v#7915;a h#7885;c v#7915;a ch#7917;i Liên Xô, và bây gi#7901; v#7915;a h#7885;c v#7915;a ch#7917;i M#7929;. Cái s#7921; v#7915;a h#7885;c v#7915;a ch#7917;i này bi#7871;n thiên qua nhi#7873;u c#7845;p #273;#7897; và tu#7923; vào di#7877;n bi#7871;n hay tri#7875;n v#7885;ng trong m#7889;i quan h#7879; gi#7919;a th#7847;y và trò. #7902; trong dân gian, thái #273;#7897; l#432;#7905;ng phân này th#432;#7901;ng bùng n#7893; ch#7881; #7903; th#7901;i
 gian #273;#7847;u, sau #273;ó có th#7875; nói là cái gì c#7911;a ta s#7861;n có, cái gì mà nó b#7855;t ta ph#7843;i h#7885;c, d#7847;n d#7847;n c#361;ng #273;#7891;ng hoá vào nhau, #7903; c#7845;p #273;#7897; dân dã, #273;ôi khi không phân bi#7879;t n#7893;i xu#7845;t x#7913; n#7919;a. Thí d#7909; nh#432; nói d#7871;n ông b#7909;t ch#7859;ng h#7841;n, nào ai còn r#7841;ch ròi mà b#7843;o r#7857;ng #273;#7845;y là m#7897;t ngo#7841;i ki#7873;u #7846;n Ð#7897;, mà tên th#7921;c ra ph#7843;i là buddha c#417;, nào có ai ph#7843;i r#7841;ch ròi #273;#7871;n th#7871; #273;âu. Nh#432;ng trong gi#7899;i trí th#7913;c thì cái thái #273;#7897; l#432;#7905;ng phân kia là c#7843; m#7897;t t#7845;n bi hài k#7883;ch, trong #273;ó có nh#7919;ng pha #273;#7847;y phi lý, nh#7919;ng pha trái khoáy, nh#7919;ng pha n#7921;c c#432;#7901;i và t#7845;t nhiên là r#7845;t nhi#7873;u pha vô cùng vô duyên. V#7899;i gi#7899;i trí th#7913;c Vi#7879;t Nam thì ch#7895; này có s#7921; r#7841;ch ròi c#7911;a nó.
 Cái h#7885;c thuy#7871;t c#7911;a ông b#7909;t không mang tên là b#7909;t giáo mà mang tên là Ph#7853;t giáo, b#7903;i l#7869; gi#7919;a ch#7919; b#7909;t và ch#7919; Ph#7853;t có m#7897;t kho#7843;ng tr#7889;ng, và ng#7891;i trong kho#7843;ng tr#7889;ng #7845;y chính là ông th#7847;y Trung Hoa. 
Vi#7879;c ng#432;#7901;i Vi#7879;t luôn có nh#7919;ng k#7867; thù m#7841;nh và gi#7887;i h#417;n mình, và k#7871;t qu#7843; là ng#432;#7901;i Vi#7879;t luôn ph#7843;i ti#7871;p thu n#7873;n v#259;n minh c#7911;a k#7867; thù, vi#7879;c #7845;y v#7915;a là m#7897;t b#7845;t h#7841;nh v#7915;a là m#7897;t di#7877;m phúc. Rõ ràng là trên #273;#7901;i ch#7859;ng có cái gì không có ít nh#7845;t hai m#7863;t c#7911;a nó, ch#7881; có #273;i#7873;u, s#7913;c m#7841;nh và t#7847;m vóc c#7911;a m#7897;t n#7873;n v#259;n hoá bi#7875;u hi#7879;n ra #7903; chính cái ch#7895; nó v#7853;n #273;#7897;ng nh#432; th#7871; nào trong s#7921; ph#7913;c t#7841;p #273;a chi#7873;u #273;ó. Nó có #273;#7911; kh#7843; n#259;ng kh#7889;ng ch#7871; s#7921; b#7845;t h#7841;nh và khuy#7871;ch tr#432;#417;ng cái di#7877;m phúc kia lên không, hay là ng#432;#7907;c l#7841;i. Hay là nó ch#7859;ng có m#7897;t ch#7911; tr#432;#417;ng chi#7871;n l#432;#7907;c nào c#7843;, c#7913; ti#7879;n lúc nào s#432;#7899;ng cái hay
 c#7911;a Tây c#7911;a T#7847;u thì khen l#7845;y #273;#432;#7907;c, h#7885;c l#7845;y #273;#432;#7907;c, lúc nào cáu lên thì v#7913;t h#7871;t, d#7865;p h#7871;t, quay v#7873; trâu ta #259;n c#7887; #273;#7891;ng ta. Và tôi ng#7901; r#7857;ng s#7921; tu#7923; ti#7879;n này chính là cách #7913;ng x#7917; c#7911;a chúng ta. Ng#432;#7901;i ta có th#7875; cho s#7921; tu#7923; ti#7879;n này m#7897;t cái tên quan tr#7885;ng h#417;n, "s#7921; linh ho#7841;t" ch#7859;ng h#7841;n. Nh#432;ng tên có hay nh#432; th#7871; nào c#361;ng không th#7875; kéo cái hi#7879;n th#7921;c d#7903; #273;i theo #273;#432;#7907;c. 
K#7867; b#7883; bu#7897;c ph#7843;i #273;i h#7885;c trong tình th#7871; l#432;#7905;ng phân mà l#7841;i tùy ti#7879;n nh#432; v#7853;y thì #273;#7871;n h#7879; qu#7843; gì ? M#7897;t trong nh#7919;ng h#7879; qu#7843; là: h#7855;n không bao gi#7901; h#7885;c cho h#7871;t ch#7919; c#7911;a th#7847;y. M#7899;i h#7885;c #273;#432;#7907;c n#7917;a trang, m#7899;i #273;#7885;c #273;#432;#7907;c n#7917;a trang, h#7885;c #273;#7871;n n#7917;a quy#7875;n sách thì cái phanh c#7911;a lòng yêu n#432;#7899;c, lòng c#259;m thù ngo#7841;i xâm - t#7845;t nhiên #273;#7845;y là m#7897;t tình c#7843;m r#7845;t chính #273;áng - #273;ã ch#7863;n #273;#7913;ng t#7845;t c#7843; l#7841;i và h#7855;n nh#7845;t quy#7871;t quay ra v#7899;i kh#7849;u hi#7879;u "t#7921; l#7921;c cánh sinh", ho#7863;c ph#432;#417;ng châm "sáng t#7841;o, #7913;ng d#7909;ng vào hoàn c#7843;nh Vi#7879;t Nam". Nghiên c#7913;u #273;#7889;i ph#432;#417;ng ch#7859;ng h#7841;n, khi ng#432;#7901;i ta có m#7897;t k#7867; thù thì nghiên
 c#7913;u k#7867; thù #273;#7875; chi#7871;n th#7855;ng nó là m#7897;t #273;#7897;ng c#417; #273;áng k#7875; #273;#7875; h#7885;c h#7887;i n#7873;n v#259;n minh c#7911;a k#7867; thù. Ch#7881; có #273;i#7873;u tôi có c#7843;m giác r#7857;ng s#7921; nghiên c#7913;u c#7911;a chúng ta ch#7881; d#7915;ng l#7841;i #7903; cái m#7913;c tin t#7913;c tình báo, #273;#7841;i lo#7841;i nh#432; cái thông tin r#7857;ng quân Nguyên Mông không th#7841;o #273;#432;#7901;ng thu#7927;, hay #273;#7841;i quân h#7853;u c#7847;n c#7911;a gi#7863;c hi#7879;n #273;ang t#7855;c #7903; #273;o#7841;n nào. Ch#7855;c là cái s#7921; h#7885;c và s#7921; nghiên c#7913;u c#7911;a chúng ta nó d#7915;ng l#7841;i #7903; ch#7895; #7845;y, nó khác h#7859;n s#7921; nghiên c#7913;u c#7911;a c#7843; ng#432;#7901;i T#7847;u, ng#432;#7901;i Pháp, và ng#432;#7901;i M#7929; v#7873; chúng ta. Có m#7897;t th#7921;c t#7871; là các h#7885;c gi#7843; Vi#7879;t Nam ngày nay mu#7889;n th#7921;c s#7921; nghiên c#7913;u v#7873; Vi#7879;t
 Nam thì không th#7875; không sang Trung Qu#7889;c, Pháp và M#7929; #273;#7875; ng#7891;i #273;#7885;c tài li#7879;u Vi#7879;t Nam mà nh#7919;ng n#432;#7899;c #273;ó #273;em v#7873; gi#7919; trong các th#432; vi#7879;n và v#259;n kh#7889; c#7911;a h#7885; ... Tôi có m#7897;t ng#432;#7901;i b#7841;n, hi#7879;n nay #273;ang lang thang #7903; các tr#432;#7901;ng #273;#7841;i h#7885;c M#7929; #273;#7875; nghiên c#7913;u v#7873; Phan Khôi. M#7897;t hành trình h#7871;t s#7913;c vòng vo. Vì sao ? Ð#7875; nghiên c#7913;u v#7873; Phan Khôi, anh ph#7843;i #273;#7885;c báo Vi#7879;t Nam c#7911;a nh#7919;ng n#259;m 30. Nh#7919;ng báo #273;ó, chúng ta không gi#7919; l#7841;i #273;#7847;y #273;#7911;, chúng ta không gi#7919; l#7841;i, theo #273;úng tinh th#7847;n c#7911;a ng#432;#7901;i Vi#7879;t là th#7901;i nào bi#7871;t chuy#7879;n c#7911;a th#7901;i #273;ó, th#7901;i nào khoanh l#7841;i th#7901;i #273;ó, th#7871; h#7879; nào khoanh l#7841;i th#7871; h#7879; #273;ó, không dính líu gì
 #273;#7871;n th#7871; h#7879; sau n#7919;a. Nh#432;ng ng#432;#7901;i Pháp thì khuân nh#7919;ng báo #273;ó v#7873; Pháp, không ph#7843;i ch#7881; khuân m#7897;t b#7843;n mà khuân nhi#7873;u b#7843;n. Cái b#7843;n th#7915;a, b#7843;n #273;úp, thì h#7885; bán l#7841;i cho ng#432;#7901;i M#7929; và bây gi#7901; thì B#7897; v#259;n hoá Pháp c#7845;p cho m#7897;t nhà nghiên c#7913;u Vi#7879;t Nam m#7897;t kho#7843;n tài tr#7907; #273;#7875; nhà nghiên c#7913;u Vi#7879;t Nam sang M#7929; mua s#7889; báo Vi#7879;t Nam #273;ã #273;#432;#7907;c Pháp bán l#7841;i cho M#7929;, #273;#7875; nghiên c#7913;u v#7873; m#7897;t nhân v#7853;t Vi#7879;t Nam #273;#7847;u th#7871; k#7927;. Ð#7889;i v#7899;i gi#7899;i s#7917; h#7885;c Vi#7879;t Nam, các công trình c#7911;a c#417; quan nghiên c#7913;u Pháp, Vi#7877;n Ðông Bác C#7893;, là m#7897;t ch#7895; d#7921;a không th#7875; thay th#7871; n#7893;i. Rõ ràng là th#7921;c dân Pháp mu#7889;n chinh ph#7909;c và bám tr#7909; #7903; Ðông D#432;#417;ng và
 #273;i#7873;u #273;ó không có gì #273;#7875; bàn cãi c#7843;. Ð#7875; làm #273;i#7873;u #7845;y, h#7885; c#7847;n hi#7875;u bi#7871;t v#7873; cái x#7913; s#7903; mà h#7885; mu#7889;n chi#7871;m gi#7919;, hi#7875;u bi#7871;t t#432;#7901;ng t#7853;n v#7873; v#259;n hoá, m#7897;t n#7873;n v#259;n hoá xa l#7841; v#7899;i h#7885;, ch#7913; không ph#7843;i ch#7881; là thu th#7853;p nh#7919;ng tin t#7913;c tình báo. Ch#7855;c ch#7855;n là ho#7841;t #273;#7897;ng c#7911;a Vi#7877;n Ðông Bác C#7893; #273;#432;#7907;c B#7897; thu#7897;c #273;#7883;a Pháp tài tr#7907; ... Các h#7885;c gi#7843; và trí th#7913;c Pháp có th#7875; #273;ã là công c#7909; cho m#7897;t m#7909;c #273;ích không l#7845;y gì làm #273;#7865;p #273;#7869; l#7855;m, song b#7843;n thân công vi#7879;c nghiên c#7913;u c#7911;a h#7885; di#7877;n ra nghiêm túc và th#7845;u #273;áo. Còn các h#7885;c gi#7843; Vi#7879;t Nam có th#7875; là công c#7909; cho m#7897;t m#7909;c #273;ích chính #273;áng, song k#7871;t qu#7843; công
 vi#7879;c c#7911;a h#7885; l#7841;i t#7841;m b#7907; và n#7917;a v#7901;i. 
Xét v#7873; ph#432;#417;ng di#7879;n này thì ng#432;#7901;i trí th#7913;c VN ngo#7841;i l#7879; nh#7845;t là Nguy#7877;n Tr#432;#7901;ng T#7897;, và b#7843;n thân T#7921; Ð#7913;c c#361;ng là m#7897;t b#7853;c trí th#7913;c không #273;#7871;n n#7895;i ngu #273;#7847;n nh#432; trong sách s#7917; chính th#7889;ng mô t#7843;. Song nh#432; chúng ta #273;ã bi#7871;t, ch#432;#417;ng trình canh tân #273;#432;#7907;c Nguy#7877;n Tr#432;#7901;ng T#7897; #273;#7873; ngh#7883; và r#7845;t nhi#7873;u #273;i#7875;m c#361;ng #273;#432;#7907;c T#7921; Ð#7913;c tán #273;#7891;ng không h#7873; #273;#432;#7907;c #273;em ra th#7921;c hi#7879;n. Ða s#7889; gi#7899;i c#7847;m quy#7873;n #273;#432;#417;ng th#7901;i c#361;ng là các b#7853;c h#7885;c gi#7843; hi#7875;u cao, bi#7871;t r#7897;ng, h#7885; có #273;#7911; lí do c#7847;n thi#7871;t #273;#7875; c#7843;n tr#7903; ch#432;#417;ng trình canh tân #273;ó, mà cái lí do r#7857;ng Nguy#7877;n Tr#432;#7901;ng T#7897; là ng#432;#7901;i theo #273;#7841;o Tây
 ch#7881; là m#7897;t cái c#7899;. 
M#7897;t m#7863;t thì ch#432;a h#7885;c #273;#7871;n n#417;i #273;ã s#7889;t s#7855;ng sáng t#7841;o, #273;#7875; r#7891;i toàn #273;i #273;#7871;n nh#7919;ng k#7871;t qu#7843; n#7917;a v#7901;i nh#432; v#7853;y. M#7863;t khác, khi ch#7881; còn m#7897;t mình v#7899;i cái #273;#7889;ng sáng t#7841;o d#7903; dang không dùng #273;#432;#7907;c #273;ó thì ng#432;#7901;i trí th#7913;c Vi#7879;t Nam m#7899;i l#7841;i thành m#7897;t h#7885;c trò ngoan, th#7853;m chí r#7845;t ngoan. Ngoan t#7899;i m#7913;c thành m#7897;t k#7867; nô l#7879;, thành b#7843;o hoàng h#417;n vua. Th#7853;m chí Kh#7893;ng T#7917; h#417;n c#7843; Kh#7893;ng T#7917;, ga-l#259;ng h#417;n c#7843; ng#432;#7901;i Pháp, mác-xít h#417;n c#7843; cha #273;#7867; c#7911;a mác-xít. Lúc b#7845;y gi#7901; cái ng#432;#7901;i h#7885;c trò thích sáng t#7841;o #7845;y m#7899;i t#7921; phong cho mình nh#7919;ng danh hi#7879;u, ch#7859;ng h#7841;n là #273;#7841;i di#7879;n x#7913;ng #273;áng nh#7845;t c#7911;a nh#7919;ng
 tr#432;#7901;ng phái gì gì #273;ó, c#7911;a nh#7919;ng ông th#7847;y gì gì #273;ó ... Khi Trung Hoa #273;ã là Trung Hoa dân qu#7889;c, và trí th#7913;c Trung Hoa #273;ã mi#7879;t mài ng#7891;i d#7883;ch sách c#7911;a nh#7919;ng b#7853;c nh#432; Rousseau, Montesquieu, thì trí th#7913;c Vi#7879;t lúc #273;ó v#7851;n còn ch#7871;t chìm trong cái m#7899; "thi vân t#7917; vi#7871;t" c#7911;a mình, và tri#7873;u Nguy#7877;n khi #273;ó tr#432;ng ra nh#7919;ng l#7877; nghi nho giáo còn ch#7863;t ch#7869; h#417;n c#7843; tri#7873;u #273;ình B#7855;c Kinh m#7897;t thu#7903;. Ta có th#7875; l#7845;y ch#7911; ngh#297;a lãng m#7841;n trong v#259;n h#7885;c Vi#7879;t Nam ti#7873;n chi#7871;n làm ví d#7909; cho vi#7879;c nay. 
T#7845;t nhiên phong trào Th#417; M#7899;i và v#259;n xuôi 1930-1945 là m#7897;t b#432;#7899;c ti#7871;n kh#7893;ng l#7891; cho v#259;n h#7885;c Vi#7879;t Nam, song th#7847;n t#432;#7907;ng c#7911;a nó, ngu#7891;n #7843;nh h#432;#7903;ng c#7911;a nó t#7915; v#259;n h#7885;c Pháp là nh#7919;ng th#7913; #273;ã di#7877;n ra tr#432;#7899;c #273;ó có khi c#7843; vài th#7871; k#7927;. Cái mà ông th#7847;y Pháp #273;ã b#7887; ra kh#7887;i giáo trình c#7911;a mình t#7915; m#7845;y #273;#7901;i thì anh h#7885;c trò Vi#7879;t v#7851;n còn nghi#7873;n ng#7851;m say s#432;a l#7855;m, còn cái mà ông th#7847;y #7845;y #273;ang d#7841;y #7903; trên l#7899;p thì anh h#7885;c trò #7845;y ch#7881; nghe có m#7897;t n#7917;a tai r#7891;i b#7843;o: "Cái #273;o#7841;n này thì ta nên t#7921; l#7921;c cánh sinh". Cho #273;#7871;n bây gi#7901; cái tinh th#7847;n c#7911;a lãng m#7841;n ti#7873;n chi#7871;n v#7851;n ch#7871; ng#7921; trong v#259;n ch#432;#417;ng Vi#7879;t Nam hi#7879;n #273;#7841;i. N#7871;u
 có ai phê bình thì các v#7883; #7845;y vênh m#7863;t lên b#7843;o r#7857;ng: "V#259;n ch#432;#417;ng Pháp c#361;ng th#7871;, dám chê c#7843; v#259;n ch#432;#417;ng Pháp à !?" Song nh#7919;ng #273;i#7873;u #273;ang di#7877;n ra trong v#259;n h#7885;c Pháp hi#7879;n #273;#7841;i thì ch#7859;ng có ai bu#7891;n h#7885;c, có b#7843;o là ph#7843;i h#7885;c thì các v#7883; #7845;y l#7841;i b#7843;o: "Bi#7871;t c#7843; r#7891;i, xoàng c#7843; thôi, c#361;ng ch#7843; h#417;n gì ta #273;âu, mình làm có khi còn hay h#417;n !". Nh#432; th#7871; thì h#7887;i làm sao v#259;n ch#432;#417;ng ngh#7879; thu#7853;t n#432;#7899;c ta không luôn luôn #273;i l#7841;c m#7897;t b#432;#7899;c, ít nh#7845;t là m#7897;t b#432;#7899;c sau th#7871; gi#7899;i ?. N#259;m m#432;#417;i n#259;m n#7919;a ch#7859;ng h#7841;n, các h#7885;c trò Vi#7879;t l#7841;i #273;i m#7903; nh#7919;ng th#7913; sách c#7911;a th#7871; gi#7899;i bây gi#7901; ra, th#7871; gi#7899;i bây gi#7901;, #273;#7875; h#7885;c l#7845;y h#7885;c
 #273;#7875;. Ðã h#7885;c nh#432; th#7871; thì l#7845;y #273;âu ra th#7901;i gian #273;#7875; h#7885;c chính nh#7919;ng th#7913; #273;ang cùng th#7901;i v#7899;i mình ? H#7887;i làm sao cái h#7885;c #273;ó không ph#7843;i là cái h#7885;c vi#7875;n vông ? 
Thí d#7909; rõ r#7879;t cho cái l#7851;n l#7897;n lung tung gi#7919;a ch#7911; #273;#7897;ng nô l#7879; và ch#7911; #273;#7897;ng sáng t#7841;o ta có th#7875; quan sát #7903; các trí th#7913;c Vi#7879;t khi h#7885; #273;i ra n#432;#7899;c ngoài #273;#7875; h#7885;c h#7887;i. Ch#7859;ng h#7841;n, khi ra n#432;#7899;c ngoài h#7885;c v#7873; khoa h#7885;c qu#7843;n lí, là th#7913; mà chúng ta ch#432;a bao gi#7901; có. Rõ ràng tr#432;#7899;c khi m#7897;t n#432;#7899;c ph#432;#417;ng Tây quy#7871;t #273;#7883;nh #273;#7847;u t#432; vào m#7897;t ch#7895; nào #273;ó #7903; Vi#7879;t Nam thì h#7885; #273;ành ph#7843;i làm cái vi#7879;c không #273;#7915;ng #273;#432;#7907;c là #273;ào t#7841;o, c#361;ng nh#432; mu#7889;n bán cho ta m#7897;t cái máy bay thì h#7885; ph#7843;i làm cái vi#7879;c là #273;ào t#7841;o h#7897; m#7897;t anh phi công, #273;#7845;y là chuy#7879;n h#7885; không #273;#7915;ng #273;#432;#7907;c. Nh#432; v#7853;y là trí th#7913;c Vi#7879;t c#7855;p c#7863;p #273;i h#7885;c
 khoa h#7885;c qu#7843;n lí hi#7879;n #273;#7841;i. Ch#7919; th#7847;y #273;#432;#7907;c m#432;#7901;i thì h#7885;c trò nghe #273;#432;#7907;c m#7897;t, thôi th#7871; thì c#361;ng là may r#7891;i. Nh#432;ng cái mà tôi th#432;#7901;ng xuyên ch#7913;ng ki#7871;n #7903; nh#7919;ng ng#432;#7901;i #273;ó là h#7885; s#7861;n sàng v#7913;t t#7845;t c#7843; m#7897;t ph#7847;n #273;ó #273;i, mà b#7843;o r#7857;ng: "Úi tr#7901;i, cái ki#7875;u qu#7843;n lí này không thích h#7907;p v#7899;i hoàn c#7843;nh Vi#7879;t Nam !" C#361;ng là có lí ch#7913; không ph#7843;i không có lí, t#7845;t nhiên là không ai #273;i b#7879; nguyên xi n#432;#7899;c ngoài v#7873; mà dùng #273;#432;#7907;c, nh#432;ng chuy#7879;n #273;ó tôi không bàn. Tinh th#7847;n sáng t#7841;o thì bao gi#7901; c#361;ng muôn n#259;m c#7843;. Th#7871; nh#432;ng c#361;ng chính nh#7919;ng ng#432;#7901;i #273;ó, khi tr#7903; v#7873; n#432;#7899;c, #273;#7889;i m#7863;t v#7899;i nh#7919;ng l#7873; l#7889;i qu#7843;n lí r#7845;t Vi#7879;t
 Nam, ngh#297;a là r#7845;t c#7849;u th#7843;, r#7845;t t#7841;m b#7907;, r#7845;t mông mu#7897;i, r#7845;t trung c#7893;, thì l#7841;i gi#432;#417;ng cái s#7903; h#7885;c c#7911;a mình trong các chuy#7871;n #273;ào t#7841;o #7903; n#432;#7899;c ngoài nh#432; v#7853;y ra mà b#7843;o r#7857;ng: "Tây nó làm nh#432; th#7871;, Tây nó khác, Tây nó ph#7843;i nh#432; th#7871; ... Không #273;#432;#7907;c th#7871; này, không #273;#432;#7907;c th#7871; kia ..." Nh#432;ng Tây nó làm nh#432; th#7871; nào thì không còn nh#7899;, th#7871; là l#7841;i #273;i h#7885;c n#7919;a !. Xã h#7897;i Vi#7879;t Nam sinh ra m#7897;t t#7847;ng l#7899;p trí th#7913;c không làm #273;i#7873;u gì khác h#417;n là su#7889;t #273;#7901;i #273;i h#7885;c nh#432; v#7853;y. C#7913; #273;#7871;n l#7899;p thì chê th#7847;y, c#7913; v#7873; nhà thì l#7841;i nh#7899; th#7847;y, xin c#7855;p c#7863;p theo h#7885;c l#7841;i. Su#7889;t #273;#7901;i #273;i h#7885;c nh#432; v#7853;y. Nh#432; th#7871; thì h#7887;i làm sao
 #273;#432;#7907;c nh#432; ng#432;#7901;i Nh#7853;t, t#7921; làm ra ch#7919; vi#7871;t dùng #273;#432;#7907;c cho mình ? 
Ch#7919; Nôm Vi#7879;t Nam #273;#432;#7907;c làm ra, v#7873; xu#7845;t phát #273;i#7875;m th#7921;c ra không khác gì ch#7919; Nh#7853;t, ch#7881; có #273;i#7875;m khác là nó không thành công. Mu#7889;n dùng ch#7919; Nôm, ng#432;#7901;i ta ph#7843;i bi#7871;t ch#7919; Hán tr#432;#7899;c #273;ã, r#7891;i sau #273;ó l#7841;i ph#7843;i h#7885;c thêm quy t#7855;c c#7845;u trúc cái ch#7919; Hán, v#7889;n #273;ã r#7845;t ph#7913;c t#7841;p nh#432; v#7853;y, vào v#7899;i nhau nh#432; th#7871; nào #273;#7875; nó ra cái g#7885;i là ch#7919; Nôm. Tôi l#7845;y m#7897;t ví d#7909;: mu#7889;n vi#7871;t ch#7919; "tr#7901;í" ch#7859;ng h#7841;n, mu#7889;n vi#7871;t cái ti#7871;ng ta #7845;y ra m#7863;t gi#7845;y thì ph#7843;i vi#7871;t th#7871; nào ?. Ng#432;#7901;i ta ph#7843;i bi#7871;t hai ch#7919; Hán là ch#7919; "thiên" và ch#7919; "th#432;#7907;ng", ph#7843;i bi#7871;t cách ghép hai ch#7919; này vào nhau #273;#7875; thành m#7897;t ch#7919; "tr#7901;í". Qu#7843; nhiên là m#7897;t cái lô gích vô
 cùng kinh hoàng #273;#7889;i v#7899;i hình dung c#7911;a tôi, c#7913; làm nh#432; còn m#7897;t cái "thiên" nào khác, ngoài cái "th#432;#7907;ng" #273;ó. Mà #273;ã th#7871; sao không dùng luôn ti#7871;ng Hán, ch#7881; có m#7897;t ch#7919; "thiên" là xong, t#7841;i sao l#7841;i hai l#7847;n ti#7871;ng Hán nh#432; th#7871;, g#7897;p vào nhau #273;#7875; ra ch#7919; "tr#7901;í" ?. Trong cái công trình sáng t#7841;o ch#7919; Nôm #7845;y, rõ ràng sáng t#7841;o là gì ? - Là ghép hai cái r#7853;p khuôn vào nhau !. Tôi ch#432;a bao gi#7901; dám t#7921; hào v#7873; cái ch#7919; Nôm mà theo tôi, xin l#7895;i quý v#7883; #7903; #273;ây, là #273;i#7875;n hình cho tinh th#7847;n kh#7893; dâm. Ph#7843;i h#7885;c cái ch#7919; c#7911;a k#7867; thù thì ch#7881; #273;#417;n gi#7843;n là kh#7893;, nh#432;ng h#7885;c cái ch#7919; c#7911;a mình b#7857;ng cách hai l#7847;n #273;i qua ch#7919; c#7911;a k#7867; thù thì l#7841;i b#7895;ng nhiên s#432;#7899;ng ? Nh#432; th#7871; ch#7859;ng ph#7843;i kh#7893;
 dâm thì là cái gì ? Song k#7871;t c#7909;c c#7911;a công trình làm ra ch#7919; vi#7871;t c#7911;a ta nh#432; th#7871; nào l#7841;i là b#7845;t ng#7901; l#7899;n cho chúng ta. Ch#7919; qu#7889;c ng#7919; là tác ph#7849;m c#7911;a m#7897;t s#7889; cha c#7889; Dòng Tên. Cái may c#7911;a chúng ta trong câu chuy#7879;n này là nh#7919;ng ng#432;#7901;i truy#7873;n giáo có m#7863;t #7903; Vi#7879;t Nam m#7897;t th#7901;i gian dài, có #7843;nh h#432;#7903;ng quan tr#7885;ng, là các v#7883; Dòng Tên, n#7893;i ti#7871;ng là nh#7919;ng trí th#7913;c tu s#297; uyên bác, có n#259;ng khi#7871;u ngo#7841;i ng#7919; và có m#7897;t lòng khoan th#7913; nh#7845;t #273;#7883;nh #273;#7889;i v#7899;i nh#7919;ng tín ng#432;#7905;ng khác, ch#7913; không ph#7843;i là các v#7883; c#7911;a Dòng Dominique nh#432; trong tr#432;#7901;ng h#7907;p c#7911;a Trung Qu#7889;c ch#7859;ng h#7841;n. 
Nh#7919;ng c#259;n b#7879;nh khác c#7911;a "ng#432;#7901;i h#7885;c trò Vi#7879;t Nam" trong tình th#7871; l#432;#7905;ng phân này chúng ta có th#7875; k#7875; ra: H#7885;c nh#432; v#7853;y thì không th#7875; không m#7863;c c#7843;m. Ð#432;#417;ng nhiên là ph#7843;i th#7845;y mình bé nh#7887;, kém c#7887;i tr#432;#7899;c cái kh#7893;ng l#7891;, phong phú và cái #432;u th#7871; c#7911;a nh#7919;ng thành t#7921;u v#259;n hoá khác. Tôi th#7921;c s#7921; ch#432;a h#7873; #273;#432;#7907;c ch#7913;ng ki#7871;n m#7897;t trí th#7913;c ho#7863;c v#259;n ngh#7879; s#297; Vi#7879;t Nam nào có m#7897;t lòng t#7921; hào và t#7921; tin #273;áng thuy#7871;t ph#7909;c khi h#7885; #273;i ra n#432;#7899;c ngoài. T#7845;t nhiên trong chuy#7879;n này có nhi#7873;u bên tham gia. Không th#7875; có k#7867; #273;#7841;i di#7879;n cho m#7897;t v#259;n hoá nh#432;#7907;c ti#7875;u n#7871;u nh#432; không có k#7867; #273;#7841;i di#7879;n cho m#7897;t c#432;#7901;ng qu#7889;c v#259;n hoá. T#7845;t nhiên
 nh#432; v#7853;y, nh#432;ng #273;#7845;y không ph#7843;i là #273;#7873; tài c#7911;a chúng ta hôm nay. Ðã m#7863;c c#7843;m nh#432; v#7853;y thì không th#7875; không chán n#7843;n, mà #7923; ra và #259;n s#7861;n. D#432;#7901;ng nh#432; trí th#7913;c Vi#7879;t Nam có th#7875; r#7845;t yên tâm mà ngh#297; r#7857;ng: "Không có chúng ta thì th#7871; gi#7899;i v#7851;n ti#7871;n b#7897; #7847;m #7847;m". Th#7871; thì #273;#7907;i ng#432;#7901;i ta ti#7871;n b#7897; mà #259;n nh#7901; có ph#7843;i #273;#7905; m#7845;t công hay không ?. Mà #273;#7857;ng nào, n#7871;u mình làm thì có ra gì mà làm ?. Th#7871; nh#432;ng #259;n s#7861;n c#361;ng có r#7845;t nhi#7873;u cách #259;n s#7861;n. Cái cách #259;n s#7861;n c#7911;a trí th#7913;c chúng ta c#361;ng ch#7859;ng gi#7889;ng ai, còn ch#7885;n chán, còn chê chán, còn ch#7863;t mi#7871;ng ra, mi#7871;ng nào v#7915;a m#7891;m mình thì m#7899;i dùng, v#7915;a kh#7849;u v#7883; mình, d#7877; cho cái b#7909;ng mình tiêu hoá. T#7845;t nhiên
 #273;i#7873;u #273;ó c#361;ng có cái h#7907;p lí c#7911;a nó, song vì sao không th#7917; xem l#7841;i cái mi#7879;ng mình có nh#7887; quá hay không, kh#7849;u v#7883; c#7911;a mình có c#7847;n thay #273;#7893;i #273;i hay không, và b#7909;ng d#7841; mình có còn #273;#7911; t#7889;t #273;#7875; tiêu hoá cái gì #273;ó hay không ? 
Tóm l#7841;i, khi cái h#7885;c c#7911;a m#7897;t t#7847;ng l#7899;p có h#7885;c c#7911;a chúng ta nh#432; th#7871; thì cái h#7885;c #7845;y có h#417;n gì s#7921; vô h#7885;c c#7911;a m#7897;t #273;ám #273;ông hay không ? H#7887;i làm sao mà cái h#7885;c #7845;y không giúp gì #273;#432;#7907;c ai.

Ph#7841;m Th#7883; Hoài

--------------------
(*): M#7841;ng Ý Ki#7871;n: M#7863;c dù tác gi#7843; Ph#7841;m Th#7883; Hoài không mu#7889;n ph#7893; bi#7871;n bài, nh#432;ng trong hoàn c#7843;nh hi#7879;n nay, nhìn t#7915; góc #273;#7897; Con Ng#432;#7901;i Vi#7879;t Nam, trong #273;ó có giai t#7847;ng trí th#7913;c (?), bài có ý ngh#297;a r#7845;t l#7899;n; do #273;ó #273;#7875; #273;#7897;c gi#7843; có thêm m#7897;t nh#7853;n #273;#7883;nh v#7873; con ng#432;#7901;i Vi#7879;t Nam, v#7873; trí th#7913;c Vi#7879;t Nam, chúng tôi xin m#7841;n phép trích #273;#259;ng bài. May ra vi#7879;c xem xét l#7841;i v#7873; chi#7873;u sâu Con Ng#432;#7901;i Vi#7879;t Nam khi#7871;n cho chúng ta tìm ra #273;#432;#7907;c các câu tr#7843; l#7901;i #273;#7875; thoát kh#7887;i tình tr#7841;ng b#7871; t#7855;c hi#7879;n nay (n#7871;u không mu#7889;n nói là cu#7897;c t#7893;ng kh#7911;ng ho#7843;ng con ng#432;#7901;i, xã h#7897;i), #273;#7863;t n#7873;n móng cho công cu#7897;c xây d#7921;ng m#7897;t n#432;#7899;c Vi#7879;t Nam m#7899;i sau này. Mong
 l#7855;m thay !!!.



=====
You shall know the truth and the truth shall set you free.
__________________________________________________
Do You Yahoo!?
Tired of spam?  Yahoo! Mail has the best spam protection around 
http://mail.yahoo.com 
-------------- next part --------------
An HTML attachment was scrubbed...
URL: http://www.le.org/pipermail/vacets-local-dc/attachments/20050428/cc022dd5/attachment-0001.html